Kişilərdə anemiya

Kişi, ağrıya dözən, güclü obrazdır. Hər şeyi ürəyinə salmayan, kiçik narahatlıqları asanlıqla keçişdirən. Ancaq bu “güclü olmaq” istəyi bəzən ən ciddi problemləri belə gizlədə bilir. Söhbət hansı xəstəlikdən gedir? Anemiyadan – qanazlığından. Çoxu bunu qadın xəstəliyi sayır, ya da “bir az yorğunluqdur, keçər” deyir. Yanlışdır. Kişilərdə anemiya heç də az rast gəlinmir və əksinə, daha ciddi səbəblərin göstəricisi ola bilər.

Özünüzü yorğun hiss edirsiniz? Bütün günü sanki yük daşımış kimi olursunuz? Səhər yuxudan oyanmaq çətinləşib? Əvvəlki enerjiniz yoxdur? Bu halları iş stresi, yaş, ya da sadəcə “qocalıq”la əlaqələndirirsiniz, elə deyilmi? Bəli, həyat tempimiz yorucudur. Ancaq arxasında daha konkret bir səbəb dayana bilər. Səbəbi isə qanınızda gizlənir.

Anemiya nədir və niyə kişilər üçün təhlükəlidir?

Anemiya sadə dildə desək, qanınızda qırmızı qan hüceyrələrinin – eritrositlərin sayının və ya onların tərkibindəki hemoqlobinin miqdarının normaldan az olması deməkdir. Hemoqlobin oksigeni ağciyərlərdən bütün orqanlara daşıyan əsas maddədir. Oksigen olmadan orqanlar normal işləyə bilməz. Beyin də, ürək də, əzələlər də oksigen çatışmazlığından əziyyət çəkir. Vəziyyət düşündüyünüzdən daha ciddidir.

Kişilər adətən fiziki olaraq daha aktiv olurlar, onların əzələ kütləsi daha çoxdur, bədənləri daha çox enerji tələb edir. Bu o deməkdir ki, orqanizmin oksigenə ehtiyacı qadınlardan daha yüksəkdir. Anemiya bu ehtiyacı qarşılamamaq deməkdir. Bu, hər gün maşınınızı yarım depozit yanacaqla sürdürmək kimidir. Bir müddət gedər, ancaq mühərrik əziyyət çəkər, tez sıradan çıxar, gücü azalar. Sizin orqanizminiz də eyni prinsiplə işləyir.

Anemiyanın simptomları: bunları heç vaxt görməzdən gəlməyin

Təəssüf ki, anemiyanın əlamətləri çox vaxt ümumi yorğunluq, stress, yuxusuzluq kimi qəbul edilir. Kişilər isə, xüsusilə bizdə, öz sağlamlıqlarına biganə yanaşmağa meyillidirlər. “Məndə heç nə olmaz” düşüncəsi, ya da həkimə getməyi zəiflik əlaməti saymaq bizi çox geri salır. Sizin bu cəsarətiniz bəzən başınıza böyük işlər açır. Diqqət edin:

• Daimi yorğunluq və zəiflik: Yuxudan oyanandan sonra belə yorğunluq, gün ərzində enerjisizlik.
• Nəfəs darlığı: Hətta az fiziki hərəkətdən sonra belə nəfəsin təngiməsi. Məsələn, pilləkənlə qalxanda.
• Başgicəllənmə və huşun itməsi: Xüsusilə birdən ayağa qalxanda qaranlıq basması.
• Dəridə solğunluq: Dəriniz, dodaqlarınız, dırnaq yataqlarınız əvvəlkindən daha solğun görünür.
• Əllərdə və ayaqlarda soyuqluq: Qan dövranının pozulması səbəbindən.
• Sinədə ağrı və ürək döyüntüsünün artması: Ürək oksigen çatışmazlığını kompensasiya etmək üçün daha sürətli işləməyə çalışır.
• Diqqət pozğunluğu və yaddaş zəifliyi: Beyinə yetərincə oksigen getməməsi nəticəsində.
• Libidonun azalması: Kişilərdə bu, tez-tez müşahidə olunur, lakin səbəbini başqa şeylərdə axtarırlar.

Bu əlamətlərdən bir neçəsini özünüzdə müşahidə edirsinizsə, ciddi düşünmək vaxtıdır. “Keçər” deməklə vaxt itirməyin. Unutmayın ki, anemiyanın özü xəstəlikdən çox, başqa bir xəstəliyin əlaməti ola bilər. Ona görə də səbəbi tapmaq vacibdir.

Anemiyaya səbəb nədir? Gizli təhlükələr

Kişilərdə anemiyanın ən çox yayılmış səbəbi dəmir çatışmazlığıdır. Qadınlarda adətən menstrual dövr və hamiləliklə bağlı olur. Kişilərdə isə vəziyyət fərqlidir. Onlarda dəmir çatışmazlığının arxasında çox vaxt qan itkisi dayanır. Və bu qan itkisi adətən gizli olur, yəni siz onu görmürsünüz.

• Mədə-bağırsaq sistemi qanaxmaları:
  • Mədə xorası, onikibarmaq bağırsaq xorası: Uzun müddət xroniki qanaxmaya səbəb ola bilər.
  • Polip və ya xərçəng: Bağırsaq sistemindəki poliplər, yaxud xərçəng hüceyrələri də gizli şəkildə qan itkisinə gətirib çıxarır. Bu səbəbdən, 30+ yaşdan sonra anemiyanın aşkar olunması, xüsusən də bu simptomlar sizdə yeni yaranıbsa, dərhal həkimə müraciət etməli və ciddi müayinədən keçməlisiniz. Bu halda diaqnoz kritik əhəmiyyət daşıyır.
  • Babasil: Xroniki babasil də davamlı qan itkisinə səbəb olur.
• Pəhriz səhvləri: Dəmir tərkibli qidalardan (qırmızı ət, qaraciyər, lobya, ispanaq) az istifadə. Vegetarian və vegan pəhriz saxlayan kişilərdə daha çox rast gəlinir.
• Bəzi dərmanlar: Aspirin, ibuprofen kimi ağrıkəsicilərin uzun müddət qəbulu mədə-bağırsaq traktında qanaxmalara səbəb ola bilər.
• Xroniki xəstəliklər: Böyrək çatışmazlığı, iltihablı bağırsaq xəstəlikləri, revmatoid artrit, xərçəng kimi xroniki xəstəliklər də anemiyaya səbəb olur. Bədən iltihab vəziyyətində olduqda, dəmirin mənimsənilməsi pisləşir.
• Vitamin B12 və fol turşusu çatışmazlığı: Bu vitaminlər qırmızı qan hüceyrələrinin istehsalı üçün vacibdir. Onların çatışmazlığı da anemiya yaradır.

Gördüyünüz kimi, səbəblər sadə pəhriz çatışmazlığından tutmuş, ciddi onkoloji problemlərə qədər dəyişə bilər. Bu səbəbdən diaqnoz qoyulması və müalicəyə başlanılması kritikdir. Kimin nə vaxt haraya müraciət etməyi isə aydın deyil. Bizdə adətən insanlar ya “qonşu dedi” tipli məsləhətlərə qulaq asır, ya da aptekdən eşitdikləri dərmanları alır, bununla da vaxtı itirir. Bu, doğru deyil. Müalicəyə başlamazdan əvvəl problemin kökünü tapmalısınız.

Anemiyanın diaqnostikası: Sadə qan analizi hər şeyi açır

Anemiyanın diaqnozu əslində çox sadədir. Ümumi qan analizi (klinik qan analizi) hemoqlobin səviyyəsini, eritrositlərin sayını və ölçüsünü göstərir. Bu analiz həkimə ilkin mənzərəni görməyə kömək edir. Dəmir çatışmazlığı anemiyası şübhəsi yaranarsa, əlavə olaraq serum dəmir, ferritin, dəmirin transferrinlə birləşmə qabiliyyəti kimi analizlər təyin edilir. Bu analizlər dəmirin ehtiyatlarını və nə dərəcədə mənimsənildiyini göstərir.

Həkim, əsasən də hematoloq, yalnız anemiyanın olduğunu deyil, həm də onun səbəbini müəyyən etmək üçün əlavə müayinələrə ehtiyac duya bilər. Bu, mədə-bağırsaq sisteminin endoskopik müayinəsi (qastroskopiya, kolonoskopiya), nəcisdə gizli qan analizi, böyrək funksiyalarının yoxlanılması ola bilər. Unutmayın, müalicənin effektivliyi səbəbin düzgün təyin edilməsindən asılıdır. Sadəcə dəmir preparatları qəbul etmək, əgər problem bağırsaqdakı qanaxmadırsa, müvəqqəti rahatlıq verəcək, lakin əsas problemi həll etməyəcək. Bu zaman xəstəlik inkişaf etməyə davam edəcək.

Müalicə və profilaktika: Nə etməli?

Müalicə anemiyanın səbəbindən asılıdır. Əgər dəmir çatışmazlığıdırsa, həkim dəmir preparatları təyin edəcək. Bu preparatlar uzun müddət – adətən 3-6 ay ərzində qəbul edilməlidir ki, dəmir ehtiyatları bərpa olunsun. Dəmir preparatlarını necə qəbul etmək lazımdır, hansı dozada – bunları həkiminizlə dəqiqləşdirin. Özbaşına müalicəyə başlamayın. Çünki dəmirin artıqlığı da orqanizm üçün zərərlidir.

Pəhriz də önəmlidir. Dəmir tərkibli qidaları rasionunuza daxil edin: qırmızı ət, qaraciyər, yumurta sarısı, ispanaq, brokoli, paxlalılar. C vitamini dəmirin mənimsənilməsinə kömək etdiyi üçün dəmir tərkibli qidaları C vitamini ilə zəngin məhsullarla (portağal, limon, kivi) birlikdə qəbul etmək faydalıdır. Çay və qəhvə isə dəmirin mənimsənilməsini azaldır, buna görə də yeməkdən sonra dərhal içməkdən çəkinin.

Əgər anemiya xroniki xəstəliklərlə bağlıdırsa, əsas xəstəliyin müalicəsi vacibdir. Bu hallarda hematoloq və müvafiq mütəxəssis (məsələn, qastroenteroloq, nefrolog) birlikdə işləyə bilərlər. Bizdə belə xəstəliklərdən əziyyət çəkən kişilər çox vaxt həkimə ancaq vəziyyət ağırlaşanda gedirlər. Növbələr, vaxt itkisi, bəzən də özəl klinikaların qiymətləri insanları çəkindirir. Ancaq bilin ki, vaxtında müayinə olunmamaq daha böyük fəsadlara və daha baha müalicələrə səbəb olur.

Unutmayın, sağlamlıq sizin ən dəyərli sərvətinizdir. Onu qorumaq isə sizin borcunuzdur. Zəiflik əlaməti deyil, məsuliyyətli olmaq, özünüzə, ailənizə qarşı məsuliyyətli olmaqdır. Sağlam olmaq, enerjili olmaq həm işdə, həm də şəxsi həyatınızda müvəffəqiyyətin təməlidir.

Həyat keyfiyyətinizə təsir edən hər hansı narahatlıq hiss edirsinizsə, bunu “kişi adamam, dözərəm” deyərək keçişdirməyin. Bu sizin sağlamlığınızdır, başqasının yox. Ən kiçik şübhədə belə, peşəkar həkim məsləhətinə qulaq asmaq ən doğru yoldur. Mütəxəssis – hematoloq – sizin üçün doğru müalicə planını tərtib edə bilər. Müayinədən keçin.