Qadınlar üçün onkoloji skrininq

Qadınlar! Sizə birbaşa deyirəm: bədəninizlə “oyun oynamağı” dayandırın. Nə vaxtsa güzgüyə baxıb, “Məndə heç nə yoxdur, sağlamam” deyirsiniz, amma bu, sadəcə, özünüzü aldatmaqdır. Onkologiya gizli, səssiz gələn bir düşməndir. O, qapınızı döymür, içəri süzülür və zərərini vurana qədər özünü büruzə vermir. Məhz bu səbəbdən, xüsusən 40 yaşdan yuxarı hər bir qadın üçün onkoloq müayinəsi və xərçəng profilaktikası həyat əhəmiyyəti daşıyır. Bu, sizin üçün bəlkə də xoş gəlməyən, bəlkə də qorxulu bir mövzudur, amma reallıq budur: vaxtında edilməyən müayinə, ölümlə nəticələnə bilər.

Bizdə belə bir fikir var: “Əgər ağrı yoxdursa, deməli, problem də yoxdur.” Əfsuslar olsun ki, bu, onkoloji xəstəliklərə aid deyil. Onlar çox zaman ilkin mərhələlərdə heç bir simptom vermir, ya da verdiyi əlamətlər adi yorğunluq, stress kimi qəbul olunur. Nəticədə isə insanlar çox vaxt xəstəliyin irəliləmiş, müalicəsi çətinləşmiş mərhələsində həkimə müraciət edir. Bəzən qonşu məsləhəti, dədə-baba müalicələri ilə özlərinə “diaqnoz” qoyub, vaxt itirirlər. Bu cür yanaşma cinayətdir, sizin öz sağlamlığınıza qarşı etdiyiniz cinayət. Onkoloqla profilaktik müayinə sadəcə məcburi bir prosedur deyil, bu sizin həyatınızı xilas edə biləcək addımdır.

Qadınlar, xərçəng profilaktikası niyə bu qədər vacibdir?

Skrininq — xəstəliyin heç bir əlaməti olmayan insanlarda onu erkən mərhələdə aşkar etmək üçün aparılan müayinələr silsiləsidir. Düşünürsünüz ki, sizə lazım deyil, çünki genetik riskiniz yoxdur, ailənizdə xərçəng olmayıb? Yalan. Xərçəngin böyük bir hissəsi heç bir genetik yük olmadan, sadəcə yaşla və həyat tərzi ilə bağlı yaranır. 40 yaşdan sonra bədəndə baş verən dəyişikliklər, hormonal fonun stabilliyinin azalması, illərlə toplanan risk faktorları xərçəngin yaranma ehtimalını ciddi şəkildə artırır. Məhz bu yaşdan sonra, onkoloji risklər ciddi şəkildə yüksəlir və müntəzəm yoxlamalar zərurətə çevrilir.

Bəziləriniz “həkimə getməkdən qorxuram” deyəcəksiniz. Qorxu təbiidir, amma qorxu sizi fəlakətə sürükləməməlidir. Diaqnoz qoyulmaqdan qorxmaq, diaqnozu qoymamaq demək deyil. Əksinə, diaqnozdan qaçmaq, sonradan daha dəhşətli nəticələrlə üzləşmək deməkdir. Məsələn, süd vəzi xərçəngi zamanı. İlk mərhələdə aşkar edilən xərçəngin müalicəsi, irəliləmiş mərhələdə aşkar ediləndən dəfələrlə asan, daha effektiv və daha az travmatikdir. Bu, sizin seçiminizdir: erkən diaqnoz, asan müalicə, uzun ömür, yoxsa gecikmiş diaqnoz, əziyyətli müalicə və qeyri-müəyyən gələcək.

Hansı müayinələr hər qadın üçün vacibdir?

Mammografiya: Süd Vəzi Xərçənginin Baş Düşməni

Süd vəzi xərçəngi qadınlar arasında ən çox rast gəlinən onkoloji xəstəliklərdən biridir. Hər il minlərlə qadın bu xəstəliklə mübarizə aparır. 40 yaşdan sonra hər qadın üçün ildə bir dəfə mammografiya müayinəsindən keçmək məcburidir. Bəziləriniz soruşacaqsınız: “Niyə məhz mammografiya, özüm əllə yoxlaya bilmirəmmi?” Əllə müayinə vacibdir, amma o, yalnız böyük ölçülü, artıq inkişaf etmiş şişləri aşkar edir. Mammografiya isə çox kiçik, hətta barmaqla hiss olunmayan şişləri, mikrokalcifikasiyaları aşkar edə bilir. Bu isə o deməkdir ki, xəstəlik ilk, müalicəsi ən asan mərhələdə tutulur. Burada gecikməyə yer yoxdur. Ağrıdan qorxmaq, biraz sıxılmaq bəhanə ola bilməz. Bu, sizin həyatınızdır.

Əgər ailənizdə süd vəzi xərçəngi olan qadınlar varsa (ana, bacı, nənə), o zaman sizin riskiniz daha yüksəkdir. Bu halda, müayinələrə daha erkən başlamaq və daha sıx tezliklə keçmək lazımdır. Hətta 35 yaşdan sonra. Bu, genetik mirasdır və onu bilmək sizi qorumalıdır, qorxutmamalıdır. Mütləq onkoloqla məsləhətləşin, o, sizin üçün fərdi skrininq planı tərtib edəcək.

Pap-test (Sitoloji yaxma): Uşaqlıq Boynu Xərçəngi əleyhinə Qalxanınız

Uşaqlıq boynu xərçəngi, demək olar ki, tamamilə qarşısı alına bilən bir xəstəlikdir. Niyə? Çünki onun inkişafı illərlə davam edən prekanseröz dəyişikliklərdən başlayır. Pap-test məhz bu prekanseröz dəyişiklikləri aşkar etmək üçündür. Bu müayinə uşaqlıq boynundan hüceyrə nümunəsinin götürülərək mikroskop altında yoxlanılmasıdır. Nəticədə, xərçəngə çevrilməmişdən əvvəl patoloji hüceyrələr tapılır və müalicə olunur. Adətən 3 ildən bir, bəzi hallarda isə daha tez-tez aparılır.

Çox qadın bu testi utanc verici hesab edir, ya da sadəcə lüzumsuz sayır. Bu, cəfəngiyatdır. Həkim üçün bu, gündəlik işdir. Sizin rahatlığınız, sizin həyatınızdan vacib deyil. Human Papillomavirus (HPV) infeksiyası uşaqlıq boynu xərçənginin əsas səbəbidir. Əgər sizdə HPV aşkar olunubsa, bu testləri daha tez-tez etməlisiniz. Bu müayinə sayəsində minlərlə qadının həyatı xilas olunub. Bu şansı əldən verməyin.

Kolonoskopiya: Bağırsaq Xərçənginə qarşı Mübarizə

Bağırsaq xərçəngi, xüsusilə də yoğun bağırsaq xərçəngi, ilkin mərhələlərdə demək olar ki, heç bir əlamət vermir. İnsanlar qəbizlik, ishal, qarında diskomfort kimi əlamətlərə əhəmiyyət vermir, bunları adi bağırsaq problemi hesab edirlər. Nəticədə xəstəlik irəliləyir. 50 yaşdan sonra, risk qrupunda olanlar üçün isə daha erkən yaşlarda kolonoskopiya tövsiyə olunur. Kolonoskopiya bağırsağın daxili səthinin endoskop vasitəsilə vizual olaraq yoxlanılmasıdır. Bu zaman poliplər (xərçəngə çevrilə bilən xoşxassəli şişlər) aşkar edilərək götürülür. Bu, xərçəngin yaranmasının qarşısını almaq üçün ən effektiv yoldur.

Təəssüf ki, kolonoskopiyadan qorxanlar, onu ağrılı və xoşagəlməz hesab edənlər çoxdur. Lakin müasir tibb ağrısız və rahat müayinə imkanları təklif edir, sedasiya altında aparılan kolonoskopiya ilə heç bir narahatlıq hiss etməyəcəksiniz. Bir az narahatlıq, sizin həyatınızın riskə atılmasından daha yaxşıdır. Bu proseduru etməkdən qaçmaq, daha böyük problemlərə yol açır.

Dəri Müayinəsi: Melanoma Riskini Minimuma endirmək

Dəri xərçəngi, o cümlədən ən aqressiv forması olan melanoma, gözlə görünən bir xəstəlikdir. Lakin insanlar bunu tez-tez gözardı edir, xallardakı dəyişikliklərə, yeni yaranan ləkələrə əhəmiyyət vermirlər. Hər il dərinizi özünüz yoxlayın. Əgər xalınızın ölçüsü, forması, rəngi dəyişibsə, sərhədləri qeyri-bərabər olubsa, qanaxma və ya qaşınma yaranıbsa, dərhal dermatoloqa müraciət edin. Risk qrupunda olanlar (çoxlu xalları olanlar, günəş yanıqlarına meyilli olanlar, ailəsində melanoma olanlar) ildə bir dəfə mütəxəssis dermatoloq tərəfindən müayinə olunmalıdır. Melanoma erkən aşkar edildikdə müalicəsi tamamilə mümkündür. Gecikdirməyin.

Ümumi Qan Analizi və Həkim Müayinəsi

Bütün bu spesifik skrininqlərə əlavə olaraq, hər il terapevt və ya ailə həkimi tərəfindən ümumi müayinədən keçməlisiniz. Ümumi qan analizi, sidik analizi, biokimyəvi analizlər bədəndə baş verən dəyişiklikləri, iltihab proseslərini, müxtəlif orqanların fəaliyyətini göstərə bilər. Həkimlə açıq danışın. Bütün şikayətlərinizi, narahatlıqlarınızı bildirin. Bizdə belə bir vərdiş var: həkimə gedəndə utanıb bəzi şeyləri deməmək. Bu, sizin üçün baha başa gələ bilər. Həkimə yalan danışmaq, özünüzə ziyan vurmaq deməkdir.

Qorxu, Maliyyə və Azərbaycan Reallıqları

Mən bilirəm, bəzən insanlar müayinəyə getməkdən qorxurlar, çünki “həkim nəsə tapacaq” deyə düşünürlər. Bu yanaşma, bir qumun başını torpağa soxub təhlükədən qaçdığını düşünməsinə bənzəyir. Təhlükə qalmır, sadəcə siz onu görmürsünüz. Digər bir problem isə maliyyədir. Təəssüf ki, Azərbaycanda hər kəs üçün pulsuz və yüksək keyfiyyətli onkoloji skrininq imkanları hələ tam əlçatan deyil. Bəzən insanlar dövlət klinikalarında uzun növbələr səbəbindən, ya da özəl klinikaların baha olduğunu düşünərək müayinələri təxirə salırlar.

Amma düşünün: erkən mərhələdə aşkar edilmiş xərçəngin müalicəsi, irəliləmiş mərhələdəki müalicədən qat-qat ucuzdur. Həm də sizin həyatınızın dəyəri heç bir pulla ölçülməz. Sağlamlığa yatırım, ən gəlirli yatırımdır. Maliyyə vəziyyətiniz imkan vermirsə, dövlət proqramlarını, bəzən keçirilən aksiyaları araşdırın. Alternativlər həmişə var. Əsas odur ki, siz bu addımı atmağa hazır olasınız və bu işə ciddi yanaşasınız. Gecikdirməyin, bu sizin ömrünüzə yaza biləcək ən böyük risqdir.

Profilaktika yalnız müayinədən ibarət deyil

Unutmayın, onkoloji skrininq xərçəng profilaktikasının yalnız bir hissəsidir. Sağlam həyat tərzi, düzgün qidalanma, fiziki aktivlik, siqaret və spirtli içkilərdən imtina da xərçəng riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Bu, sizin gündəlik seçiminizdir. Lakin ən sağlam həyat tərzi belə, skrininq müayinələrini əvəz edə bilməz. Çünki heç birimiz, genetik faktorlardan, ətraf mühitin təsirindən və sadəcə yaşla bağlı yaranan hüceyrə dəyişikliklərindən tam sığortalanmamışıq.

Heç bir şeydən qorxmayın. Sadəcə hərəkətə keçin. Özünüzə qarşı dürüst olun. Həyatınızı riskə atmayın. Bu, sizin özünüzə, ailənizə, sevdiklərinizə qarşı ən böyük məsuliyyətinizdir. Gecikməyin. Gecikməyin. Gecikməyin. Qorxmayın, yoxlayın. Hər şey sizin əlinizdədir.

Skrininqdən keçin.