Mövsümi allergiya: yazı necə rahat keçirməli

Yaz gələndə, təbiət oyananda bir çox insan sevincək olar. Amma bəzilərimiz üçün bu oyanış göz yaşları, asqırıqlar və burun axıntısı ilə başlayır. Hər il eyni şeydir: “Sadəcə soyuqlamışam” deyirik, amma bu “soyuqluq” niyə hər il eyni vaxtda qayıdır? Niyə dərmanlar kömək etmir, ya da sadəcə yuxu gətirir? Bu, sadəcə soyuqdəymə deyil. Bu, mövsümi allergiyadır, xalq arasında polliniz kimi tanınır. Və bu, sizin düşündüyünüzdən daha ciddi bir problem ola bilər.

Hər yaz, hər yay, bəzən payızda da ağaclar, otlar, alaq otları tozcuqlarını havaya buraxır. Bu tozcuqlar zərərsizdir, təbiətin təbii dövrünün bir hissəsidir. Amma bəzi insanların immunitet sistemi onları düşmən kimi qəbul edir. Nəticə? Bədən həddindən artıq reaksiya verir, histamin buraxır, və sizdə bildiyiniz bütün o xoşagəlməz əlamətlər yaranır. Bu, sadəcə narahatlıq deyil, bu, sağlamlığınız üçün real bir çağırışdır. Pollinoz müalicəsi olmadan vəziyyət ağırlaşa bilər.

Allergiyanın maskaları: əlamətləri tanıyın

Allergiya hər kəsdə fərqli üzlərlə özünü göstərir. Bəziləri üçün bu, dayanmayan asqırıq seriyasıdır. Burun axır, tıxanır, qaşınır. Elə bil içinizdə kiçik bir su kranı açılıb, ya da burnunuza naməlum bir heyvan girib gəzintiyə çıxıb. Bəzən o qədər güclü olur ki, nəfəs almaq belə çətinləşir. Gözlər qızarır, sulanır, yanır, qum tökülmüş kimi hiss olunur. Səhər yuxudan oyananda güzgüdə özünüzə baxmaq belə istəməzsiniz.

Amma əlamətlər bununla bitmir. Boğazda qaşınma, quru öskürək – sanki boğazınıza nəsə yapışıb. Bəzən bu öskürək astma tutmalarına qədər gedib çıxa bilər, nəfəs darlığı, fitli tənəffüs. Dəridə qızartılar, qaşınmalar, hətta sızanaqlar əmələ gələ bilər. Bəzi insanlar yorğunluq, baş ağrısı, diqqət pozğunluğu hiss edirlər. Elə bil bütün enerjiniz havaya uçub, adi gündəlik işləri görməyə taqətiniz qalmır. Bu əlamətlər iş keyfiyyətinizə, təhsilinizə, sosial həyatınıza mənfi təsir edir. Siz sadəcə “soyuqlamışam” deyərək bu vəziyyəti gözardı edirsiniz, amma bədəniniz sizə aydın siqnal verir.

Pollinoz müalicəsi niyə vacibdir?

“Keçər də, illərdir belə yaşayıram” deyə düşünə bilərsiniz. Yanlışdır. Hər il əziyyət çəkməyiniz, bunu normal saymağınız sağlamlığınıza xəyanətdir. Müalicə olunmayan allergiya sadəcə asqırıq və qaşınma deyil, daha ciddi problemlərin qapısını aça bilər.

Xroniki rinit, sinusit, qulaq iltihabları (otit) kimi vəziyyətlər allergiya fonunda tez-tez yaranır. Burun tıxanıqlığı daimi baş ağrılarına, yuxu pozğunluğuna səbəb olur. Və ən əsası, bronxial astma riski artır. Bəli, bu, düz yoldur. İllərdir davam edən allergiya, xüsusən də uşaqlıqdan bəri varsa, astmanın inkişafı üçün zəmin yaradır. Bu o deməkdir ki, bir gün sadəcə asqıran burun yox, nəfəs almaqda çətinlik çəkən ağciyərləriniz olacaq. Bu, şaka deyil. Bu, sərt reallıqdır.

Bizim cəmiyyətdə bəziləri hələ də “daha pisi olanda həkimə gedərik” düşüncəsindədir. Qonşunun məsləhəti, internetdən tapılan “möcüzəvi” otlar, bir-birindən eşidilən müalicə üsulları… Bütün bunlar sizin vaxtınızı və sağlamlığınızı oğurlayır. Bəzən bu cür “müalicələr” vəziyyəti daha da pisləşdirir, allergik reaksiyanı daha da gücləndirir. Bu qətiyyən qəbuledilməzdir. Hər bir dərman və ya müalicə üsulu bir mütəxəssis tərəfindən seçilməlidir.

Diaqnoz qoymaq: Təxminlərlə yox, faktlarla

Allergiyanın diaqnozu evdə “mənə elə gəlir” prinsipi ilə qoyulmur. Bunun üçün xüsusi testlər var. Allergoloq sizin şikayətlərinizi dinləyəcək, həyat tərzinizi soruşacaq. Hansı mövsümdə əlamətlər başlayır, nə zaman bitir, nəyə reaksiya verirsiniz – bütün bu detallar vacibdir. Daha sonra dəri testləri (prick test) və ya qan analizi (IgE səviyyəsinin yoxlanılması) vasitəsilə hansı tozcuğa qarşı həssas olduğunuz müəyyən edilir. Bəzən bir yox, bir neçə növ tozcuğa qarşı allergiya olur. Bunu bilmədən effektiv müalicə planı qurmaq mümkün deyil.

Bu testlər sizin üçün hansı tozcuqların təhlükəli olduğunu göstərir. Palıd, tozağacı, qovaq, çəmən otları, ambroziya – bunların hər birinin öz “çiçəklənmə” dövrü var. Həmin dövrləri bilməklə, allergiyadan qorunmaq və ya əlamətləri yüngülləşdirmək üçün plan qurmaq daha asan olur. Unutmayın, bu, quru diaqnoz deyil, bu, sizin normal nəfəs almaq və rahat yaşamaq şansınızdır.

Mövsümi allergiya üçün effektiv pollinoz müalicəsi strategiyaları

Allergiyadan tamamilə qurtulmaq asan deyil, bəzən hətta mümkün deyil. Amma onunla yaşamağı öyrənmək, əlamətləri minimuma endirmək və həyat keyfiyyətinizi yüksəltmək tamamilə realdır. Əsas odur ki, düzgün yanaşma tətbiq edilsin.

1. Tozcuqdan qorunma: Düşmənlə təmasdan çəkinin

• Havadan məlumatlı olun: Hər gün tozcuqların səviyyəsini yoxlayın. Hava proqnozlarında bu məlumat tez-tez verilir. Tozcuq səviyyəsinin yüksək olduğu günlərdə çölə çıxmaqdan çəkinin.
• Pəncərələri bağlı saxlayın: Evdə və maşında pəncərələri bağlı saxlayın, xüsusən də səhər və axşam saatlarında, tozcuqların ən aktiv olduğu vaxtlarda. Hava təmizləyicilərdən istifadə edin.
• Təmizliyə diqqət: Çöldən evə gəldikdən sonra paltarlarınızı dəyişin, duş alın, saçlarınızı yuyun. Tozcuqlar saçlarda və paltarlarda qalır.
• Paltarları açıq havada qurutmayın: Tozcuqlar yuyulmuş paltarlara yapışa bilər. Quruducudan istifadə edin və ya paltarları evdə qurutun.
• Eynək taxın: Günəş eynəyi taxmaq gözlərinizi tozcuqlardan qorumağa kömək edir.

2. Dərmanlar: Əlamətləri cilovlayın

Dərmanlar allergiyanı müalicə etmir, lakin əlamətləri effektiv şəkildə aradan qaldırır və ya yüngülləşdirir. Həkiminizin məsləhəti olmadan aptekdən nə gəldi almayın. Hər dərmanın öz yan təsirləri və istifadə qaydaları var.

• Antihistaminlər: Bunlar ən çox istifadə olunan dərmanlardır. Burun axıntısı, asqırıq, qaşınma kimi əlamətləri azaldır. Bəziləri yuxu gətirə bilər, amma yeni nəsil antihistaminlər bu təsiri minimuma endirir. Ağızdan qəbul edilən tabletlər, burun spreyləri və göz damcıları şəklində olur.
• Burun spreyləri (kortikosteroidlər): Burun tıxanıqlığını və iltihabı azaltmaq üçün çox effektivdir. Onlar sistemik təsir göstərmir, yəni bütün bədənə yayılmır. Düzgün istifadə edildikdə çox təhlükəsizdir. Effektini görmək üçün bir neçə gün istifadə etmək lazımdır.
• Göz damcıları: Gözdə qaşınma və sulanmanı aradan qaldırır.
• Leykotrien reseptor antaqonistləri: Bunlar da bəzi insanlarda, xüsusilə astma ilə birlikdə olan allergiyalarda effektiv ola bilər.

Bu dərmanlar sizin vəziyyətinizə uyğun olaraq həkim tərəfindən seçilməlidir. Dərmanların dozasını və qəbul müddətini özünüz təyin etməyin. Bu, çox ciddi bir səhvdir.

3. Allergiyaya spesifik immunoterapiya (ASİ): Kök səbəblə mübarizə

Bu, allergiyanın yeganə “müalicə” metodudur. Bu prosesdə bədən tozcuqlara qarşı tolerantlıq inkişaf etdirir. Allergik olduğunuz maddənin kiçik, artan dozaları bədəninizə müntəzəm olaraq yeridilir. Bu, ya iynə şəklində (allergiya peyvəndləri) ya da dilaltı tabletlər/damcılar şəklində ola bilər. Müalicə uzun müddət (adətən 3-5 il) davam edir, lakin nəticəsi uzunmüddətli olur. Bu, əlamətləri aradan qaldırmaqdan daha çox, immunitet sistemini yenidən “tərbiyə etməkdir”. Hər kəs üçün uyğun olmasa da, bir çox insan üçün həyat keyfiyyətini köklü şəkildə dəyişir.

Nəticə: Allergiyaya qarşı mövqe tutun

Mövsümi allergiya, yəni polliniz, sadəcə narahatlıq deyil. Bu, sizi hər il əziyyət çəkməyə məcbur edən, həyat keyfiyyətinizi aşağı salan bir xəstəlikdir. Və buna dözmək məcburiyyətində deyilsiniz. Gecikməyin, “bəlkə özü keçər” deməyin. Bu, adətən keçmir, əksinə, ağırlaşır. Burada, Azərbaycanda bəzən xəstəxanaya getməkdən çəkinirlər, ya da həkimin dediklərinə inanmaqda tərəddüd edirlər. Bu cür davranış sizi yalnız geriyə aparır. Sağlamlığınız sizin ən böyük sərvətinizdir.

Unutmayın, bu mövsüm sizin üçün ağrı və narahatlıq mənbəyi olmaq məcburiyyətində deyil. Yazı, yayı və payızı dolu-dolu yaşamaq haqqınız var. Müalicəsizlik sizin həyatınıza mane olur. İndi hərəkət etməyin vaxtıdır. Əgər şübhələriniz qalıbsa, vəziyyətiniz ciddiləşməzdən əvvəl suallarınızı vermək üçün gecikməyin. Allerqoloq konsultasiyası alın.