Ümumi praktik həkim – ilk müraciət nöqtəsi

Ağrıyanda, narahatlıq hiss edəndə ilk düşüncəniz nə olur? Çoxu dərhal internetə sarılır, simptomları axtarır, özünə diaqnoz qoymağa çalışır. Bəziləri birbaşa mütəxəssis həkim axtarışına çıxır: “Böyrəyim ağrıyır, uroloqa gedim”, “Ürəyim sıxılır, kardioloqa lazımdır”. Amma bu yolda atılan ilk addım, çox vaxt, doğru olmur. Və bu, təhlükəlidir.

Sağlamlıq bir orkestr kimidir. Hər alət, hər orqan vacibdir, amma onları bir dirijorun idarə etməsi lazımdır. Sizin sağlamlığınızın dirijoru isə ümumi praktik həkimdir. Bəli, o. Hər xəstəliyə, hər simptoma fərdi bir yanaşma lazımdır. Və bu yanaşmanın əsasını məhz ümumi praktik həkim konsultasiyası təşkil edir.

Niyə məhz ümumi praktik həkim?

Ümumi praktik həkim, tibbin “generalisti”dir. O, insan bədənini, onun sistemlərinin qarşılıqlı əlaqəsini bütövlükdə görür. Dar ixtisaslı həkimlər öz sahələrinin dərin mütəxəssisləridir, lakin onlar bəzən orqanizmin digər hissələrini görməyə bilərlər. Məsələn, kürək ağrısı sadəcə onurğa problemindən deyil, daxili orqanların xəstəliyindən də yarana bilər. Ümumi praktik həkim məhz bu əlaqələri qiymətləndirən ilk şəxsdir.

Hər hansı bir narahatlıqla ona müraciət etdikdə, həkim sizin tam tibbi tarixçənizi – keçmiş xəstəliklərinizi, istifadə etdiyiniz dərmanları, ailə genetik risklərinizi nəzərdən keçirir. O, sizə suallar verir, müayinə edir, ilkin diaqnoz qoyur və lazımi hallarda sizi doğru mütəxəssisə yönləndirir. Bu sistem işləyir. Amma siz düzgün yerdən başlamalısınız.

Xəstəliklərin erkən diaqnozu və profilaktika

Ən böyük səhv, kiçik simptomlara əhəmiyyət verməməkdir. “Öz-özünə keçər”, “yəqin soyuqdəymədir” kimi düşüncələr çox vaxt qiymətli zaman itkisinə səbəb olur. Bir çox ciddi xəstəliklər, məsələn, yüksək təzyiq, şəkərli diabet, hətta bəzi onkoloji xəstəliklər ilkin mərhələdə yüngül, qeyri-spesifik simptomlarla özünü büruzə verir. Ümumi praktik həkim məhz bu mərhələdə, xəstəlik ciddi fəsadlar törətmədən müdaxilə edə bilər.

Həkimə getmək yalnız xəstələndikdə deyil, həm də profilaktik müayinələr üçün vacibdir. Bu, sizin xəstəliklərdən qorunmağınız üçün ən effektiv yoldur. Heç bir şikayətiniz olmasa belə, ildə bir dəfə rutin müayinədən keçməlisiniz. Bu müayinələr bəzi gizli problemləri üzə çıxarmağa kömək edir.

Ümumi praktik həkim konsultasiyası zamanı nə gözləməlisiniz?

İlk növbədə, səmimiyyət gözləyin. Həkim sizə kömək etmək üçün oradadır. Amma bunun üçün siz də açıq olmalısınız. Bəzən insanlar narahat edən simptomları gizlədir, utanır və ya önəmsiz hesab edir. Unutmayın, həkimə verdiyiniz hər bir detal diaqnozun düzgün qoyulmasında kritik rol oynayır. Siz nə qədər dəqiq məlumat versəniz, həkim də bir o qədər dəqiq diaqnoz qoyar.

Konsultasiya adətən sizin şikayətlərinizi dinləməklə başlayır. Həkim nə vaxtdan bəri narahatlıq hiss etdiyinizi, simptomların nə vaxt pisləşdiyini, hansı faktorların təsir etdiyini soruşacaq. Sonra fiziki müayinə aparılacaq: qan təzyiqiniz ölçüləcək, nəbziniz yoxlanılacaq, ürək və ağciyərləriniz dinləniləcək. Qarın nahiyəsi palpasiya edilə bilər. Bütün bu məlumatlar toplanaraq ilkin mənzərə formalaşır.

Əgər lazımdırsa, həkim sizə laborator analizlər (qan, sidik) və ya digər diaqnostik müayinələr (rentgen, ultrasəs) təyin edəcək. Təyin olunan hər bir analiz və ya müayinənin öz səbəbi var. Bu, sadəcə “pul qazanmaq” üçün edilən bir hərəkət deyil, diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün zəruri addımdır. Nəticələr əldə edildikdən sonra həkim ya müalicə təyin edir, ya da sizi müvafiq ixtisaslı həkimə yönləndirir.

Hansı hallarda ümumi praktik həkimə müraciət etmək vacibdir?

• Qrip, soyuqdəymə, boğaz ağrısı, öskürək, yüksək temperatur.
• Mədə-bağırsaq problemləri: həzmsizlik, ishal, qəbizlik.
• Yüngül xəsarətlər, kəsiklər, yanıqlar.
• Uzunmüddətli yorğunluq, zəiflik.
• Dəri səpgiləri və ya dəridəki dəyişikliklər.
• Xroniki xəstəliklərin (şəkərli diabet, hipertoniya) monitorinqi və idarə edilməsi.
• Profilaktik müayinələr, peyvəndlər.
• Narahatlıq doğuran hər hansı bir yeni simptom.

Unutmayın ki, təcili tibbi yardım tələb edən vəziyyətlərdə (məsələn, şiddətli sinə ağrısı, huşun itirilməsi, ağır qanaxma) dərhal Təcili Yardım xidmətinə müraciət etmək lazımdır. Ümumi praktik həkim bu cür hallarda ilkin yardım göstərsə də, daha ixtisaslaşmış tibbi müdaxiləyə ehtiyac ola bilər.

Azərbaycanda tibb reallıqları: Sizin sağlamlığınız sizin əlinizdədir

Azərbaycanda tibb sistemi son illərdə böyük dəyişikliklərə məruz qalıb. Müasir avadanlıqlar, təlimli kadrlar var. Amma bir reallıq da var: bəzi insanlar hələ də “dədə-baba” üsulları ilə müalicəyə üstünlük verir, ya da hər hansı narahatlıqda dərhal aptekə qaçıb satıcıdan məsləhət alır. Bu, yolverilməzdir. Aptek işçisi həkim deyil. O, simptomların altında yatan səbəbi araşdıra bilməz. Belə hərəkətlər vəziyyəti daha da pisləşdirə bilər.

Bəzən dövlət klinikalarında növbələrin uzunluğu, bəzi özəl klinikalarda isə yüksək qiymətlər insanları həkimə getməkdən çəkindirir. Lakin unutmayın, sağlamlıq ən böyük sərvətdir. Gecikən müalicə daha baha başa gəlir, həm də daha ciddi fəsadlara səbəb olur. Həkimlə görüşdən qaçmaqla siz özünüzə zərər verirsiniz. Sizə lazım olan, sizin problemlərinizə hərtərəfli yanaşacaq, sizi dinləyəcək və doğru yola yönləndirəcək bir mütəxəssisdir.

Mifi dağıdaq: “Həkimə getməyimə dəyərmi?”

“Mənim ki, elə ciddi bir problemim yoxdur”, “özüm internetdən baxıb müalicə edərəm”, “həkim də eyni dərmanları yazacaq”. Bu cür düşüncələr çox yanlışdır. Hətta kiçik görünən narahatlıqlar belə, vaxtında müdaxilə edilmədikdə böyük problemlərə çevrilə bilər. Qrip sadəcə qrip kimi görünə bilər, amma yüngül keçirilməyən forması ürək və ya ağciyər fəsadlarına səbəb ola bilər. Uzun sürən yorğunluq sadəcə “iş stresindən” deyil, ciddi anemiya, qalxanabənzər vəz problemləri və ya digər sistem xəstəliklərinin əlaməti ola bilər. Buna görə də, öz sağlamlığınıza biganə yanaşmayın.

Ümumi praktik həkim sizin tibbi “dayağınızdır”. O, sizin sağlamlıq problemlərinizə ilk cavab verən, sizi doğru istiqamətləndirən və bütün tibbi prosesdə yanınızda olan şəxsdir. Vaxtında müraciət, düzgün diaqnoz və effektiv müalicənin açarıdır. Gecikməyin.

Sağlamlığınızla bağlı hər hansı bir sualınız və ya narahatlığınız varsa, peşəkarlara etibar edin.

Həkimə yazılın.