Təcili cərrahiyyə: gözləmək olmaz

Ağrı gəldi. Kəskin, dözülməz ağrı. İlk reaksiya nə olur? Çox vaxt “keçər”, “dözərəm”, “bir az gözləyim” düşüncəsi. Bəziləri dərman atır, bəziləri qonşudan məsləhət alır, bəziləri isə internetdə “simptomlar” axtarır. Amma söhbət təcili cərrahiyyədən gedirsə, bu düşüncələr, bu ləngimə, həyatla ölüm arasındakı incə bir xətt deməkdir. Burada vaxt gözləmir. Hər dəqiqənin dəyəri var.

Azərbaycanda təəssüf ki, həkimə müraciəti son ana qədər təxirə salmaq, “öz-özünə sağalar” demək vərdişi güclüdür. Bəzən dövlət klinikalarında yaranan növbələr, bəzən isə sığorta məsələləri insanları tərəddüdə salır. Lakin unutmayın, bəzi hallarda hər saat, hər dəqiqə orqan funksiyalarını məhv edə, hətta həyatınızı təhlükə altına sala bilər. Təcili vəziyyətdə sizə təcrübəli cərrah lazımdır, gecikməyə haqqınız yoxdur.

Təcili Cərrahiyyə Nədir və Niyə Gözləmək Olmaz?

Təcili cərrahiyyə tibbi təxirəsalınmazlıq tələb edən və həyatı təhlükədə olan vəziyyətlərdə icra edilən əməliyyatdır. Bu, planlı əməliyyat deyil. Planlı əməliyyatda aylarla hazırlaşmaq, bütün analizləri sakitcə vermək imkanı olur. Təcili əməliyyatda isə belə bir lüks yoxdur. Qərar çox sürətli verilməlidir. Burada əsas məqsəd pasiyentin həyatını xilas etmək, orqanların fəaliyyətini bərpa etmək, ağırlaşmaların qarşısını almaqdır.

Gecikmənin nəticələri ağırdır. Məsələn, kəskin apendisit halında vaxtında müdaxilə edilməzsə, iltihablanmış appendiks partlaya (perforasiya edə) bilər. Bu isə peritonitə, yəni qarın boşluğunun ciddi infeksiyasına gətirib çıxarır. Peritonit sepsisə, həyati təhlükəli ümumi infeksiyaya çevrilə bilər. Bu, artıq adi apendisit deyil, ölümcül bir vəziyyətdir. Gecikən hər saat müalicəni çətinləşdirir, bərpa müddətini uzadır və nəticəni pisləşdirir.

Ən Çox Təcili Müdaxilə Tələb Edən Vəziyyətlər

Bu siyahı bütün halları əhatə etməsə də, ən çox rast gəlinən təcili cərrahi vəziyyətlərdən bəziləridir:

• Kəskin apendisit: Göbəkətrafı başlayıb sağ aşağı qarın nahiyəsinə keçən kəskin ağrı, ürəkbulanma, qusma, temperatur. Adətən bir neçə saat ərzində sürətlə inkişaf edir.
• Kəskin xolesistit: Öd kisəsinin iltihabı. Sağ qabırğaaltı kəskin ağrı, adətən yağlı yeməkdən sonra başlayır. Qusma, temperatur müşahidə olunur.
• Bağırsaq keçməməzliyi: Kəskin, tutmaşəkilli qarın ağrıları, köp, qaz və nəcis ifrazının dayanması, qusma. Həyatı təhlükəli vəziyyətdir, bağırsaq toxumasının nekrozuna səbəb ola bilər.
• Mədə və ya onikibarmaq bağırsaq xorasının perforasiyası: Mədə və ya bağırsaq divarının deşilməsi. Bıçaq sancan kimi kəskin ağrı, “taxta qarın” (qarın divarının gərginləşməsi). Dərhal əməliyyat olmasa, peritonit inkişaf edir.
• Travmalar: Avtomobil qəzaları, yıxılmalar, bıçaq xəsarətləri. Daxili qanaxma, orqan zədələnmələri təcili müdaxilə tələb edir.
• Boğulmuş yırtıq (herniya): Qarın boşluğu orqanının yırtıq qapısında sıxılması. Kəskin ağrı, yırtıq nahiyəsində gərginlik. Bağırsaq nekrozu riskini daşıyır.

Bu halların hər biri vaxt itirmədən həkimə, cərrah konsultasiyasına müraciət etməyi tələb edir. Simptomları saymaqla bitməyən, hər birinin özünəxas xüsusiyyətləri olan bu vəziyyətlərin yeganə ümumi cəhəti var: gecikmə ölümcül ola bilər.

Pasiyent Olaraq Sizin Rolunuz: Nə Etməli, Nə Etməməli

Təcili vəziyyətdə panikaya düşmək əvəzinə, sakit qalmalı və düzgün hərəkət etməlisiniz. Bu sizin həyatınızı xilas edə bilər.

1. Dərhal Həkimə Müraciət Edin: Ağrı dözülməzdirsə, vəziyyət sürətlə pisləşirsə, ən yaxın klinikaya getməkdən, təcili yardım çağırmaqdan çəkinməyin. Fikirləşməyin ki, “boş yerə narahat edərəm”. Bizim işimiz budur.
2. Özünə Müalicə Etməyin: Ağrıkəsici dərmanlar ağrını maskalaya bilər, bu isə düzgün diaqnozun qoyulmasını çətinləşdirir və dəyərli vaxt itkisinə səbəb olur. Antispazmolitiklər (ağrıkəsicilər) bəzən müvəqqəti rahatlama versə də, problemin əsasını həll etmir.
3. Qida və Su Qəbulunu Dayandırın: Əməliyyat lazım olarsa, boş mədə ilə olmaq vacibdir. Qida və su qəbulu narkoz zamanı ağırlaşmalara səbəb ola bilər.
4. Dürüst Olun: Həkimə bütün simptomları, dərman qəbul edib-etmədiyinizi, əvvəlki xəstəliklərinizi dürüstcə bildirin. Bu məlumatlar düzgün diaqnoz və müalicə planının hazırlanması üçün vacibdir. Hipertoniya və ya diabet kimi xroniki xəstəliklər dərmanların dozasını dəyişir. Bu, sadəcə bir kağız deyil, həyatınızın təfərrüatıdır.
5. Sual Verməkdən Çəkinməyin: Əgər nəyisə başa düşmürsünüzsə, soruşun. Həkim sizə vəziyyəti izah etməyə borcludur. Amma unutmayın, təcili vəziyyətdə qərar sürətli verilir.

Bizdə bəzən xəstələr ailə üzvlərinin, qonşuların təsiri altında təcili əməliyyat qərarını təxirə salmaq istəyirlər. “Həkimə güvənmə, başqa həkimə də göstər” kimi məsləhətlər eşidə bilərsiniz. Bu, normal haldır, insanlar qorxur. Lakin təcili vəziyyətdə saniyələr həlledicidir. Bir neçə saatlıq “ikinci rəy” axtarışı faciə ilə nəticələnə bilər. Unutmayın, təcili müdaxilə ehtiyacı olan halda, həkimin əsas məqsədi sizin həyatınızı xilas etməkdir.

Diaqnostika və Hazırlıq: Sürət və Dəqiqlik

Təcili cərrahiyyədə diaqnoz sürətli qoyulur. Həkim müayinəsi, qan və sidik analizləri, USM, rentgen, bəzən KT kimi görüntüləmə metodları istifadə olunur. Bütün bunlar bir neçə saat, bəzən də daha qısa müddətdə həyata keçirilir.

Niyə Hazırlıq Planlıdakı Kimi Olmur?

Planlı əməliyyatlarda pasiyentin bədəni əməliyyata daha ideal şəkildə hazırlanır. Qanaxma riskini azaldan dərmanlar dayandırılır, bütün orqan sistemləri yoxlanılır. Təcili əməliyyatda isə bu cür dəbdəbəyə vaxt yoxdur. Həkimlər mövcud resurslarla ən yaxşı nəticəni əldə etməyə çalışır. Məsələn, tromb əleyhinə dərmanlar qəbul edən bir xəstədə təcili əməliyyat zərurəti yaranarsa, qanaxma riski daha yüksək olur. Amma bu riski götürmək, əməliyyat etməməkdən daha yaxşıdır.

Anestezioloqla məsləhətləşmə təcili əməliyyatdan əvvəl həmişə aparılır. Hətta pasiyent huşsuz vəziyyətdə olsa belə. Anestezioloq pasiyentin ümumi vəziyyətini, xroniki xəstəliklərini (əgər məlumat varsa), dərman qəbulunu qiymətləndirir və ən təhlükəsiz anesteziya metodunu seçir. Bu, əməliyyatın uğurlu keçməsi üçün çox vacibdir.

Cərrah və Komanda: Güvən Əsasdır

Təcili cərrahiyyədə təkcə cərrahın deyil, bütün tibb komandasının peşəkarlığı həlledici rol oynayır. Həkimlər, tibb bacıları, anestezioloqlar – hamısı bir-birini tamamlayan, sinxron işləyən vahid bir mexanizmdir. Bu komanda sizin həyatınız uğrunda mübarizə aparır.

Hər bir cərrah təcili hallarla işləməyə hazırdır. Bu bizim təhsilimizin, təcrübəmizin ayrılmaz hissəsidir. Biz sürətli qərar verməyi, stress altında soyuqqanlı qalmağı, hər bir vəziyyətə fərdi yanaşmağı öyrənmişik. İllərin təcrübəsi bizə hər bir pasiyentin fərqli olduğunu, hər bir orqanizmin müxtəlif reaksiyalar verdiyini öyrədib. Buna görə də bizdən nə qədər çox məlumat əldə etsək, o qədər dəqiq müdaxilə edə bilərik.

Unutmayın, bizim əsas məqsədimiz sizə kömək etməkdir. Biz sizinlə açıq, dürüst söhbət edirik, çünki bu vəziyyətdə gizlədilən hər hansı bir məlumat ağırlaşmalara yol aça bilər. Əgər siz cərrahi müdaxiləyə ehtiyac duyursunuzsa, bu, o deməkdir ki, vəziyyət ciddidir və peşəkar köməyə müraciət etməyin vaxtıdır.

Heç vaxt ağrını hafizəyə yazmayın. Heç vaxt simptomları kiçiltməyin. Bədəniniz siqnal verirsə, bu siqnallara qulaq asın. Gecikən hər saat, hər dəqiqə bəzən geri dönülməz nəticələrə səbəb olur. Sizin sağlamlığınız sizin məsuliyyətinizdir, amma biz sizə bu yolda kömək etməyə hazırıq.

Əgər şübhələr qalıbsa, risk etməmək və əvvəlcədən sual vermək daha yaxşıdır. Təcili klinikaya müraciət edin.