Mədə xorasında qidalanma

Mədə xorası diaqnozu qoyulanda ilk reaksiya tez-tez eyni olur: “İndi nə yeyə bilərəm? Hər şey qadağandır?” Bu sualın ətrafında elə çox yanlış fikir, elə çox yersiz qorxu var ki, insan çaşıb qalır. Bəziləri elə düşünür ki, artıq heç nə yemək olmaz, bəziləri isə pəhriz məsələsini tamam yüngülə alır. Hər ikisi də səhvdir, təhlükəlidir.

Mədə xorası pəhrizi bir cəza deyil, sağalma prosesinin vacib, ayrılmaz hissəsidir. Dərman müalicəsi tək başına kifayət etmir. Yemək rejimi, qidalanma xüsusilə önəmlidir. Əks halda, müalicəyə cavab gecikir, xora dərinləşə bilər, qanaxma riski artar. Sizdən illərlə öyrəndiyim bir şeyi deyim: insan öz bədənini dinləməyi bacarmalıdır. Amma bəzən o dinləməyin də öz qaydaları olur. Bir çox hallarda pasiyentlər xəstəxanalarda, həkim kabinetlərində yarımçıq məlumat alırlar, ya da öz bildikləri, qonşudan eşitdikləri ilə hərəkət edirlər. Nəticə? Vəziyyət pisləşir, ağrılar artır. Bax bu olmaz.

Mədə xorası pəhrizinin əsas məqsədi mədə selikli qişasını qıcıqlandırmayan, asan həzm olunan qidalarla mədəni sakitləşdirmək, sağalmasına kömək etməkdir. Bu, həm də həzm sisteminə düşən yükü azaltmaq deməkdir. Tək bir “qızıl pəhriz” resepti yoxdur, hər kəsin mədəsi fərqli reaksiya verir. Amma ümumi qaydalar, qırmızı xəttlər var ki, onlara əməl etmək məcburidir.

Mədə Xorasında Nələr Olmaz? Qadağalar Siyahısı

Bu, sadəcə “nəyisə yeməyin” siyahısı deyil, bu, mədənizə zərər verən, sağalmanı ləngidən amillərin siyahısıdır. Bəzi şeyləri azərbaycanlılar elə sevir ki, ondan imtina etmək çətin olur. Amma mədə xorası ilə zarafat etmək olmaz. Ağrıların artmasını, qanaxma riskini istəmirsinizsə, bu qidaları rasionunuzdan çıxarın. Heç bir istisna yoxdur.

• Acı, Ədviyyatlı Qidalar: Pul bibər, qara bibər, kəskin ədviyyatlar, acı souslar mədə selikli qişasını birbaşa qıcıqlandırır. Elə bil yaranızın üstünə duz səpirsiniz. Tamamilə unutmalı olacaqsınız.
• Turş Qidalar və İçkilər: Sirkə, turşu, pomidor, sitrus meyvələri (limon, portağal, qreyfrut) və onların şirələri, həmçinin turş qatıq, kefir mədədə turşuluğu artırır. Xoranın sağalmasını dayandırır. Bəzən xalq arasında deyirlər ki, “bir az turşu yeyin, mədənizi təmizləsin.” Bu, təhlükəli bir mifdir.
• Yağlı və Qızarmış Qidalar: Kərə yağı, iç yağı, qızartmalar, fast food mədəni çox yorur, uzun müddət həzm olunur, bu da mədə turşusunun ifrazını stimullaşdırır. Qiymə, dolma kimi sevimli yeməklər də bəzən çox yağlı olur. Onları da məhdudlaşdırmaq lazımdır.
• Spirtli İçkilər və Kofe: Alkoqol birbaşa mədə selikli qişasına zərər verir, onu yandırır. Kofe və tünd çay mədə turşusunun ifrazını kəskin artırır. Tamamilə qadağandır. Hətta “bir azca” belə olmaz.
• Qazlı İçkilər: Qazlı su, kolalar mədəni şişirir, turşuluğu artırır. Sadə su içmək lazımdır.
• Kobud Lifli Qidalar: Çiy tərəvəzlər (kələm, turp), paxlalılar (noxud, lobya), qaba çörək mədəni qıcıqlandıra bilər. Bunları xoranın kəskinləşmə dövründə rasiondan çıxarmaq lazımdır. Sonra pəhriz yumşaldıqca az miqdarda, bişmiş şəkildə istifadə edilə bilər.
• Şokolad və Şirniyyat: Mədəni qıcıqlandıra bilər, turşuluğu artıra bilər. Minimuma endirin.
• Hisə Verilmiş və Marinə Olunmuş Məhsullar: Kolbasa, sosiska, hisə verilmiş balıq, toyuq, marinadlar mədəniz üçün düşməndir. Onlar kimyəvi qıcıqlandırıcılardır.

Ən Böyük Səhv: “Bir azdan heç nə olmaz”

Pasiyentlər arasında ən çox yayılan yanlış düşüncə budur. “Axı, mən bir az yemişəm, qonşu da yeyirdi, heç nə olmurdu.” Hər bədən fərqlidir. Bir az dediyiniz şey mədədə bir neçə saatlıq ağrıya, qanamaya səbəb ola bilər. Mədə xorası pəhrizində güzəştə getmək olmaz. Bu, özünüzə qarşı məsuliyyətsizlikdir.

Mədə Xorası Pəhrizi: Nələrə İcazə Verilir?

Qadağalar siyahısı böyük görsənə bilər, amma yeyə biləcəyiniz çoxlu faydalı və ləzzətli qidalar var. Əsas prinsip: yumşaq, asan həzm olunan, az yağlı, qıcıqlandırmayan qidalar. Hazırlanma üsulu da vacibdir: bişirilmiş, buğda bişirilmiş, sobada bişirilmiş (yağsız) olmalıdır. Qızartma və hisə vermə qətiyyən olmaz.

• Yumşaq Ət və Balıq: Toyuğun döş əti (dərisiz), hind toyuğu, mal əti (yağsız hissələri), nərə balığı, sudak, treska kimi yağsız balıq növləri. Bunları bişmiş və ya buğda bişirilmiş şəkildə yeyin. Çox yaxşı olar ki, əti və ya balığı çəkib kotlet, frikadelka kimi buğda bişirəsiniz. Beləliklə, mədəyə daha az yük düşür.
• Süd Məhsulları: Yağsız süd, qatıq (turş olmayan), kəsmik, kefir (turş olmayan və az yağlı). Bunlar mədənin turşuluğunu neytrallaşdırmağa kömək edir. Amma unutmayın, kəskinləşmə dövründə bəzən süd məhsulları da qaz yarada bilər, diqqətli olun.
• Taxıl Məhsulları: Yulaf yarması, düyü, manna yarması, irmi. Bunlar zülalları udur, mədə divarını örtür, qoruyur. Suyu çox çəkilmiş sıyıqlar mədə üçün çox faydalıdır. Yulaf sıyığı xüsusilə tövsiyə olunur.
• Tərəvəzlər: Kartof, yerkökü, balqabaq, çuğundur, kabaçok (bütün bunlar bişmiş və ya püre şəkildə). Kələm də bişmiş şəkildə, püre kimi az miqdarda ola bilər. Amma çiy tərəvəzlərdən uzaq durun.
• Meyvələr: Şirin alma (qabığı soyulmuş və sobada bişirilmiş), banan (az miqdarda). Digər meyvələr, xüsusən turş olanlar məhdudlaşdırılmalıdır.
• Şorbalar: Tərəvəz bulyonu əsasında hazırlanmış duru şorbalar. Yağsız toyuq və ya mal əti bulyonu da ola bilər, amma az yağlı olduğundan əmin olun. İçindəki tərəvəzləri yaxşıca əzin.
• İçkilər: Adi qaynanmış su, zəif dəmlənmiş çay (şəkərsiz), şirin meyvə kompotları (turş olmayan).
• Yağlar: Çox az miqdarda zeytun yağı və ya kərə yağı (əridilməmiş, yeməyə əlavə edilmiş). Amma qızartma üçün yox!

Qidalanma Rejimi: Necə Yeməli?

Mədə xorasında nə yediyiniz qədər, necə yediyiniz də önəmlidir. Mədənin rahatlığını təmin etmək üçün bu qaydalara ciddi əməl edin:

• Kiçik Hissələr, Tez-tez: Bir dəfəyə çox yeməyin. Gündə 5-6 dəfə, az-az yeyin. Bu, mədəyə düşən yükü azaldır və turşuluğun səviyyəsini sabit saxlayır. Ac qalmaq da olmaz, bu da mədə turşusunun artmasına səbəb olur.
• Yaxşı Çeynəyin: Hər tikəni yaxşıca çeynəyin. Ağızda həzm başlayır. Qidanı tam çeynəmədən udmaq mədəni çox yorur.
• Yeməyin Temperaturu: Çox isti və ya çox soyuq qidalardan uzaq durun. Otaq temperaturunda və ya ilıq yeməklər mədə üçün ideal olur.
• Yeməkdən Sonra Dərhal Uzanmayın: Yeməkdən sonra ən az 1-2 saat dik vəziyyətdə qalın. Bu, yeməyin mədədən bağırsaqlara keçməsinə kömək edir və turşunun qida borusuna qayıtmasının qarşısını alır.
• Axşam Yeməyi: Yatmadan ən az 3 saat əvvəl yeyin. Axşam yeməyi yüngül olmalıdır. Ağır yeməklər yuxunuzu da qaçıracaq, mədənizi də yoracaq.
• Sakit Yeyin: Stresli vəziyyətdə yeməyin. Sakit bir mühitdə, tələsmədən yeyin. Stress mədə turşusu ifrazını artırır.

Yerli Reallıqlar və Səhvlər

Azərbaycanda, etiraf edim ki, çox zaman insanlar həkimə getməyə tələsmirlər. Ağrı yaranır, qonşudan, tanışdan eşitdikləri “bitki dəmləmələri”, “sirkə ilə bal” kimi üsullara əl atırlar. Həkimə çatanda isə xora çoxdan dərinləşmiş, hətta qanaxma başlamış olur. Və ya dövlət klinikalarında uzun növbələr, mürəkkəb bürokratiya insanları bezdirir, özlərini müalicə etməyə vadar edir. Unutmayın ki, bu cür “müalicələr” xoranı sağaltmır, əksinə, vəziyyəti pisləşdirə bilər.

Mədə xorası ilə yaşamaq – bu, müəyyən bir həyat tərzini qəbul etmək deməkdir. Pəhriz, sadəcə bir neçə həftəlik bir şey deyil. Bu, sizin yeni normalınız olmalıdır. Bəzən insanlar müalicənin ilk müsbət nəticələrini görən kimi pəhrizi yüngülləşdirirlər. “Artıq yaxşıyam, bir az da şoraba yeyim.” Bax bu, ən təhlükəli andır. Semptomlar keçsə də, mədə divarı hələ tam sağalmamış ola bilər. Geri dönüş edib hər şeyi yenidən başlamaq istəmirsiniz, deyilmi?

Dərman Müalicəsi və Pəhriz

Unutmayın, pəhriz dərman müalicəsinin bir hissəsidir, onun əvəzi deyil. Həkimin təyin etdiyi dərmanları vaxtında və doğru şəkildə qəbul etmək məcburidir. Yalnız kompleks yanaşma – dərman + pəhriz + həyat tərzi dəyişikliyi – sizə tam sağalma şansı verir. Heç vaxt özbaşına dərman qəbulunu dayandırmayın və ya dozanı dəyişməyin.

Mədə xorasından tamamilə xilas olmaq mümkündür. Amma bu, sizin səbrinizi, iradənizi və həkimlə əməkdaşlığınızı tələb edir. Düzgün mədə xorası pəhrizi təkcə sağalmaya kömək etmir, həm də gələcəkdə yeni problemlərin yaranmasının qarşısını alır. Bədəniniz sizinlə danışanda, onu eşidin. Əgər hər hansı bir qida sizdə narahatlıq yaradırsa, onu rasionunuzdan çıxarın. Bu qaydalar sizin üçün, sizin sağlamlığınız üçündür. Qorxmayın, yaşamaq üçün minlərlə ləzzətli və faydalı qida var. Sadəcə, onları düzgün seçmək lazımdır.

Əgər mədə xorası pəhrizi ilə bağlı hələ də suallarınız varsa, və ya nəyinsə sizə düşüb-düşmədiyini dəqiqləşdirmək istəyirsinizsə, hər zaman mütəxəssisə müraciət edin. Öz sağlamlığınızı şansa buraxmayın.

Tövsiyələr alın.