Planlı əməliyyata hazırlıq

Planlı əməliyyat – bu, əksər insanlar üçün böyük bir addımdır. Çoxu bunu sadəcə bir tarixdə xəstəxanaya gəlmək kimi görür. Düşünürlər ki, hər şey həkimlərin işidir, onlar da gedib yatıb oyanacaqlar. Amma bu yanaşma yanlışdır, hətta təhlükəlidir. Planlı əməliyyata hazırlıq, əməliyyatın özü qədər vacibdir. Hətta bəzən daha da vacib. Niyə? Çünki əməliyyat masasına necə hazır vəziyyətdə çıxmağınız, onun nəticəsini birbaşa müəyyən edir. Bu, sadəcə bir prosedur deyil, sizin bədəninizə edilən ciddi müdaxilədir. Və sizin bu müdaxiləyə nə qədər hazır olmağınız, riskləri azaldır, sağalma prosesini sürətləndirir.

Azərbaycanda bizdə belə bir vərdiş var: axır vaxta qədər gözləmək, xəstəliyi ciddiyə almamaq, “nə olacaq ki” demək. Bəzən də elə “evdə özüm müalicə edərəm” düşüncəsi ilə həkimə getməyi yubadırıq. Amma planlı əməliyyatda yubatmaq yox, əksinə, hazırlığı ciddiyə almaq lazımdır. Əks halda, kiçik bir problem böyük fəsadlara çevrilə bilər. Bu yazıda sizə əməliyyat öncəsi dövrdə nələrə diqqət etməli olduğunuzu, nələri gözləməli olduğunuzu aydın və səmimi şəkildə izah edəcəyəm. Unutmayın, sizin həyatınızdan söhbət gedir.

Anestezioloq konsultasiyası: Əməliyyatın “görünməyən” qəhrəmanı

Hər hansı bir əməliyyat öncəsi anestezioloq konsultasiyası mütləqdir. Bəlkə də düşünürsünüz ki, “mən heç kəslə tanış deyiləm, bəlkə əlavə xərc tələb edəcək”. Unutmayın, dövlət xəstəxanalarında da, özəl klinikalarda da bu, prosedurun bir hissəsidir. Anestezioloq sizinlə danışmadan əməliyyata getməyin, bu, düzgün deyil. Nə qədər həkim tanışınız olur-olsun, bu mərhələdən yan keçə bilməzsiniz. Anestezioloq sadəcə “narkoz verən” adam deyil. O, əməliyyat zamanı sizin həyat funksiyalarınızı idarə edən, ağrısızlığı təmin edən və əməliyyatdan sonra oyanma prosesini nəzarətdə saxlayan bir mütəxəssisdir.

Bu görüş zamanı anestezioloq sizə bir sıra suallar verəcək. Bütün suallara tam və dürüst cavab vermək sizin bir nömrəli vəzifənizdir. Hər hansı bir məlumatı gizlətmək, bu, sizin sağlamlığınızla bağlı bir oyundur. Və bu oyunun nəticələri çox acı ola bilər.

Niyə anestezioloqa hər şeyi deməlisiniz?

• Xroniki xəstəliklər: Şəkərli diabet, yüksək qan təzyiqi (hipertoniya), ürək xəstəlikləri, astma və s. kimi hər hansı xroniki probleminiz varsa, bunu mütləq bildirin. Bu xəstəliklər anesteziyanın növünü, dozasını və əməliyyat zamanı istifadə ediləcək dərmanları birbaşa təsir edir. Məsələn, təzyiqiniz yüksəkdirsə, bəzi dərmanlar təzyiqinizi daha da artıra bilər. Diabetiniz varsa, qan şəkərinizi kontrol altında saxlamaq üçün əlavə tədbirlər görülməlidir. Bu, sadəcə kağız üzərindəki bir məlumat deyil, bu, sizin daxili orqanlarınızın necə işlədiyinin göstəricisidir.
• Qəbul etdiyiniz dərmanlar: Vitaminlər, bitki çayları, ağrıkəsicilər, qan durulaşdırıcılar – hər nə qəbul edirsinizsə, hamısını qeyd edin. Bəzi bitki çayları qanın laxtalanmasına təsir edə bilər, bəzi vitaminlər isə anesteziya ilə qarşılıqlı təsirdə ola bilər. Qan durulaşdıran dərmanlar (məsələn, aspirin, varfarin) əməliyyat zamanı qanaxma riskini kəskin artırır. Adətən, bu dərmanlar əməliyyatdan bir müddət əvvəl dayandırılmalıdır. Amma bunu özbaşına etməyin, mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
• Allergiyalar: Dərmanlara, qidalara, lateksə (əlcəklərin materialı) qarşı allergiyanız varsa, bunu xüsusi vurğulayın. Allergiya zamanı bədənin reaksiyası çox təhlükəli ola bilər. Allergik şok həyat üçün ciddi təhdiddir.
• Əvvəlki əməliyyatlar və anesteziya təcrübəsi: Keçmişdə hansısa əməliyyat keçirmisinizsə, anesteziya ilə bağlı hansısa probleminiz olubsa (məsələn, narkozdan çətin ayılma, ürəkbulanma, qusma, baş ağrısı), bunu mütləq bildirin. Bu, anestezioloqa sizin bədəninizin anesteziyaya necə reaksiya verdiyini anlamağa kömək edəcək.
• Siqaret çəkmə və spirtli içki qəbulu: Bəli, bu mövzu çoxları üçün narahatçılıq yaradır. Amma dürüst olun. Siqaret ağciyərlərin fəaliyyətini pisləşdirir, əməliyyatdan sonra yara sağalmasını ləngidir və infeksiya riskini artırır. Spirtli içkilər isə qaraciyərə təsir edir və bəzi anesteziya dərmanlarının təsirini dəyişə bilər. Əməliyyatdan əvvəl siqareti atmaq, spirtli içki qəbulunu dayandırmaq vacibdir. Anestezioloq sizə bu barədə konkret tövsiyələr verəcək.
• Narkotik maddə qəbulu: Bu məlumatı gizlətməyin. Bu, sizin həyatınızla bağlıdır. Narkotik maddələr bədənin dərmanlara reaksiyasını tamamilə dəyişir. Bu barədə məlumat olmaması, anestezioloqu çətin vəziyyətdə qoya bilər.

Unutmayın, bu suallar sizə görə yox, sizin üçün verilir. Anestezioloq sizinlə açıq danışmağınıza ehtiyac duyur ki, sizin üçün ən təhlükəsiz və effektiv anesteziya planını hazırlaya bilsin. Əgər nəsə gizlətsəniz, riskləri özünüz artırmış olacaqsınız. Niyə ki? Həkimə yalan danışmaq, özünə zərər vermək deməkdir. Məsələn, bir çox insan dövlət xəstəxanasında uzun növbələrdən, bəzən də lazımi avadanlığın olmamasından şikayətlənir. Bəzən də “qohum tanış” tapıb, bəzi mərhələləri ötürməyə çalışırlar. Amma anestezioloqla görüş bu kateqoriyaya aid deyil. Bu, sizin birbaşa həyatınızla bağlıdır. Burada güzəşt ola bilməz.

Əməliyyatdan əvvəlki fiziki hazırlıq

Anestezioloqla görüşdən sonra sizə bir sıra fiziki hazırlıq tələbləri deyiləcək. Bunlar sadə görünə bilər, amma hər birinin öz əhəmiyyəti var.

Yemək və içmək qaydaları

Əməliyyatdan əvvəl müəyyən müddət ərzində yemək və içmək qadağandır. Bu qayda çox vacibdir. Adətən, bərk qida əməliyyatdan 6-8 saat əvvəl, şəffaf mayelər (su, çay) isə 2-4 saat əvvəl kəsilir. Bəzi hallarda bu müddət fərqli ola bilər. Bunu mütləq həkiminizdən dəqiqləşdirin. Niyə? Anesteziya zamanı mədədəki qida və ya maye nəfəs yollarına düşə bilər. Bu isə ciddi tənəffüs problemlərinə, hətta pnevmoniyaya (ağciyərlərin iltihabı) səbəb ola bilər. Xüsusilə də azərbaycanda “çox zəifdir, qoy yemək yesin, gücü olsun” kimi düşüncələr çox yayılıb. Unutmayın, bu, sizin xeyrinizə deyil, zərərinizədir. Ac qalmaq sizin əməliyyatınızın təhlükəsiz keçməsi üçün qızıl qaydadır.

Şəxsi gigiyena

Əməliyyatdan bir gün əvvəl və ya əməliyyat səhəri duş qəbul etmək tövsiyə olunur. Antiseptik sabunlardan istifadə etmək yara infeksiyası riskini azaldır. Bədəninizin təmiz olması, əməliyyat bölgəsində infeksiya yaranma ehtimalını minimuma endirir. Saçlarınızı təmiz saxlayın, dırnaqlarınızı kəsin.

Makiyaj, zərgərlik və protezlər

Əməliyyata gələrkən makiyajsız olun. Dərinizdəki rəng dəyişiklikləri, həkimlərin qan dövranınızı və oksigen səviyyənizi qiymətləndirməsinə mane ola bilər. Bütün zərgərlik əşyalarını (üzük, sırğa, boyunbağı və s.) çıxarın. Elektrocərrahiyyə zamanı metal əşyalar yanıqlara səbəb ola bilər. Kontakt linzaları, eynəyi, diş protezlərini də əməliyyatdan əvvəl çıxarmaq lazımdır. Bu, sizin təhlükəsizliyiniz üçündür. Bəzən insanlar “kiçikdir, görünməyəcək” deyə, üzüyü çıxarmırlar. Amma bu, böyük bir səhvdir.

Əməliyyatdan əvvəlki psixoloji hazırlıq

Fiziki hazırlıq qədər, psixoloji hazırlıq da vacibdir. Əməliyyat öncəsi stress, narahatlıq normaldır. Amma bu stressin sizin üçün problemə çevrilməsinə icazə verməyin. Azərbaycanda insanların çoxu xəstəxana və həkim qorxusu ilə yaşayır. Xüsusilə də əməliyyat sözünü eşidəndə, qulaqlarına yüz cür “xəstəxana söhbətləri” gəlir. “Filankəs əməliyyatdan sonra pis oldu”, “filan həkim yaxşı deyil” və s. Bu söhbətlər sizin psixoloji vəziyyətinizi daha da pisləşdirir.

Narahatlığınızı danışın. Əgər əməliyyatla bağlı hər hansı sualınız, qorxunuz varsa, bunu həkimlərinizlə, xüsusilə anestezioloqla bölüşün. Onlar sizə ətraflı məlumat verəcək, sizi sakitləşdirəcək və bütün suallarınızı cavablandıracaqlar. Unutmayın, anestezioloq sizinlə səmimi danışmağınızı gözləyir. O, sizin qorxularınızı bilməlidir ki, sizi daha yaxşı hazırlaya bilsin. Bəzən sadəcə bir neçə dəqiqəlik söhbət, bütün qorxuları aradan qaldıra bilər.

Məlumatlı olmaq sizi daha güclü edir. Əməliyyat prosesi haqqında, anesteziya haqqında, əməliyyatdan sonrakı bərpa dövrü haqqında nə qədər çox şey bilsəniz, bir o qədər az qorxarsınız. Həkiminizdən bu barədə soruşmaqdan çəkinməyin.

Nəticə

Planlı əməliyyata hazırlıq, sizin əməliyyatdan sonra sağlam və problemsiz bir şəkildə həyata qayıtmağınız üçün təməl daşıdır. Bu mərhələni formal bir prosedura kimi qəbul etməyin. Hər bir detal, hər bir sualın cavabı sizin təhlükəsizliyiniz üçün kritik əhəmiyyətə malikdir. Sizin açıq, dürüst və məsuliyyətli olmağınız, həkimlərin işini asanlaşdırır və sizin üçün ən yaxşı nəticəni təmin edir. Məsuliyyət sizə aiddir. Öz sağlamlığınıza biganə yanaşmayın.

Əgər əməliyyatla bağlı hər hansı bir şübhəniz varsa, hər hansı bir sualınız qalıbsa, və ya sadəcə daha ətraflı məlumat almaq istəyirsinizsə, bunu əməliyyatdan əvvəl edin. Heç bir məlumatı özünüzə saxlamayın. Anestezioloq sizin ən yaxşı müttəfiqinizdir. Bu fürsətdən istifadə edin.

Anestezioloq konsultasiyası alın.