Varikozda hirudoterapiya

Ayağınızda mavi, qabarıq damarlar görürsünüz, ağrı, ağırlıq hiss edirsiniz. Bəzən bu damarların ətrafında kaşıntı da yaranır. Varikoz, yəni damar genişlənməsi, Azərbaycan cəmiyyətində çox yayılmış bir problemdir. Bir çox insan bu vəziyyətlə yaşayır, lakin hər kəs doğru müalicə yolunu tapmaqda çətinlik çəkir. İnternetdə və ya qohum-əqrəbada min cür məsləhət gəzir: filan ot, filan qarışım, filan alternativ üsul… Bu məsələdə tez-tez qarşıya çıxan bir mövzu da hirudoterapiya, alternativ üsul kimi piylərin, yəni zəlilərin istifadəsidir. Gəlin, bu üsulun əslində nə olduğunu, nə vaxt və kim üçün yararlı olduğunu, ən əsası da nə vaxt təhlükəli ola biləcəyini açıq şəkildə danışaq.

Varikoz sadəcə kosmetik bir qüsur deyil. Bu, damarların daxilindəki qapaqcıqların zəifləməsi nəticəsində qanın geri axması və damarlarda durğunluq yaranmasıdır. Zaman keçdikcə bu damarlar daha da genişlənir, formalarını itirir, ağrı verir və hətta ciddi fəsadlara – tromboflebit, trofik xoralar kimi hallara gətirib çıxara bilər. Bir çoxları bu durumu “həmişə belə olub” deyə qəbul edir, həkimə getməyi son ana saxlayır. Dövlət klinikalarında növbələrdən çəkinən, özəl klinikaların qiymətindən ehtiyat edən insanlar, tez-tez “halk üsulu” axtarışına çıxırlar. Bax, elə bu zaman hirudoterapiya haqqında eşitdikləri onları bu yola sürükləyir.

Hirudoterapiya: Alternativ Üsulun Sirləri və Təhlükələri

Zəli ilə müalicə, yəni hirudoterapiya, yüz illərdir mövcud olan bir metoddur. Tibb zəlilərinin tüpürcəyində çoxsaylı bioloji aktiv maddələr var. Bu maddələr arasında ən tanınanı hirudindir – qan laxtalanmasının qarşısını alan, yəni qanı durulaşdıran bir fermentdir. Həmçinin hialuronidaza, elastaza kimi fermentlər də mövcuddur ki, bunlar damar divarlarının keçiriciliyini artırır, qan dövranını yaxşılaşdırır və iltihabı azaldır. Bütün bunlar ilk baxışdan varikoz üçün ideal bir müalicə kimi görünə bilər, düzdürmü?

Məntiqlə, əgər qan durulaşır, damar divarları elastikləşirsə, demək varikoz yaxşılaşacaq. Lakin iş heç də bu qədər sadə deyil. Zəli ilə müalicənin varikoz damarlarını tamamilə yox etdiyini və ya onların normal vəziyyətinə qayıtdığını iddia etmək yalandır. Zəli varikozun əsas səbəbini – yəni zədələnmiş damar qapaqcıqlarını bərpa edə bilməz. Qapaqcıqlar düzgün işləməyəndə qan aşağı doğru axır, damarlar genişlənir. Zəli bu mexanizmi heç cür təsir edə bilməz.

Zəli nə edir və nə etmir?

Zəli qanı sorur və tüpürcəyindəki maddələri qan dövranına buraxır. Bu maddələr müəyyən dərəcədə qanın laxtalanma qabiliyyətini azalda, damarlardakı durğunluğu qismən yüngülləşdirə bilər. Ağrı və şişkinliyin azalması da mümkündür, çünki qan durulur və damar divarlarına olan təzyiq müvəqqəti olaraq azalır. Bəzi insanlar hətta müəyyən dərəcədə yüngülləşmə hiss edirlər. Bu səbəbdən, hirudoterapiya, alternativ üsul olaraq, varikozun müəyyən simptomlarını aradan qaldırmaq üçün köməkçi bir metod kimi nəzərdən keçirilə bilər, amma heç vaxt əsas müalicə kimi yox.

Ancaq bu müvəqqəti rahatlama sizi aldatmasın. Əgər varikozun ilkin mərhələsindəysinizsə və simptomlar o qədər də ağır deyilsə, hirudoterapiya qismən fayda verə bilər. Lakin artıq böyük, qabarıq, düyünlü damarlarınız varsa, dərin damarlarda problemlər yaranıbsa, zəli ilə müalicənin effekti demək olar ki, sıfır olacaq. Daha doğrusu, ciddi fəsadlara yol aça bilər.

Varikozda Zəli ilə Müalicənin Ciddi Təhlükələri

Hər hansı bir müalicə, xüsusən də tibbi təcrübə tələb edən metodlar, bilik və peşəkarlıq tələb edir. Hirudoterapiya da istisna deyil. “Həkimə getmək istəmirəm, qonşu filankəs zəli qoyub yaxşılaşıb” deyə düşünənlər ciddi risk altındadırlar. Xüsusilə də varikoz problemi olanlar üçün bəzi təhlükələr daha qabarıqdır:

Qanaxma Riski

Zəli tüpürcəyindəki hirudin qanı durulaşdırır. Varikoz damarlarının divarları isə artıq zəif və incədir. Zəli dişlədikdən sonra həmin yerdən qanaxma bir müddət davam edə bilər. Bəzən bu qanaxma dayandırmaq çətin olur. Xüsusən də əgər sizdə onsuz da qan laxtalanma problemi varsa, yaxud qanı durulaşdıran dərmanlar qəbul edirsinizsə, bu risk ölümcül ola bilər. Heç bir halda, həkim nəzarəti olmadan zəli ilə müalicəyə başlamayın!

İnfeksiya Təhlükəsi

Tibbi zəlilər xüsusi şəraitdə, steril mühitdə yetişdirilir. Onlar yalnız bir dəfə istifadə edilir. Lakin “ev şəraitində” və ya “əl altında” zəli tapıb istifadə edənlər böyük infeksiya riski altındadırlar. Zəlinin bağırsağında yaşayan bakteriyalar (Aeromonas hydrophila) insana keçə bilər. Bu bakteriyalar dəri və yumşaq toxumaların infeksiyasına, hətta sepsisə (qan zəhərlənməsi) səbəb ola bilər. Varikoz xəstələrinin dərisi onsuz da zəifdir, yaralar daha asan əmələ gəlir və infeksiyaya daha həssasdır. Nəticədə çətin sağalan yaralar, dəri nekrozu (toxuma ölümü) yarana bilər.

Allergik Reaksiyalar

Bəzi insanlarda zəli tüpürcəyindəki maddələrə qarşı allergik reaksiya yarana bilər. Bu, sadə qaşıntı və qızartıdan tutmuş, anafilaktik şoka qədər dəyişə bilər. Belə hallarda təcili tibbi müdaxilə tələb olunur.

Tromboflebit Riskinin Artması

Paradoksal səslənsə də, bəzən düzgün tətbiq olunmayan hirudoterapiya varikoz damarlarında iltihabi prosesi və laxtalanmanı, yəni tromboflebiti artırar. Bu, xüsusən də artıq iltihablı və ya qabarıq damarların üzərinə zəli qoyulduqda baş verir. İltihab daha da yayılır, ağrı artır və vəziyyət ağırlaşır.

Kimlərə Zəli ilə Müalicə Qətiyyən Olmaz?

Əgər aşağıdakı hallardan hər hansı biri sizə aiddirsə, zəli ilə müalicə sizin üçün qətiyyən uyğun deyil və həyatınız üçün təhlükə yaradır:

• Qan laxtalanma pozğunluqları (hemofiliya və s.).
• Anemiya (qanazlığı).
• Ağır dərəcəli varikoz, trofik xoraların mövcudluğu.
• Hamiləlik və laktasiya dövrü.
• Onkoloji xəstəliklər.
• İmmunitet çatışmazlığı.
• Zəli tüpürcəyinə qarşı allergiya.
• Antibiotik qəbulu.
• Şəkərli diabet (xüsusən də ayaqlarda qan dövranı pozğunluğu varsa).

Bu siyahı tam deyil. Hər bir fərdi halda, həkimlə məsləhətləşmək vacibdir. Varikozun dərəcəsini və növünü bilmədən, ümumi sağlamlıq vəziyyətinizi nəzərə almadan zəli qoymaq – rus dilində desək, “играть с огнем” deməkdir. Əmin olun, Azərbaycanda peşəkar, etibarlı həkimlər var. Həkimlərinizdən çəkinməyin, suallarınızı verin.

Varikozun Əsl Müalicəsi Nədir?

Varikozun müasir tibbdə effektiv və təhlükəsiz müalicə üsulları var. Zəlilərin köməkçi rolu ola bilər, ancaq əsas müalicə deyil. Əsl müalicə, problem yaranmış damarı ya aradan qaldırmaq, ya da onun funksiyasını bərpa etmək üzərində qurulur. Bunlar aşağıdakılardır:

• Skleroterapiya

  Damara xüsusi bir məhlul yeridilir ki, bu da damarın iç divarlarını yapışdırır və zamanla damar sorulur. Kiçik və orta ölçülü damarlar üçün effektivdir.

• Lazer Ablasiya (EVLT) və Radiofrekans Ablasiya (RFA)

  Bunlar invaziv, amma minimal invaziv üsullardır. Damar daxilinə lazer lifi və ya radiofrekans kateteri daxil edilir və istilik enerjisi ilə damarın divarları yandırılaraq bağlanır. Əməliyyatdan sonra qısa müddətdə normal həyatınıza qayıda bilərsiniz.

• Miniflebektomiya

  Kiçik dəri kəsikləri vasitəsilə genişlənmiş damarlar çıxarılır. Adətən böyük əməliyyatlara əlavə olaraq tətbiq edilir.

• Açıq Cərrahiyyə (Flebekomiya)

  Daha ağır hallarda, böyük damarların çıxarılması ilə bağlı əməliyyatdır. Bu gün bu metoddan daha az istifadə olunur, çünki minimal invaziv üsullar daha təhlükəsiz və effektivdir.

• Kompressiya Terapiyası

  Xüsusi kompressiya corabları və ya bandajları qan dövranını yaxşılaşdırmağa və simptomları azaltmağa kömək edir. Bu, müalicənin ayrılmaz bir hissəsidir, lakin müstəqil olaraq varikozu müalicə etmir.

Gördüyünüz kimi, müasir tibb varikozla mübarizə üçün geniş imkanlar təklif edir. Bu metodlar əsaslı şəkildə problemi həll edir, zəlilər kimi sadəcə simptomları yüngülləşdirmir.

Nəticə Yerində

Varikoz damarları ilə bağlı hər hansı bir narahatlığınız varsa, özünüzü “interneti həkim” və ya “qonşu məsləhətçi” rolunda görməyin. Bu sizin sağlamlığınızdır, risk etməyə dəyməz. Azərbaycan reallığında tez-tez “mənlik deyil” deyib keçdiyimiz, həkimə getməyi təxirə saldığımız məqamlar olur. Ancaq varikoz təxirəsalınmaz bir problemdir. Erkən diaqnoz və doğru müalicə fəsadların qarşısını alır, həyat keyfiyyətinizi yüksəldir.

Zəli ilə müalicə, yəni hirudoterapiya, varikozun müəyyən mərhələlərində, peşəkar həkim nəzarəti altında və yalnız köməkçi bir metod kimi tətbiq edilə bilər. Bu, varikozu müalicə edən əsas üsul deyil. Əgər sizə hirudoterapiya təklif edilirsə, əvvəlcə həkim-fleboloqla danışın, probleminizin dərəcəsini dəqiqləşdirin. Unutmayın ki, sizin üçün ən uyğun müalicə planını yalnız həkim təyin edə bilər.

Sağlamlığınızla bağlı sualınız varsa, tərəddüd etməyin. Peşəkar məsləhət almaq, doğru yolu tapmağın ilk addımıdır. Konsultasiya alın.