Yeniyetmələrdə CYBH: vacib məlumatlar

Gəlin bir reallıqla üzləşək: cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYBH) haqqında danışmaq çətindir. Xüsusilə də yeniyetmələrlə. Utanc, qorxu, biliksizlik – bunların hamısı bir divar hörür və problemi daha da dərinləşdirir. Amma bu divar səhhətinizi qorumur, əksinə, riskləri artırır. Gözləri yummaq, problemin yox olması demək deyil. Əksinə, gənc yaşda CYBH yeniyetmələrin gələcək sağlamlığına ciddi zərbə vura bilər. Odur ki, bu məqalə heç bir “ətrafına dolanma” olmadan, birbaşa və dürüst söhbət olacaq. Özünüzü qorumaq üçün bilməli olduğunuz hər şeyi indi öyrənmək vacibdir.

Yeniyetmələrdə CYBH: Susmaq – qəbul etmək deməkdir

Hər hansı bir cinsi əlaqə riski özü ilə gətirir. Bəli, bu acı həqiqətdir. Gənc yaşda cinsi təcrübə tez-tez biliksizlik, məsuliyyətsizlik və riskləri tam qiymətləndirməməklə müşayiət olunur. Bu isə CYBH-ın yeniyetmələr arasında yayılmasını asanlaşdırır. Bir çoxları hələ də düşünür ki, bu “onlarla olmaz” və ya “yalnız müəyyən növ insanlarda” olur. Boş söhbətdir. Bu, hər kəsdə ola bilər, cinsi həyatı olan hər kəsdə. Bakıda, rayonda, fərqi yoxdur. Əsas məsələ – bu riski başa düşmək və ona qarşı adekvat addımlar atmaqdır.

Bəzən xalq təbabətinə üz tuturlar, “keçər” deyib, evdə özünü müalicə etməyə çalışırlar. Və ya heç kim bilməsin deyə, aylarla, illərlə problemi gizlədirlər. Bu, sadəcə gecikmə və xəstəliyin daha da ağırlaşmasına səbəb olur. Təsəvvür edin, adi bir soyuqdəyməni müalicə etmədən qoysanız, pnevmoniyaya çevrilər. CYBH-da isə nəticələr daha da acınacaqlı ola bilər. Məhz buna görə də, erkən mərhələdə bir dermatoveneroloq tərəfindən müayinə olunmaq həyati əhəmiyyət daşıyır.

CYBH nədir və niyə yeniyetmələr üçün təhlükəlidir?

CYBH — cinsi yolla ötürülən xəstəliklərdir. Buraya bakterial, viruslu, göbələk və parazitar infeksiyalar daxildir. Ən çox rast gəlinənlər xlamidiya, qonoreya, sifilis, genital herpes, insan papillomavirusu (HPV) və HİV-dir. Onlar cinsi əlaqə zamanı, o cümlədən vaginal, anal və oral kontakt vasitəsilə yayılırlar. Risk faktoru tək cinsi partnyorların sayı ilə məhdudlaşmır; düzgün qorunmamaq əsas təhlükədir.

Yeniyetmələrin orqanizmi hələ tam formalaşmadığı üçün CYBH-a qarşı daha həssas olur. Məsələn, qızlarda uşaqlıq boynu hüceyrələri daha zəifdir və infeksiyalar daha asan yapışır. Bu da deməkdir ki, böyüklərə nisbətən gənclərdə xəstəliklər daha sürətli yayılır və daha ciddi fəsadlara yol açır. Müalicə olunmayan CYBH gələcəkdə sonsuzluğa, xroniki ağrılara, hamiləlik problemlərinə və hətta bəzi xərçəng növlərinə səbəb ola bilər. Bu, sadəcə qrip deyil, gələcək həyatınızın keyfiyyətinə birbaşa təsir edən ciddi problemdir.

Əlamətlər və simptomlar: Bəzən heç nə görünmür

CYBH-ın ən təhlükəli tərəfi bəzən heç bir əlamət göstərməməsidir. Siz özünüzü tamamilə sağlam hiss edə bilərsiniz, amma orqanizminizdə infeksiya inkişaf edə bilər. Buna “asimptomatik gediş” deyilir. Bu səbəbdən, siz bilmədən infeksiyanı başqalarına ötürə bilərsiniz, və ya özünüzdə olan xəstəlik daha ciddi mərhələyə keçə bilər.

Amma əlamətlər olduqda, bunlar adətən aşağıdakılar olur:

• Cinsi orqanlar ətrafında yaralar, sızanaqlar, qabarcıqlar.
• Sidik ifrazı zamanı ağrı və ya yanma hissi.
• Qeyri-adi axıntı (rəng, qoxu, konsistensiya dəyişikliyi).
• Cinsi əlaqə zamanı ağrı.
• Qasıq nahiyəsində limfa düyünlərinin böyüməsi.
• Qarında və ya kiçik çanaqda ağrı.
• Dəridə səpkilər (bədənin müxtəlif yerlərində).
• Boğazda ağrı və ya udqunma çətinliyi (oral əlaqə nəticəsində).

Bu əlamətlərdən hər hansı birini müşahidə etsəniz, panikaya düşməyin, amma dərhal addım atın. Gecikdirməyin. “Bəlkə öz-özünə keçər” düşüncəsi yalnız vəziyyəti pisləşdirəcək. Hətta bir neçə gün gecikmək belə, müalicəni uzada bilər. Yaddan çıxarmayın: infeksiya nə qədər uzun müddət orqanizmdə qalarsa, bir o qədər də fəsadlar riski artır.

Qorunma və profilaktika: Risk almaq lazım deyil

CYBH-dan qorunmaq mümkündür. Amma bu, məsuliyyət və məlumatlılıq tələb edir. Ən effektiv qorunma yolları bunlardır:

1. Prezervativlərdən düzgün istifadə: Hər cinsi əlaqə zamanı, istənilən növ (vaginal, anal, oral) prezervativdən düzgün istifadə etmək riski kəskin azaldır. Prezervativlər yalnız hamiləlikdən deyil, bir çox CYBH-dan da qoruyur. Amma unutmayın, 100% qoruma yoxdur.
2. Daimi partnyor və qarşılıqlı testlər: Ən etibarlı yol, hər iki partnyorun müayinə olunduğu və CYBH olmadığı təsdiqlənən daimi, monogam əlaqədir. Amma əlaqəyə başlamazdan əvvəl hər ikinizin testlərdən keçdiyinə əmin olun.
3. Peyvəndlər: HPV peyvəndi insan papillomavirusunun bəzi növlərindən, o cümlədən uşaqlıq boynu xərçənginə səbəb olan ştammlardan qorunmağa kömək edir. Yeniyetmələr üçün, cinsi həyat başlayana qədər bu peyvəndi etdirmək çox vacibdir. Bu haqda həkiminizlə danışın.
4. Açıq ünsiyyət: Cinsi partnyorunuzla sağlamlıq və qorunma mövzusunda açıq danışmaq çox vacibdir. Özünüzü və başqasını qorumaq üçün bu məcburi addımdır.
5. Alkoqol və narkotikdən uzaq durmaq: Bu maddələr insanı düşüncəsiz addımlar atmağa, riskləri qiymətləndirməməyə sövq edir. Nəticədə isə qorunmaq unudulur.

Xatırlayın, özünüzü qorumaq sizin məsuliyyətinizdir. Başqasından bunu gözləməyin.

Utanc və qorxu: Niyə həkimə müraciət etməlisiniz?

Yeniyetmələr üçün CYBH haqqında danışmaq və ya həkimə getmək adətən böyük bir stress mənbəyidir. “Valideynlərim bilər?”, “Məni mühakimə edərlər?”, “Həkim hər şeyi başqasına deyər?” kimi suallar beyninizi yorur. Bəli, Azərbaycanda bəzən dövlət klinikalarına getməkdən qorxurlar, ya da “utanarlar” deyə düşünürlər. Amma sağlamlığınızdan daha vacib heç nə yoxdur.

Dermatoveneroloq, CYBH ilə məşğul olan mütəxəssisdir. Bu həkimlər bu cür hallar görməyə öyrəşiblər və onların işi sizin sağlamlığınızı bərpa etməkdir, mühakimə etmək deyil. Həkim sirri prinsipi burada da işləyir. Yəni, həkim sizin məlumatlarınızı heç kimə demək hüququna sahib deyil. Siz həkimə gəldiyiniz zaman, o, sizinlə sakitcə danışacaq, lazımi müayinələri təyin edəcək və müalicə planını izah edəcək. Heç bir narahatçılığa ehtiyac yoxdur. Sizinlə söhbət etməkdə çətinlik çəkən həkimlər də var, amma sizin vəzifəniz özünüzə uyğun həkim tapmaqdır. Utanc və qorxu sizi müalicədən saxlamamalıdır.

Nə zaman dermatoveneroloqa müraciət etməli?

Cinsi əlaqəyə girmisinizsə, xüsusilə də qorunmamışsa, və ya partnyorunuzda hər hansı bir əlamət aşkar olunubsa, dərhal testlərdən keçməlisiniz. Hər hansı bir şübhə yarananda, əlamətlər olsun, ya olmasın, vaxt itirmədən həkimə getmək lazımdır. Bəzi infeksiyalar həftələr, bəzən aylar sonra özünü büruzə verir. Odur ki, cinsi əlaqədən sonra müəyyən bir müddət keçməsi lazım ola bilər ki, testlər dəqiq nəticə versin. Bu haqda həkiminiz sizə məlumat verəcək.

Müayinə adətən qan testi, sidik analizi və ya cinsi orqanlardan götürülən yaxma ilə aparılır. Bu, ağrılı bir prosedur deyil və tez başa çatır. Nəticələr isə sizin növbəti addımlarınızı müəyyən etməyə kömək edəcək. Unutmayın ki, müalicə nə qədər tez başlasa, bir o qədər effektiv olar və fəsadlar riski azalır. Gecikmə, bədəndəki infeksiyanın digər orqanlara yayılmasına səbəb ola bilər ki, bu da müalicəni daha çətin və uzun edir.

Bəzi gənclər “birdəfəlik” testlərə etibar edirlər, amma bu hər zaman tam nəticə vermir. Məsələn, bəzi infeksiyaların inkubasiya dövrü var və testlər yalnız müəyyən müddət sonra infeksiyanı aşkar edə bilər. Buna görə də, həkimin tövsiyələrinə tam əməl etmək və lazım gəldikdə təkrar testlər vermək vacibdir.

Müalicə və sonrakı addımlar

Əgər CYBH aşkar olunarsa, həkim sizə fərdi müalicə planı təyin edəcək. Bu adətən antibiotiklər, antivirus dərmanları və ya digər dərmanlardan ibarət ola bilər. Müalicəyə ciddi yanaşmaq və həkimin bütün göstərişlərinə dəqiq əməl etmək vacibdir. Dərmanları özbaşına dayandırmaq və ya dozanı dəyişdirmək qətiyyən yolverilməzdir. Bu, infeksiyanın tam sağalmamasına və gələcəkdə dərmanlara qarşı müqavimətin yaranmasına səbəb ola bilər.

Müalicə dövründə cinsi əlaqədən tamamilə çəkinmək və ya qorunma vasitələrindən istifadə etmək mütləqdir ki, infeksiyanı başqalarına ötürməyəsiniz. Müalicə bitdikdən sonra, həkimin göstərişi ilə təkrar testlər vermək lazım gələ bilər ki, infeksiyanın tamamilə təmizləndiyinə əmin olasınız.

Unutmayın ki, bir dəfə CYBH keçirmək sizi gələcək infeksiyalardan qorumur. Hər yeni riskli cinsi əlaqə yeni bir infeksiya riski deməkdir. Odur ki, sağlam həyat tərzini qorumaq, məlumatlı olmaq və özünüzə qarşı məsuliyyətli olmaq hər zaman aktualdır.

Siz tək deyilsiniz. Bu problemlə üzləşən milyonlarla insan var. Əsas odur ki, başınızı quma soxmayın, problemin həllini gecikdirməyin. Özünüzə hörmət edin. Sağlamlığınız sizin ən dəyərli sərvətinizdir. Hər hansı bir şübhə və ya narahatçılıq varsa, gizlətməyin. Həkimlə danışın. Bu, sadəcə sağlamlıq məsələsidir, sizin utanc səbəbiniz deyil.

Anonim analizlər verin.