Böyüklərdə tozcuq allergiyası

Yaz gələndə, təbiət oyananda bir çoxumuz üçün bu, yenidən doğuş, təravət deməkdir. Amma hər il eyni vaxtda başlayan asqırıqlar, göz qaşınması, burun axması sizin üçün bir əzabdırsa, deməli, siz tək deyilsiniz. Əksinə, minlərlə insanla eyni gəmidəsiniz. Bir çoxu bunu sadəcə “soyuqdəymə”, “yaz qripi” kimi qəbul edir, amma işin kökü başqadır. Bu, pollinozdur – yəni tozcuq allergiyası.

Hər yaz-yay mövsümü başlayanda eyni dərdlə üzləşib, “Nə vaxt bitəcək bu işgəncə?” deyirsiniz. Dərmanları aptekdən soruşub alırsınız, bir az rahatlayıb sonra yenə eyni vəziyyətə düşürsünüz. Bəziləriniz isə evdə nənəmin məsləhəti ilə “filan bitkini iç” deyənə qədər gözləyir. Amma bu yanaşma yanlışdır. Hətta təhlükəlidir. Çünki tozcuq allergiyası adi bir narahatlıq deyil, müalicə olunmazsa, ciddi fəsadlara yol açan bir xəstəlikdir.

Təcrübəm göstərir ki, insanlar adətən xəstəlik son həddə çatmayınca həkimə müraciət etmir. Burunları tamamilə tutulur, gözləri şişir, nəfəs almaqda çətinlik çəkirlər, hətta astma əlamətləri başlayır, ondan sonra gəlirlər. Bəzən bu, sığorta sisteminin mürəkkəbliyi, bəzən dövlət klinikalarına qarşı yersiz bir ehtiyat, bəzən də sadəcə laqeydlikdən qaynaqlanır. Amma gecikmək, xəstəliyin yükünü daha da ağırlaşdırır.

Pollinoz: Sadəcə Asqırıq deyil, Ciddi Problemdir

Pollinoz, yəni tozcuq allergiyası, orqanizmin ağacların, otların və alaq otlarının tozcuqlarına qarşı qeyri-adi reaksiyasıdır. Normalda zərərsiz olan bu kiçik hissəciklər, allergiyası olan insanda immun sistemini həyəcana keçirir. Bədəniniz bu tozcuqları düşmən kimi tanıyır və onlarla mübarizəyə başlayır. Nəticədə burun axması, asqırıq, gözlərdə qaşıntı və qızartı, boğazda qıcıqlanma kimi simptomlar ortaya çıxır.

Bu xəstəlik təkcə narahatlıq yaratmır, həm də həyat keyfiyyətinizi ciddi şəkildə pisləşdirir. Yuxu pozulur, yorğunluq artır, işdə və ya məktəbdə diqqət dağınıqlığı yaranır. Bəzi hallarda, xüsusən də müalicə olunmadıqda, bronxial astma inkişaf riski yüksəlir. Bu səbəbdən, bu problemi laqeyd qoymaq olmaz.

Niyə məhz böyüklərdə?

Uşaqlıqda başlamış alerji şikayətləri böyüklükdə də davam edə bilər. Hətta bəzən elə olur ki, uşaqlıqda heç bir alerjiyası olmayan insanda, müəyyən yaşdan sonra, məsələn, 20-30 yaşdan sonra pollinoz simptomları ortaya çıxır. Bunun səbəbləri müxtəlif ola bilər: ekoloji amillər, stress, immun sistemindəki dəyişikliklər, köçdüyünüz yerin iqlim xüsusiyyətləri və ya həyat tərzinizdəki yeniliklər. Məsələn, şəhər mühitində yaşayanlar, kənd yerlərinə nisbətən daha çox tozcuqla təmasda ola bilər. Hava çirklənməsi də tozcuqların aqressivliyini artıra bilər.

Əlamətlər Nələrdir və Nə Vaxt Başlayır?

Pollinozun əlamətləri çox zaman soyuqdəymə ilə qarışdırılır. Lakin fərqlər var:

• Burun: Sulu burun axması, burun tıxanıqlığı, tez-tez asqırıq, burunda qaşıntı.
• Gözlər: Qızartı, sulanma, qaşıntı, göz qapaqlarının şişməsi.
• Boğaz və qulaqlar: Boğazda qıcıqlanma, qaşıntı, qulaqlarda narahatlıq.
• Digər: Öskürək, nəfəs darlığı (bu artıq astmaya işarədir), baş ağrısı, yorğunluq.

Bu simptomlar adətən mövsümi xarakter daşıyır. Yəni hər il eyni vaxtda başlayır və tozlanma dövrü bitdikdən sonra keçir. Azərbaycanda əsas tozlanma dövrləri:

• Mart-May: Ağac tozcuqları (qovaq, palıd, fındıq, çinar, tut və s.). Məhz bu dövrdə “qovaq tükləri” deyilən şeyə qarşı yaranan reaksiya əslində qovağın öz tozcuqlarına deyil, adətən bu tüklərin özləri ilə birlikdə daşıdığı digər ağacların və otların tozcuqlarına qarşıdır.
• May-İyul: Ot tozcuqları (çoxillik otlar, dənli bitkilər).
• Avqust-Sentyabr/Oktyabr: Alaq otlarının tozcuqları (ambroziya, yovşan və s.).

Sizdə şikayətlər hansı ayda başlayırsa, deməli, həmin ayda tozlanan bitkinin tozcuqlarına qarşı allerginiz var. Bunu özünüz müəyyənləşdirməyə çalışmayın, çünki bu, qeyri-dəqiq olacaq və yanlış müalicəyə gətirib çıxara bilər. Bu tip məlumatları toplamaq və düzgün qiymətləndirmək allergoloqun işidir.

Düzgün Diaqnoz: Niyə Özünüzü Müalicə Etməməlisiniz?

Əczaxanadan aldığınız antihistaminik dərmanlar yalnız simptomları müvəqqəti olaraq yatırır. Xəstəliyin kökünü müalicə etmir. Üstəlik, düzgün dərmanı və dozasını seçmək vacibdir. Bəzi dərmanların yuxu gətirmək, diqqəti azaltmaq kimi yan təsirləri ola bilər ki, bu da xüsusilə maşın sürənlər və ya diqqət tələb edən işlərdə çalışanlar üçün təhlükəlidir.

Diaqnoz qoyulmadan müalicəyə başlamaq, zaman itkisi və vəziyyətin pisləşməsi deməkdir. Düzgün diaqnoz üçün mütləq bir allergoloqa müraciət etməlisiniz. Allergoloq dəri prick testləri və ya qan analizi (spesifik İgE testi) vasitəsilə hansı tozcuqlara qarşı allergiyanız olduğunu dəqiq müəyyən edə bilər.

Bu testlər ağrılı deyil və çox vaxt aparmır, amma nəticələri xəstəliyin gedişatını tamamilə dəyişə bilər. Bilmək lazımdır ki, dəri testləri adətən simptomların aktiv olmadığı dövrdə aparılır. Yəni yaz ortasında hər şey qızğın ikən deyil, payız-qış aylarında müayinədən keçmək daha məqsədəuyğundur.

Müalicə: Necə Rahat Nəfəs Almalısınız?

Pollinozun müalicəsi kompleks yanaşma tələb edir. Bu, sadəcə bir həb içmək deyil. Əsas məqsəd simptomları aradan qaldırmaq, həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq və xəstəliyin ağırlaşmasının qarşısını almaqdır.

1. Simptomatik Müalicə: Tez Yardım

Bu, asqırıq, burun axması, göz qaşıntısı kimi şikayətləri aradan qaldırmaq üçün istifadə olunan dərmanlardır:

• Antihistaminiklər: Həb, burun spreyi və ya göz damcısı formasında ola bilər. Histaminin təsirini bloklayaraq allergik reaksiyanı azaldırlar. Müasir antihistaminiklər adətən yuxu gətirmir.
• Dekongestant burun spreyləri: Burun tıxanıqlığını müvəqqəti olaraq aradan qaldırır. Lakin bunlardan uzun müddət istifadə etmək olmaz, çünki asılılıq yaradır və vəziyyəti daha da pisləşdirə bilər.
• Nəfəs yolları üçün kortikosteroid spreylər: Burun spreyi formasında iltihabı azaldır və uzun müddətli rahatlama təmin edir. Mütləq həkim nəzarəti ilə istifadə olunmalıdır.

2. Allergen-Spesifik İmmunoterapiya (ASİT): Kökdən Müalicə

Bu, pollinozun yeganə həqiqi müalicə üsuludur. ASİT, bədəninizin allergiya yaratmayan bir şəkildə tozcuqlara öyrəşməsini təmin edir. Xəstəyə kiçik dozalarda, getdikcə artırılan allergen (tozcuq) inyeksiya şəklində və ya dilaltı damcı kimi verilir. Bu, immun sistemini “yenidən proqramlaşdırır” və bədənin reaksiyasını azaldır.

ASİT müalicəsi uzun sürür (adətən 3-5 il), lakin nəticələri əladır. Bir çox halda xəstəliyin tamamilə aradan qalxmasına və ya simptomların əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına səbəb olur. Həmçinin, bronxial astmanın inkişaf riskini də azaldır. Bu müalicəyə yalnız allergoloq qərar verə bilər.

3. Həyat Tərzi Dəyişiklikləri: Özünüzü Qoruyun

• Tozlanma dövründə səhər tezdən və ya küləkli havada çölə çıxmaqdan çəkinin.
• Pəncərələri bağlı saxlayın, evdə və avtomobildə kondisionerlərdən istifadə edin.
• Çölə çıxarkən gün eynəyi taxın, bu, tozcuqların gözə düşməsinin qarşısını alır.
• Evə qayıtdıqda paltarınızı dəyişin və duş qəbul edin, saçlarınızı yuyun.
• Evin havasını təmizləyən filtrlərdən istifadə edin.
• Tozlanma mövsümündə paltarları çöldə qurutmayın.
• Açıq havada fiziki fəaliyyəti məhdudlaşdırın.

Unutmayın: Bu, Həyat Boyu Sizinlə Olmaq Məcburiyyətində Deyil

Pollinoz müasir tibbin öhdəsindən gələ bildiyi bir xəstəlikdir. Sadəcə, düzgün diaqnoz və müalicəyə ehtiyac var. Özbaşına müalicə etmək və ya internetdən oxuduğunuz “möcüzəvi” vasitələrə inanmaq sizə zaman itkisi və daha ciddi problemlər gətirəcək.

Xəstəliyinizi yox saymayın, “necə olsa keçəcək” deyə özünüzü aldatmayın. Həyatınızın ən gözəl mövsümlərindən birini asqıraraq və gözünüzü qaşıyaraq keçirməyə məcbur deyilsiniz. Ciddi nəticələrdən qaçmaq üçün erkən diaqnoz və düzgün müalicə çox vacibdir.

Əgər hər il yazda və ya yayda eyni simptomlarla üzləşirsinizsə, bunun səbəbini öyrənmək və sağlamlığınızı bərpa etmək sizin əlinizdədir. Allerqoloq sizə kömək edəcək. Bu gün, sabah demədən addım atın. Allerqoloqa müraciət edin.