COVID-19-dan sonra saç tökülməsi

COVID-19 keçirənlərin əksəriyyəti virusdan qurtulduqdan bir neçə ay sonra yeni bir problemlə üzləşir: saç tökülməsi. Bu, qorxuducu bir vəziyyətdir, xüsusilə də güzgüyə baxanda saç tellərinin azaldığını görəndə. Çoxları panikaya düşür, nə edəcəyini bilmir. Ancaq bilin ki, bu problem təkcə sizi narahat etmir. Bu, postkovid saç tökülməsi adlandırılır və trixoloqların gündəmində vacib yer tutur. Minlərlə insan eyni vəziyyətdədir və bu barədə danışmaq, düzgün addımlar atmaq vacibdir.

Saç tökülməsi adətən COVID-19-dan 2-3 ay sonra başlayır. Bəzən daha gec, bəzən daha erkən. Bu, sanki gecikmiş bir reaksiya kimidir. Vücudunuz infeksiya ilə mübarizə apararkən, saç folikulları ciddi stressə məruz qalır. İnsan beyni və orqanizmi üçün prioritet hər zaman həyatın davamlılığını təmin etməkdir, kosmetik problemlər isə ikinci planda qalır. Bu səbəbdən də, orqanizm bütün enerjisini virusla mübarizəyə sərf edərkən, saçların normal böyümə tsikli pozulur.

Saç tökülməsi niyə yaranır? Vücudda hansı proseslər gedir?

Saçlarımızın üç əsas fazası var: böyümə (anagen), keçid (katagen) və istirahət (telogen). Normalda saçlarımızın təxminən 85-90%-i böyümə fazasında, 10-15%-i isə istirahət fazasında olur. İstirahət fazasına keçən saçlar təbii şəkildə tökülür. Gündə 50-100 tel saç tökülməsi normaldır, hətta gözləniləndir. Lakin COVID-19 bu balansı pozur.

Virus orqanizmə daxil olanda, o, genişmiqyaslı iltihab reaksiyasına səbəb olur. Hərarət yüksəlir, immunitet sistemi həddindən artıq işləyir, bəzən də oksigen çatışmazlığı yaranır. Bütün bunlar orqanizm üçün böyük bir şokdur. Stress altında orqanizm saç folikullarına siqnal göndərir ki, “indi böyüməyin vaxtı deyil, enerjini başqa yerə sərf et”. Nəticədə, böyümə fazasındakı daha çox saç folikulu vaxtından əvvəl istirahət fazasına keçir. Bir neçə ay sonra isə bu folikullardan saçlar kütləvi şəkildə tökülməyə başlayır.

Postkovid saç tökülməsi: Sadəcə virusun özü deyil, həm də digər amillər

Saç tökülməsinə təsir edən təkcə virusun birbaşa təsiri deyil, həm də digər amillərdir:

• Yüksək hərarət: Uzun müddətli və yüksək hərarət saç folikullarına ciddi zərər verir.
• İltihablı proseslər: Orqanizmdəki iltihab, saç böyüməsi üçün vacib olan vitamin və mineralların sorulmasını çətinləşdirə bilər.
• Dərmanlar: COVID-19 müalicəsi zamanı istifadə olunan bəzi dərmanlar da saç tökülməsinə səbəb ola bilər. Bu, nadir hal deyil.
• Qidalanma pozğunluğu: Xəstəlik zamanı iştahsızlıq, düzgün qidalana bilməmək orqanizmi zəiflədir, saçların böyüməsi üçün vacib olan maddələrin çatışmazlığına gətirib çıxarır.
• Psixoloji stress: Xəstələnmək qorxusu, narahatlıq, təklik hissi – bütün bunlar güclü stress mənbəyidir. Bəli, bu, saçlara təsir edir. Vücudun stress hormonu olan kortizolun səviyyəsi artdıqda, bu da saç folikullarının fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir.

Bunlar bir-birini gücləndirən amillərdir. Yəni, sadəcə bir səbəb deyil, onların kombinasiyası saç tökülməsinin intensivliyini artırır.

Nə qədər davam edir və nə zaman bitəcək?

Bu sual hər kəsi narahat edir. Adətən, postkovid saç tökülməsi 3-6 ay davam edir. Bəzi hallarda, xəstəlik daha ağır keçibsə və ya əlavə problemlər varsa, bu müddət uzana bilər. Əksər hallarda, saç tökülməsi dayandıqdan sonra saçlar bərpa olunmağa başlayır. Ancaq bu proses də vaxt tələb edir.

Unutmayın: Saçlar yavaş böyüyür. Yeni saçların hiss olunması üçün aylar lazımdır. Səbirli olmalısınız. Saç bərpasının ilk əlaməti adətən alının kənarında və ya gicgah nahiyəsində kiçik tüklərin (baby hair) əmələ gəlməsidir. Bu, yaxşı əlamətdir, demək ki, folikullar oyanır.

Nə etmək olmaz? Yanlış addımlar saçları daha da zəiflədir!

Panika və məlumatsızlıq insanı səhv addımlar atmağa sövq edir. Bəzən bizdə, Azərbaycanda insanlar həkimə getməkdən çəkinir, uzun növbələrdən, bəzən də maliyyə yükündən qaçaraq, qonşunun və ya internetdə oxuduğu “möcüzəvi” reseptlərə üz tutur. Bu, ciddi səhvdir.

• Kütləvi şəkildə “möcüzəvi” vasitələrə inanmaq: Sarımsaq, soğan suyu, konyak maskaları… Bəli, bəzi təbii vasitələrin müəyyən faydaları ola bilər, ancaq kütləvi saç tökülməsi zamanı onlar problemi həll etməyəcək, bəzən isə vəziyyəti daha da pisləşdirəcək (məsələn, dərini qıcıqlandıraraq iltihaba səbəb olmaqla).
• Həddindən artıq saç yumaq və ya fırçalamaq: Töklən saçları saymaq, onları davamlı yumaq və ya aqressiv şəkildə fırçalamaq, onsuz da zəifləmiş folikullara əlavə stress deməkdir.
• Həkimə getməkdən çəkinmək: Bu, ən böyük səhvdir. Saç tökülməsi başqa bir xəstəliyin əlaməti də ola bilər. Trixoloqun müayinəsi və diaqnozu olmadan düzgün müalicə planı qurmaq mümkün deyil.
• Nəzarətsiz vitamin qəbulu: Bəzi vitaminlərin həddindən artıq qəbulu saç tökülməsini artıra bilər. Məsələn, A vitamini və ya seleniumun dozası aşılarsa, əks effekt verə bilər.

Xatırlayın, sağlamlıq məsələlərində “bəlkə keçər” düşüncəsi çox vaxt ağır nəticələrə səbəb olur. Sizin sağlamlığınız heç bir “möcüzəvi” reseptə və ya qonşu məsləhətinə etibar ediləcək qədər ucuz deyil.

Nə etməli? Düzgün addımlar bərpa prosesini sürətləndirə bilər

Həkimə müraciət etməzdən əvvəl və ya müalicə prosesində edə biləcəyiniz bəzi ümumi, lakin effektiv addımlar var:

• Qidalanmanıza diqqət edin: Dəmir, sink, biotin, D vitamini, zülal – bütün bunlar saç sağlamlığı üçün əvəzolunmazdır. Yağsız ət, balıq, yumurta, paxlalılar, tərəvəzlər, meyvələr rasionunuzda mütləq olmalıdır. “Şəfa tapmaq üçün yaxşı qidalanmaq lazımdır” deyimi bu halda da özünü doğruldur.
• Stressi idarə edin: Yoqa, meditasiya, gəzintilər, sevdiyiniz işlə məşğul olmaq – hər kəsin öz stresslə mübarizə yolu var. Tapın və tətbiq edin. Vücudunuzun rahatlaması saçlara da yaxşı təsir edəcək.
• Saçlarınıza yumşaq davranın: Agresiv kimyəvi boyalar, qızdırıcı alətlər (fen, utü), sıx saç düzümlərindən bir müddətlik uzaq durun. Yumşaq şampunlar və balzamlardan istifadə edin. Saçınızı yuyarkən və darayarkən ehtiyatlı olun.
• Yuxu rejiminə əməl edin: Yetərincə yatmaq orqanizmin bərpası üçün vacibdir. Gündə 7-8 saat keyfiyyətli yuxu saçlarınızın bərpasına kömək edəcək.

Nə zaman trixoloqa müraciət etmək lazımdır?

Əgər saç tökülməsi 6 aydan çox davam edirsə, saçlar seyrəlməyə başlayıbsa, tökülən saçların yerinə yenisi gəlmirsə, və ya saç tökülməsinə başqa simptomlar (qaşınma, qızartı, başqa hissələrdə tüklənmə) müşayiət edirsə, vaxt itirmədən trixoloqa müraciət etmək vacibdir. Bu, sadəcə kosmetik bir problem deyil, daxili orqanizmdə gedən proseslərin əlaməti də ola bilər.

Trixoloq nə edəcək? O, sadəcə saçlarınıza baxmayacaq. Əvvəlcə hərtərəfli anamnez (tarix) toplayacaq, sizin xəstəliyiniz, keçmişdəki problemləriniz, dərman qəbulunuz haqqında məlumat alacaq. Sonra qan analizləri təyin edə bilər: Dəmir, ferritin, D vitamini, qalxanabənzər vəzin hormonları, ümumi qan analizi. Bütün bunlar orqanizmdə gedən proseslərin mənzərəsini görmək üçün lazımdır. Sonra isə saç və baş dərisinin trixoskopik müayinəsi aparılacaq. Bu, saç folikullarının və baş dərisinin vəziyyətini yaxından görməyə imkan verən xüsusi bir müayinədir.

Bu məlumatlar əsasında trixoloq sizin üçün fərdi müalicə planı hazırlayacaq. Bu, həm daxili qəbul edilən dərmanlar və vitaminlər, həm xarici istifadə üçün losyonlar, şampunlar, həm də mezoterapiya kimi prosedurlar ola bilər. Postkovid saç tökülməsi problemi individual yanaşma tələb edir, “bir ölçü hamıya uyğun gəlir” prinsipi burada işləmir.

Saç tökülməsi həqiqətən də narahat edici bir vəziyyətdir, xüsusilə də COVID-19 kimi ağır bir xəstəlikdən sonra. Ancaq bununla təkbaşına mübarizə aparmaq məcburiyyətində deyilsiniz. Ətrafınızda bu problemi həll edə biləcək mütəxəssislər var. Sağlamlığınıza laqeyd yanaşmayın, problemləri gecikdirmək heç vaxt həll yolu olmayıb. Həkimin dediyinə qulaq asın, özünüzü müalicə etməyə çalışmayın. Düzgün addımlar atmaq və vaxtında mütəxəssisə müraciət etmək, saçlarınızın sağlamlığını bərpa etmək üçün ən yaxşı yoldur. Trixoloqa yazılın.