Evdə tibbi inyeksiyalar

Çoxları düşünür ki, evdə iynə vurmaq sadə bir işdir. Elə deyilmi? Bir tibb qardaşı çağırmağa ehtiyac yoxdur, axı qonşu, yaxud qohum biləndə niyə pul xərcləyəsən? Bu səhv düşüncədir. Və bu “asanlıq” çox zaman faciələrə yol açır. Evdə iynə vurulması ciddi bir tibbi prosedurdur və onu yalnız peşəkarlar icra etməlidir. Bu işdə heç bir “yəqin ki, düz olar” yoxdur, yalnız dəqiq bilik və təcrübə olmalıdır.

Evdə iynə: Niyə risk etməyə dəyməz? Tibb qardaşı kimdir və nə edir?

Azərbaycanda evdə müalicə, evdə iynə vurmaq adət-ənənəyə çevrilib. İnsanlar xəstəxanaya getməyi, növbələrdə gözləməyi sevmirlər, bəzən pul qazanmaq üçün bu işi qohuma, dost-tanışa həvalə edirlər. Amma unutmayın, əsas məqsəd sağalmaqdır, yoxsa problemlərinizi daha da dərinləşdirmək? Hər dəfə iynənin düzgün vurulmadığı, infeksiya düşdüyü, yaxud allergik reaksiyanın yarandığı hallarla rastlaşıram. Və bu halların əksəriyyəti yalnız “qonşu vurdu” və ya “youtube-dan baxıb öyrəndim” tipli bəhanələrlə nəticələnir.

Sizin bilmədiyiniz risklər

Deyə bilərsiniz ki, “mən hər dəfə özüm vururam, problem olmayıb”. Amma bu, bir gün problem olmayacağı anlamına gəlmir. Təsəvvür edin, yol qəzalarının hamısı hərəkət qaydalarını pozanların başına gəlmir, amma risk həmişə var. Evdə tibbi iynələrin vurulmasında da belədir. Hansı risklərdən danışırıq?

• İnfeksiya: Bu, ən böyük təhlükədir. Sterillik qaydalarına riayət etmək çox vacibdir. Əllər yuyulubmu? Dəri düzgün təmizlənibmi? İynə və şprisin qablaşdırması açılıbmı və müddəti keçməyibmi? Kiçik bir səhv belə, yaranın irinləməsinə, abssesə, hətta sepsisə (qanın zəhərlənməsi) səbəb ola bilər. İnfeksiya riski bəzən ölümcül nəticələnə bilər.
• Yanlış yerə vurma: Əzələdaxili iynəni sinirə vurmaq, damarı zədələmək və ya sadəcə dəri altına düşmək. Bütün bunlar ağrıya, qanaxmaya, göyərməyə, uyuşmaya və ya hətta ətrafların funksiyasının pozulmasına gətirib çıxarır. Bəzi dərmanlar yalnız müəyyən əzələlərə və müəyyən dərinliyə vurulmalıdır.
• Yanlış doza və ya dərman: Həkimin təyin etdiyi dozanı və ya dərmanı səhv salmaq çox ciddi fəsadlar törədə bilər. Təyin olunmuş dərmanın adı, dozası və istifadə müddəti dəqiqliklə yoxlanılmalıdır. Bir hərfi səhv belə hər şeyi dəyişə bilər.
• Allergik reaksiya: Hər kəsin hər hansı bir dərmana qarşı allergik reaksiyası ola bilər. Və bu reaksiya zəif dəridə qızartıdan, anafilaktik şoka qədər dəyişə bilər. Anafilaktik şok nəfəsalmanın dayanmasına və ölümə səbəb ola bilər. Ev şəraitində belə bir halda nə edəcəksiniz? Təcili yardım gələnə qədər həyatınızı xilas etmək üçün təcrübəli birinin yanınızda olması vacibdir.
• Hava emboliyası: Bu, nadir, lakin çox təhlükəli bir haldır. Şprisə düşən hava qabarcığı damara düşüb beyinə, ürəyə və ya ağciyərlərə çata bilər. Nəticə? Beyin insultu, infarkt və ya ani ölüm.

Niyə tibb qardaşı çağırmaq vacibdir?

Peşəkar bir tibb qardaşı və ya tibb bacısı sadəcə iynə vuran biri deyil. Onlar illərlə təhsil almış, yüzlərlə pasiyentlə işləmiş, tibbi prosedurları ən kiçik detalına qədər bilən mütəxəssislərdir. Onlar nəyi fərqli edirlər?

• Dərin bilik: Onlar insan anatomiyasını bilirlər. Hansı əzələyə, hansı damara vurmaq lazımdır, hansı sinirlərdən və damarlardan uzaq durmaq lazımdır. Bu, sizin sağlamlığınızın girovudur.
• Sterillik: Peşəkar tibb işçiləri hər zaman bütün sanitar-gigiyenik normalara riayət edirlər. Əllərin yuyulmasından, dərmanın hazırlanmasından, dərinin təmizlənməsinə qədər hər addım qaydalara uyğun aparılır. Bu, infeksiya riskini sıfıra endirir.
• Pasiyentin qiymətləndirilməsi: Hər iynədən əvvəl tibb qardaşı pasiyentin vəziyyətini qiymətləndirir. Allergiyası varmı? Başqa hansı dərmanları qəbul edir? Dərmanlara qarşı hər hansı bir reaksiyası olubmu? Bütün bu suallar boş yerə verilmir. Bu, sizin təhlükəsizliyiniz üçündür.
• Gözlənilməz hallara hazırlıq: Əgər gözlənilməz bir reaksiya baş verərsə, peşəkar tibb işçisi nə edəcəyini bilir. Onların yanında lazımi ilk yardım dərmanları və alətləri olur. Onlar dərhal təcili yardım çağıracaq və gələnə qədər lazımi tədbirləri görəcəklər.

“Evdə iynə vurmaq o qədər də çətin deyil” – Bu, sadəcə bir illüziyadır

Bəzən insanlar iynə vurmağı “mənim qonşum da vurur” və ya “mənim xalamın qızı da tibb məktəbində oxuyub” kimi arqumentlərlə əsaslandırırlar. Unutmayın, bu iş tibbi bilik və təcrübə tələb edən ciddi bir prosedurdur. Hətta təcrübəli tibb işçiləri belə, bəzən diqqətsizlik nəticəsində səhvlərə yol verirlər, bəs təhsili olmayanlar nə deməkdir? Həkim sizə dərmanları təyin edir, amma dərmanların bədənə düzgün yeridilməsi də eyni dərəcədə vacibdir. Yanlış yeridilən dərman ya işə yaramır, ya da zərər verir. Bu, o deməkdir ki, siz həm müalicə üçün xərclədiyiniz pula, həm də itirdiyiniz zamana görə ikiqat zərər çəkirsiniz. Sizin sağalmanız üçün dərmanın düzgün vurulması mütləqdir.

Azərbaycanda hələ də çoxları ilk növbədə ailə üzvlərinin və qonşuların “tövsiyələrinə” qulaq asır, özünü müalicə edir. “Mənə kömək etdi, sənə də kömək edər” prinsipi ilə hərəkət etmək yolverilməzdir. Hər orqanizm fərqlidir, hər xəstəlik fərqlidir. Bu təcrübələr bəzən o qədər acı sonluqlara gətirib çıxarır ki, sonra heç bir həkim və ya xəstəxana vəziyyəti düzəldə bilmir. Əslində “qiymətli” olan sizin sağlamlığınız və həyatınızdır, yoxsa qısa müddətli qənaət?

Unutmayın, müalicəyə qənaət etmək, əslində daha böyük xərclərə yol açır. Bir mütəxəssisin xidmətindən imtina etməklə qənaət etdiyiniz pul, sonradan potensial fəsadların müalicəsi üçün daha böyük məbləğlərin xərclənməsinə səbəb ola bilər. Sağlamlıq – bərpa edilməsi ən çətin olan şeydir. Onu qorumaq isə hər birimizin borcudur.

Əgər müalicə təyin olunubsa və iynə vurmaq lazımdırsa, bu işi peşəkarlara həvalə edin. Özünüzü və yaxınlarınızı riskə atmayın. Hər hansı bir şübhədə, daha yaxşı olar ki, əvvəlcədən sual verin və təhlükəsizliyinizi təmin edin. Tibb qardaşı çağırın.