Qadınlarda varikoz

Ayağınızda mavi damarlar görəndə, bəzən sadəcə yorğunluqdanmı, yoxsa başqa bir şeydənmi olduğunu düşünürsünüz? Bu məqamda çox qadın “eybi yoxdur, keçər” deyib, güzgüdə gördüyü mənzərəni “qadınlıq halı” kimi qəbul edir. Amma bu, adətən, yalnız bir başlanğıcdır. Və tez-tez bu başlanğıcın adı varikozdur. Sadəcə estetik problem deyil, ciddi bir xəstəlikdir. Və nə qədər tez anlasanız ki, bu problem həkim müdaxiləsi tələb edir, bir o qədər sağlam olarsınız. Mən illərdir bu problemlə qarşılaşan yüzlərlə qadın görmüşəm və sizə əminliklə deyirəm: varikozun müalicəsi təxirə salınası məsələ deyil.

Qadınlarda varikoz: Sadəcə mavi damarlar deyil

Gəlin birbaşa danışaq. Qadınlarda varikoz çox yayılmış bir problemdir. Hamiləlik, hormonal dəyişikliklər (həm menstrual dövr, həm də menopauza), uzun müddət ayaq üstə durmaq və ya oturmaq, artıq çəki – bütün bunlar damarlara əlavə yükdür. Ayaqlarımızdakı damarların içində qanı ürəyə doğru bir istiqamətdə axmağa məcbur edən kiçik qapaqcıqlar var. Varikoz zamanı bu qapaqcıqlar düzgün işləmir. Onlar zəifləyir, genişlənir və qan geriyə doğru axmağa başlayır. Bu da damarın divarlarını gərginləşdirir, onları genişləndirir və o mavi, qabarıq damarları əmələ gətirir. Bəzən heç damarın özü görünmür, amma içəridə proses artıq başlayıb.

İlkin əlamətlər: Nəyə diqqət etməli?

Çox vaxt qadınlar həkimə artıq şikayətlər dözülməz hala gələndə müraciət edirlər. Ayaqlarda axşamlar yaranan ağırlıq, yorğunluq hissi, yüngül ağrılar, baldır əzələlərində gecə qıcolmaları, şişkinlik – bunlar ilk siqnal ola bilər. Bəzən heç bir damar görünməsə də, bu əlamətlər varikozun başlanğıcıdır. Qadınlar bunu “bütün gün işdə ayaq üstə idim, yoruldum” kimi qəbul edir. Yox. Bu, norma deyil. Hər axşam ayaqlarınız şişirsə və ağırlaşırsa, bu bir problemdir və onun səbəbi tapılmalıdır. Bəzən çimdikləmə, qaşınma, dəridə yüngül yanma hissi də müşahidə olunur. Və əlbəttə ki, əsas əlamət — ayaqlarda görünən hörümçək toru formalı kiçik qırmızı damarcıqlar və ya artıq qabarmış, bükülmüş iri damarlar.

“Bu, sadəcə estetikdir, nənəmdə də var idi”: Təhlükəli mif

Çox eşitdiyimiz bir ifadə: “Nənəmdə də var idi, heç nə olmadı”. Və ya “Sadəcə pis görünür, amma mənə narahatlıq vermir”. Bu, böyük bir səhvdir. Varikoz damarlarının müalicəsi yalnız estetik yox, tibbi zərurətdir. Xəstəlik proqressivdir, yəni zaman keçdikcə pisləşir. Müalicə olunmayan varikoz aşağıdakı ağırlaşmalara səbəb ola bilər:

• Xroniki venoz çatışmazlıq: Ayaqlarda daimi şişkinlik, dəri rənginin dəyişməsi, dərinin quruması və qaşınması.
• Tromboflebit: Damarın içində qan laxtasının əmələ gəlməsi və iltihablanması. Bu, ağrılı bir vəziyyətdir və müalicə edilməzsə, laxtanın sərbəst hərəkət edərək ağciyərlərə çatmasına (pulmoner emboliya) səbəb ola bilər ki, bu da həyat üçün təhlükəlidir.
• Trofik yaralar: Dəridə sağalmayan açıq yaralar. Bunlar çox ağrılıdır, infeksiyaya həssasdır və həyat keyfiyyətini kəskin şəkildə pisləşdirir.
• Qanaxma: Genişlənmiş damarlar nazikləşir və asanlıqla zədələnə bilər, bu da ciddi qanaxmaya səbəb ola bilər.

Bəli, bəzi qadınlar illərlə varikozla yaşaya bilər, amma onların həyat keyfiyyəti nə qədər aşağı düşdüyünü heç kim görmür. Azərbaycan reallığında insanlar çox vaxt “həkim nə deyər” qorxusu və ya “vaxtım yoxdur” bəhanəsi ilə həkimə getməyi təxirə salır, “sarımsaqlı sirkə çək keçər”, “ətir yağları vur” kimi məsləhətlərə qulaq asır. Bu, vaxt itkisindən başqa bir şey deyil. Xalq təbabəti ilə yaranmış damar problemi sağalmır, sadəcə gecikir və daha da ağırlaşır.

Nə vaxt fleboloqa müraciət etməli?

Cavab sadədir: İlk əlamətlər görünən kimi. Damarlarınız genişlənməyə başlayıbsa, ayaqlarınızda ağırlıq, ağrı, şişkinlik varsa – gözləməyin. Hamiləlikdən sonra damarlarınızda dəyişiklik hiss edirsinizsə – müraciət edin. Ailənizdə varikoz olanlar varsa və sizdə də eyni əlamətlər yaranırsa – vaxt itirməyin. Unutmayın, erkən diaqnoz və fleboloqun müalicəsi daha az ağrılı, daha az invaziv və daha effektiv nəticə verir.

Fleboloq kimdir və müalicə necə aparılır?

Fleboloq – damar xəstəlikləri, xüsusən də varikoz damarları ilə məşğul olan mütəxəssisdir. O, vəziyyətinizi dəyərləndirmək üçün doppler USM müayinəsi edəcək. Bu, damarlarınızdakı qan axınını və qapaqcıqların işini real vaxt rejimində göstərən zərərsiz bir müayinədir. Diaqnoz qoyulduqdan sonra müalicə planı tərtib olunur.

Müasir flebologiya əməliyyat bıçağından çox uzaqdır. Bir çox hallarda artıq açıq cərrahiyyəyə ehtiyac qalmır. Bu gün varikozun müalicəsi minimal invaziv üsullarla aparılır:

• Endovenoz lazer ablasiyası (EVLA): Lazer enerjisi ilə xəstə damarın içdən bağlanması. Kiçik bir dəlikdən daxil olan lazer lifi damarı “yapışdırır”.
• Radiofrekans ablasiyası (RFA): Lazerə bənzər prinsip, lakin damar radiofrekans enerjisi ilə bağlanır. Hər iki üsul yerli keyləşdirmə altında aparılır, ağrısızdır və pasiyent prosedura bitdikdən bir neçə saat sonra evə gedir.
• Skleroterapiya: Kiçik və orta ölçülü varikoz damarlarının içinə xüsusi bir maddə (sklerozant) vurulur. Bu maddə damarın divarlarını yapışdırır və damar zamanla yox olur. Estetik effekt üçün də geniş istifadə olunur.
• Miniflebektomiya: Çox kiçik kəsiklərdən böyük, qabarmış varikoz damarlarının çıxarılması. Minimal invazivdir və çapıq qalmır.

Bu müalicələr, keçmişdəki böyük kəsikli əməliyyatlardan fərqli olaraq, pasiyent üçün daha az stresli, daha az ağrılı və sağalma dövrü daha qısadır. Onlar sizə gündəlik həyatınıza daha tez qayıtmağa imkan verir.

Müalicədən sonra nə etməli?

Müalicə tamamlandıqdan sonra fleboloqun tövsiyələrinə əməl etmək vacibdir. Bu, adətən, bir müddət kompressiya corabları geyinməyi, aktiv həyat tərzi sürməyi və müntəzəm nəzarət müayinələrini əhatə edir. Unutmayın, müalicə olunan damar yox olsa da, yeni varikoz damarlarının yaranma riski hər zaman qalır, əgər həyat tərzinizi dəyişməsəniz. Düzgün qidalanma, müntəzəm fiziki fəaliyyət, artıq çəkidən qaçmaq, uzun müddət bir yerdə dayanmaqdan və ya oturmaqdan çəkinmək vacibdir.

Özünüzə qarşı dürüst olun. Ayaqlarınız sizə siqnal verirsə, bu siqnalları görməzdən gəlməyin. Ağrı, ağırlıq, şişkinlik – bunlar sizin diqqətinizə ehtiyacı olan problemlərdir. Vaxtında qoyulan diaqnoz və peşəkar fleboloqun müalicəsi sizi gələcəkdə ciddi problemlərdən qoruyacaq. Hətta kiçik bir narahatlıq hiss edirsinizsə belə, peşəkar rəy almaqdan çəkinməyin. Sağlamlığınız sizin əlinizdədir, və bu halda, ayaqlarınızda. Təxirə salmayın.

Fleboloqa yazılın.