Qadınlarda dəmir çatışmazlığı

Davaml谋 yor臒unluq, hals谋zl谋q, sa莽 t枚k眉lm蓹si, d谋rnaqlar谋n q谋r谋lmas谋… B蓹lk蓹 d蓹 h蓹r g眉n bu 艧ikay蓹tl蓹ri e艧idirsiniz. B蓹lk蓹 d蓹 枚z眉n眉zd蓹 hiss edirsiniz. 脟ox vaxt bunlar谋 i艧l蓹, ail蓹 il蓹, stressl蓹 蓹laq蓹l蓹ndirirsiniz. “Qad谋n olmaq 莽蓹tindir”, “ya艧 ke莽ir”, “yax艧谋 yatm谋ram” deyib ke莽irsiniz. Amma 蓹slind蓹, bu, b蓹d蓹ninizin siz蓹 verdiyi ciddi bir siqnal ola bil蓹r. 脟ox g眉man ki, bu siqnal谋n arxas谋nda 蓹n geni艧 yay谋lm谋艧 probleml蓹rd蓹n biri – d蓹mir 莽at谋艧mazl谋臒谋 durur.

Bu problem o q蓹d蓹r yay臒谋nd谋r ki, h蓹tta b蓹zi qad谋nlar onu norma hesab etm蓹y蓹 ba艧lay谋blar. Lakin d蓹mir 莽at谋艧mazl谋臒谋 normativ hal deyil, bu, sizin h蓹yat keyfiyy蓹tinizi, i艧 qabiliyy蓹tinizi, 蓹hval-ruhiyy蓹nizi darmada臒谋n ed蓹n bir x蓹st蓹likdir. V蓹 蓹n pisi, vaxt谋nda m眉daxil蓹 edilm蓹zs蓹, d蓹mirdefisit anemiya kimi daha ciddi probleml蓹r蓹 yol a莽a bil蓹r.

Niy蓹 qad谋nlar d蓹mir 莽at谋艧mazl谋臒谋na daha h蓹ssasd谋r?

D蓹mir orqanizmd蓹 oksigen da艧谋nmas谋, enerji m眉badil蓹si v蓹 immunitet sisteminin normal f蓹aliyy蓹ti 眉莽眉n kritik 蓹h蓹miyy蓹t蓹 malikdir. Q谋sas谋, d蓹mirsiz b蓹d蓹niniz d眉zg眉n i艧l蓹mir. Qad谋nlarda is蓹 d蓹mir 莽at谋艧mazl谋臒谋na s蓹b蓹b olan bir s谋ra fizioloji faktorlar var ki, ki艧il蓹rd蓹 bu hal bu q蓹d蓹r geni艧 yay谋lmay谋b.

• Ayl谋q qanaxmalar (menstruasiya): H蓹r ay qad谋n orqanizmi m眉蓹yy蓹n miqdarda qan itirir. Bu qanla birlikd蓹 d蓹mir d蓹 itirilir. B蓹zi qad谋nlarda is蓹 bu qanaxmalar o q蓹d蓹r 莽ox olur ki, orqanizm itiril蓹n d蓹miri qida il蓹 kompensasiya ed蓹 bilmir.
• Hamil蓹lik v蓹 do臒u艧: Hamil蓹lik d枚vr眉nd蓹 qad谋n谋n d蓹mir蓹 olan ehtiyac谋 k蓹skin 艧蓹kild蓹 art谋r, 莽眉nki d蓹mir h蓹m anan谋n, h蓹m d蓹 inki艧af ed蓹n d枚l眉n ehtiyaclar谋n谋 枚d蓹m蓹lidir. Do臒u艧 zaman谋 da qan itkisi d蓹mir ehtiyatlar谋n谋 daha da azald谋r.
• Emizdirm蓹: Ana s眉d眉 il蓹 qidalanma zaman谋 d蓹mir ana orqanizmind蓹n k枚rp蓹y蓹 ke莽ir, bu da d蓹mird蓹 莽at谋艧mazl谋臒a s蓹b蓹b ola bil蓹r.
• P蓹hriz v蓹 qidalanma v蓹rdi艧l蓹ri: B蓹zi qad谋nlar vegetarian v蓹 ya vegan p蓹hriz saxlay谋r, yaxud da sad蓹c蓹 d蓹mir il蓹 z蓹ngin qidalar谋 yet蓹rinc蓹 q蓹bul etmirl蓹r. Bu da problemin yaranmas谋na yol a莽谋r.

Az蓹rbaycanda x眉susil蓹 bu m蓹s蓹l蓹d蓹 tez-tez bir s蓹hv蓹 yol verilir: insanlar h蓹kim蓹 m眉raci蓹t etm蓹kd蓹ns蓹, h蓹r x蓹st蓹liy蓹, o c眉ml蓹d蓹n d蓹 yor臒unlu臒a, “ev 眉sullar谋” il蓹 莽ar蓹 axtar谋rlar. N蓹tic蓹d蓹 vaxt itirilir, problem daha da d蓹rinl蓹艧ir. Unutmay谋n ki, d蓹mir 莽at谋艧mazl谋臒谋 bir x蓹st蓹likdir v蓹 evd蓹 莽obanyast谋臒谋 d蓹ml蓹m蓹kl蓹, yaxud da qara zir蓹 ya臒谋 i莽m蓹kl蓹 d眉z蓹lmir.

G眉nd蓹lik narahatl谋qlar, yoxsa simptomlar?

D蓹mir 莽at谋艧mazl谋臒谋n谋n simptomlar谋 莽ox m眉xt蓹lifdir v蓹 tez-tez dig蓹r probleml蓹rl蓹 qar谋艧d谋r谋l谋r. Bu s蓹b蓹bd蓹n bir 莽ox qad谋n ill蓹rl蓹 s蓹hv diaqnozlarla ya艧ay谋r, yaxud da 枚z眉n眉 sad蓹c蓹 “yor臒un” hesab edir. 茝g蓹r a艧a臒谋dak谋lardan bir ne莽蓹sini 枚z眉n眉zd蓹 hiss edirsinizs蓹, ciddi d眉艧眉nm蓹lisiniz:

• Davaml谋 yor臒unluq v蓹 hals谋zl谋q: Yax艧谋 yat谋rs谋n谋z, amma s蓹h蓹r yor臒un oyan谋rs谋n谋z. Enerjiniz he莽 n蓹y蓹 莽atm谋r. G眉nd眉z yuxululuq hiss edirsiniz.
• D蓹rinin sol臒unlu臒u: X眉susil蓹 眉z眉n眉zd蓹, dodaqlar谋n谋zda, g枚z qapaqlar谋n谋z谋n i莽 hiss蓹sind蓹 sol臒unluq n蓹z蓹r蓹 莽arp谋r.
• Sa莽 t枚k眉lm蓹si v蓹 d谋rnaqlar谋n q谋r谋lmas谋: Sa莽lar谋n谋z inc蓹lir, par谋lt谋s谋n谋 itirir, 莽ox t枚k眉l眉r. D谋rnaqlar谋n谋z k枚vr蓹k olur, asanl谋qla q谋r谋l谋r.
• N蓹f蓹s darl谋臒谋 v蓹 眉r蓹k d枚y眉nt眉l蓹rinin s眉r蓹tl蓹nm蓹si: Y眉ng眉l fiziki f蓹aliyy蓹t zaman谋 bel蓹 t蓹ngn蓹f蓹slik yaran谋r, 眉r蓹yinizin daha s眉r蓹tli d枚y眉nd眉y眉n眉 hiss edirsiniz.
• Ba艧 a臒r谋lar谋 v蓹 ba艧 gic蓹ll蓹nm蓹l蓹ri: Tez-tez ba艧谋n谋z a臒r谋y谋r, b蓹z蓹n ba艧谋n谋z gic蓹ll蓹nir.
• 茝ll蓹rin v蓹 ayaqlar谋n soyuq olmas谋: H蓹tta isti havada bel蓹 蓹ll蓹riniz v蓹 ayaqlar谋n谋z soyuq qal谋r.
• 茝hval-ruhiyy蓹nin d蓹yi艧m蓹si, 蓹s蓹bilik: S蓹b蓹bsiz yer蓹 蓹s蓹bilik, depressiya, diqq蓹t poz臒unlu臒u m眉艧ahid蓹 olunur.
• Q蓹rib蓹 qida ist蓹kl蓹ri (Pika sindromu): Buz, torpaq, t蓹ba艧ir, ni艧asta kimi qeyri-qida madd蓹l蓹ri yem蓹k ist蓹yi yaran谋r. Bu, d蓹mir 莽at谋艧mazl谋臒谋n谋n xarakterik 蓹lam蓹tl蓹rind蓹n biridir.

Bu 蓹lam蓹tl蓹rd蓹n h蓹r hans谋 biri siz蓹 tan谋艧d谋rsa, onlar谋 “qad谋n i艧i”, “u艧aq b枚y眉tm蓹k”, “ya艧” kimi b蓹han蓹l蓹rl蓹 枚t眉rm蓹yin. Bu, b蓹d蓹ninizin SOS siqnal谋d谋r.

D蓹mirdefisit anemiya: Ciddi problem, ciddi yana艧ma

D蓹mir 莽at谋艧mazl谋臒谋 inki艧af etdikc蓹, orqanizmd蓹 d蓹mir ehtiyatlar谋 tamamil蓹 t眉k蓹nir v蓹 hemoqlobin istehsal谋 pozulur. N蓹tic蓹d蓹 q谋rm谋z谋 qan h眉ceyr蓹l蓹ri kifay蓹t q蓹d蓹r oksigen da艧谋ya bilmir. Bu v蓹ziyy蓹t蓹 d蓹mirdefisit anemiya deyilir. Anemiya t蓹kc蓹 yor臒unluq deyil, bu, b眉t眉n orqan sisteml蓹rin蓹 t蓹sir ed蓹n ciddi bir x蓹st蓹likdir:

• 脺r蓹k-damar sistemi: 脺r蓹k oksigen 莽at谋艧mazl谋臒谋n谋 kompensasiya etm蓹k 眉莽眉n daha 莽ox i艧l蓹m蓹k m蓹cburiyy蓹tind蓹 qal谋r, bu da zamanla 眉r蓹k 莽at谋艧mazl谋臒谋na s蓹b蓹b ola bil蓹r.
• 陌mmunitet sistemi: 陌mmunitet z蓹ifl蓹yir, tez-tez infeksiyalara yoluxma riski art谋r.
• Koqnitiv funksiyalar: Konsentrasiya pozulur, yadda艧 z蓹ifl蓹yir, 枚yr蓹nm蓹 qabiliyy蓹ti azal谋r.
• Hamil蓹likd蓹 f蓹sadlar: Hamil蓹lik zaman谋 anemiyan谋n olmas谋 vaxt谋ndan 蓹vv蓹l do臒u艧, k枚rp蓹d蓹 inki艧af l蓹ngim蓹si, do臒u艧dan sonra qanaxma riskini art谋r谋r.

Bu sad蓹c蓹 yor臒unluq deyil, bu sizin h蓹yat keyfiyy蓹tiniz蓹, i艧 qabiliyy蓹tiniz蓹 v蓹 h蓹tta g蓹l蓹c蓹k hamil蓹liyiniz蓹 birba艧a t蓹sir edir. D蓹mirdefisit anemiyan谋n diaqnostikas谋 v蓹 m眉alic蓹si m眉tl蓹q 艧蓹kild蓹 h蓹kim n蓹zar蓹ti alt谋nda apar谋lmal谋d谋r.

Diaqnoz: F蓹rziyy蓹l蓹r yox, faktlar

D蓹mir 莽at谋艧mazl谋臒谋n谋 diaqnoz etm蓹k 眉莽眉n “t蓹xmin” etm蓹k yox, d蓹qiq laboratoriya analizl蓹ri aparmaq laz谋md谋r. Yaln谋z analizl蓹rin n蓹tic蓹l蓹rin蓹 蓹sas蓹n d蓹qiq diaqnoz qoyulur v蓹 m眉alic蓹 t蓹yin edilir. 茝sas analizl蓹r bunlard谋r:

• 脺mumi qan analizi (CBC): Hemoqlobin s蓹viyy蓹si, q谋rm谋z谋 qan h眉ceyr蓹l蓹rinin say谋 v蓹 枚l莽眉s眉 haqq谋nda m蓹lumat verir. Anemiyan谋n m枚vcudlu臒unu g枚st蓹rir.
• Ferritin: Orqanizmd蓹ki d蓹mir ehtiyatlar谋n谋n 蓹sas g枚st蓹ricisidir. Ferritin s蓹viyy蓹si d蓹mir 莽at谋艧mazl谋臒谋n谋n 蓹n erk蓹n v蓹 蓹n d蓹qiq g枚st蓹ricisidir, h蓹tta hemoqlobin s蓹viyy蓹si h蓹l蓹 normal olduqda bel蓹.
• Z蓹rdab d蓹miri: Qanda d枚vr ed蓹n d蓹mirin miqdar谋n谋 g枚st蓹rir.
• Transferrin doygunlu臒u (TSAT) v蓹 Total D蓹mir Ba臒lama Qabiliyy蓹ti (TIBC): Bu g枚st蓹ricil蓹r d蓹mirin qanda nec蓹 da艧谋nd谋臒谋n谋 v蓹 soruldu臒unu qiym蓹tl蓹ndirm蓹y蓹 k枚m蓹k edir.

B蓹zi xan谋mlar 枚zl蓹rin蓹 internetd蓹n d蓹mir preparatlar谋 t蓹yin edir, amma bu, v蓹ziyy蓹ti daha da pisl蓹艧dir蓹 bil蓹r. Yadda saxlay谋n, d蓹mir 莽at谋艧mazl谋臒谋n谋n s蓹b蓹bini tapmaq vacibdir. B蓹z蓹n bu, sad蓹c蓹 qidalanma il蓹 ba臒l谋 deyil, m蓹d蓹-ba臒谋rsaq sistemind蓹 qanaxma, malabsorbsiya (qidalar谋n pis sorulmas谋) v蓹 ya ba艧qa ciddi x蓹st蓹likl蓹rin n蓹tic蓹si ola bil蓹r. Ona g枚r蓹 d蓹 analizl蓹ri verm蓹k v蓹 bir m眉t蓹x蓹ssis – hematoloq t蓹r蓹find蓹n m眉ayin蓹 olunmaq 艧蓹rtdir.

M眉alic蓹: H蓹kim n蓹zar蓹ti vacibdir. Hematoloqa m眉raci蓹t edin.

D蓹mir 莽at谋艧mazl谋臒谋n谋n m眉alic蓹si, ilk n枚vb蓹d蓹, onun s蓹b蓹bini aradan qald谋rma臒a y枚n蓹lm蓹lidir. 茝g蓹r s蓹b蓹b a臒谋r menstruasiya, p蓹hriz v蓹 ya hamil蓹likdirs蓹, m眉alic蓹 daha asan ola bil蓹r. Lakin 蓹g蓹r s蓹b蓹b m蓹d蓹-ba臒谋rsaq trakt谋nda qanaxma v蓹 ya dig蓹r x蓹st蓹likl蓹rs蓹, 蓹sas x蓹st蓹liyin m眉alic蓹si d蓹 paralel apar谋lmal谋d谋r.

• D蓹mir preparatlar谋: 茝n 莽ox yay谋lm谋艧 m眉alic蓹 眉sulu d蓹mir 蓹lav蓹l蓹rinin q蓹buludur. Bu preparatlar m眉xt蓹lif formalarda (h蓹b, kapsul, 艧蓹rb蓹t, inyeksiya) olur. D蓹mir preparatlar谋 h蓹kim t蓹yinat谋 olmadan q蓹bul edilm蓹m蓹lidir. Bu, ciddidir. 脟眉nki art谋q d蓹mir orqanizmd蓹 y谋臒谋l谋b z蓹h蓹rl蓹nm蓹y蓹 s蓹b蓹b ola bil蓹r. Dozaj, q蓹bul m眉dd蓹ti v蓹 preparat谋n n枚v眉 yaln谋z h蓹kim t蓹r蓹find蓹n, analiz n蓹tic蓹l蓹rin蓹 v蓹 pasientin v蓹ziyy蓹tin蓹 uy臒un olaraq t蓹yin olunmal谋d谋r.
• D眉zg眉n qidalanma: D蓹mir il蓹 z蓹ngin qidalar谋 rasionunuza daxil etm蓹k vacibdir. Q谋rm谋z谋 蓹t, qaraciy蓹r, bal谋q, toyuq, yumurta, paxlal谋lar, ispanaq, quru meyv蓹l蓹r (蓹rik, gaval谋) d蓹mirl蓹 z蓹ngindir. D蓹mirin sorulmas谋n谋 yax艧谋la艧d谋rmaq 眉莽眉n C vitamini il蓹 z蓹ngin qidalar谋 (sitrus meyv蓹l蓹ri, kivi, q谋rm谋z谋 bib蓹r) d蓹mirli qidalarla birlikd蓹 q蓹bul edin.
• Kofein v蓹 kalsiumdan uzaq durmaq: Q蓹hv蓹, 莽ay v蓹 kalsiumla z蓹ngin m蓹hsullar (s眉d, pendir) d蓹mirin sorulmas谋n谋 azalda bil蓹r. Bu s蓹b蓹bd蓹n d蓹mir preparatlar谋 q蓹bul ed蓹rk蓹n onlar谋 bu m蓹hsullarla birlikd蓹 istifad蓹 etm蓹m蓹k t枚vsiy蓹 olunur.

M眉alic蓹 prosesi uzun ola bil蓹r. D蓹mir s蓹viyy蓹si normala qay谋td谋qdan sonra bel蓹, orqanizmin d蓹mir ehtiyatlar谋n谋 b蓹rpa etm蓹k 眉莽眉n bir ne莽蓹 ay 蓹rzind蓹 d蓹mir preparatlar谋n谋n q蓹buluna davam etm蓹k laz谋m g蓹l蓹 bil蓹r. Bu s蓹b蓹bd蓹n m眉alic蓹y蓹 ciddi yana艧maq v蓹 h蓹kiminizin g枚st蓹ri艧l蓹rin蓹 d蓹qiq 蓹m蓹l etm蓹k vacibdir. Unutmay谋n ki, m眉alic蓹ni yar谋m莽谋q saxlamaq problemin t蓹krar yaranmas谋na s蓹b蓹b olacaq.

N蓹tic蓹siz qoyulmu艧 d蓹mir 莽at谋艧mazl谋臒谋n谋n f蓹sadlar谋

D蓹mir 莽at谋艧mazl谋臒谋 adi hal deyil v蓹 枚z-枚z眉n蓹 ke莽ib getm蓹z. 茝ksin蓹, m眉alic蓹 olunmazsa, v蓹ziyy蓹t a臒谋rla艧acaq v蓹 daha ciddi sa臒laml谋q probleml蓹rin蓹 g蓹tirib 莽谋xaracaq. Art谋q qeyd etdiyim 眉r蓹k probleml蓹ri, immunitet z蓹ifliyi v蓹 hamil蓹likd蓹ki riskl蓹rd蓹n 蓹lav蓹, d蓹mir 莽at谋艧mazl谋臒谋 a艧a臒谋dak谋 f蓹sadlara s蓹b蓹b ola bil蓹r:

• 陌艧 qabiliyy蓹tinin k蓹skin azalmas谋: Daimi yor臒unluq v蓹 z蓹iflik s蓹b蓹bind蓹n g眉nd蓹lik tap艧谋r谋qlar谋 yerin蓹 yetirm蓹k 莽蓹tinl蓹艧ir, bu da pe艧蓹kar v蓹 艧蓹xsi h蓹yat谋n谋za m蓹nfi t蓹sir g枚st蓹rir.
• U艧aqlar谋n inki艧af谋nda l蓹ngim蓹: Hamil蓹lik zaman谋 anemiyas谋 olan qad谋nlar谋n u艧aqlar谋nda koqnitiv inki艧af谋n l蓹ngim蓹si riski art谋r.
• Depressiya v蓹 narahatl谋q: D蓹mir s蓹viyy蓹sinin a艧a臒谋 olmas谋 蓹hval-ruhiyy蓹y蓹 birba艧a t蓹sir edir, depressiya v蓹 narahatl谋q hallar谋n谋 g眉cl蓹ndirir.
• Sindromsuz hallar谋n artmas谋: B蓹d蓹nin 眉mumi z蓹ifl蓹m蓹si dig蓹r x蓹st蓹likl蓹r蓹 qar艧谋 m眉qavim蓹ti azald谋r.

Bu v蓹ziyy蓹ti 芦ke莽ib ged蓹r禄 dey蓹 d眉艧眉nm蓹k b枚y眉k s蓹hvdir. O, ke莽ib getm蓹y蓹c蓹k, daha da pisl蓹艧蓹c蓹k. H蓹kim蓹 getm蓹k 眉莽眉n vaxt谋n谋z yoxdursa, unutmay谋n ki, a臒谋rla艧m谋艧 x蓹st蓹liyin m眉alic蓹si daha 莽ox vaxt, pul v蓹 蓹ziyy蓹t t蓹l蓹b ed蓹c蓹k.

Sa臒laml谋臒谋n谋zla ba臒l谋 sual i艧ar蓹l蓹rin蓹 m蓹h蓹l qoymay谋n. Uzun m眉dd蓹t davam ed蓹n yor臒unluq, sa莽 t枚k眉lm蓹si, sol臒unluq adi hal deyil. Bu, sizin orqanizminizin “k枚m蓹k edin!” f蓹ryad谋d谋r. 脰z眉n眉z蓹 h枚rm蓹t edin. 脰z眉n眉z蓹 vaxt ay谋r谋n.

M眉ayin蓹d蓹n ke莽in.