Proktoloji problemlər utanmadan

Açıq danışaq: bədənimizin elə hissələri var ki, onların adını çəkməyə belə çəkinirik. Xüsusilə də aşağı bağırsaq problemləri. Amma bilirsiniz, mən illərdir bu sahədəyəm və deyə bilərəm ki, sizin çəkindiyiniz hər bir hal, hər bir şikayət mənim üçün adi bir tibbi problemdir. Utanmaq boş yerədir, vaxt itirmək isə ciddi fəsadlara yol açır. Elə bil ki, mühərrikinizin işığı yanıb, amma siz “ayrılar danışar” deyib, göz yumursunuz. Bu, tibbdə keçməz.

Azərbaycanda bir çox insan illərlə bu cür problemlərlə yaşayır, dözür, özü-özünə “keçər” deyir. Bəzən də nənəmin müalicəsi, internetdə oxuduqlarımla özünü sağaltmağa çalışır. Xalq təbabəti, müxtəlif bitkilər… Bunlar bəzən yüngül narahatlıqları azalda bilər, amma əksər hallarda problemi kökündən həll etmir, sadəcə simptomları yüngülləşdirir. Və bu müddətdə xəstəlik irəliləyir, müalicəsi daha çətin, daha ağrılı olur. Hətta bir çox hallarda insanlar xəstəliyin son mərhələsinə çatdıqdan sonra həkimə müraciət edirlər ki, bu da dövlət xəstəxanalarındakı növbələri, özəl klinikaların bəzən yüksək qiymətlərini də nəzərə alanda, vəziyyəti daha da çətinləşdirir. Təəssüf ki, hərdən elə hallarla qarşılaşırıq ki, artıq heç bir geriyə yol olmur.

Bu gün proktoloq kimdir, hansı problemlərlə məşğul olur və niyə çəkinmədən, vaxt itirmədən müraciət etməliyik, bunlardan danışacağıq. Əsas məqsədimiz də sizin kimi insanlarda yaranan, lakin danışmaqdan çəkindiyiniz hemorroy müalicəsi və digər proktoloji problemlər haqqında qorxuları aradan qaldırmaqdır. Xəstəlik tibbi bir faktdır, utanc hissi isə sadəcə bir emosiyadır. Emosiyaların sağlamlığınıza hakim kəsilməsinə icazə verməyin.

Proktoloji Problemlər: Nədir və Niyə Bu Qədər Gecikirsiniz?

Proktologiya – yoğun bağırsağın son hissəsinin (düz bağırsaq, anal kanal) və anus ətrafı nahiyənin xəstəliklərini öyrənən sahədir. Adı bəlkə də qorxulu səslənir, amma əslində bu sahə insan orqanizminin bir parçasıdır və digər orqanlar kimi xəstəliklərə meyillidir. Dərhal qeyd edim ki, proktoloji problemlər təkcə yaşlı insanlarda yaranmır. Gənc yaşda, hamiləlik dövründə, hətta uşaqlarda belə rast gəlinir. İş rejimi, qidalanma tərzi, hərəkətsizlik – bunlar hamısı risk faktorlarıdır. İnsanlar adətən bu tip şikayətlərlə aylarla, bəzən illərlə yaşayırlar. Hətta xəstəlik o həddə çatır ki, gündəlik həyat keyfiyyəti tamamilə pozulur, oturmaq, gəzmək belə əzab verir. Bəs niyə belə olur?

Əsas səbəb – utancdır. “Kimə deyim, nə danışım?” fikri beyninizi sarır. İkincisi, ağrı qorxusu. Hər kəs düşünür ki, müayinə və müalicə çox ağrılı olacaq. Üçüncüsü, “Özü keçər” ümidi. Bu üç səbəb sizi həkimdən uzaq tutur. Amma inanın mənə, gecikmiş müalicə daha ağrılı və daha çətin olur. Xəstəlik irəlilədikcə, müalicə variantları azalır, sağalma müddəti uzanır, fəsadlar yaranma riski artır.

Ən Çox Rast Gəlinən Problemlər: Utanmaq Yox, Bilmək Lazımdır

Gəlin, ən çox rast gəlinən proktoloji problemlərdən danışaq. Onları bilmək, vəziyyəti anlamağa kömək edəcək və bəlkə də sizi həkimə müraciət etməyə təşviq edəcək.

• Hemorroy (Babasil): Şübhəsiz ki, ən məşhur problemdir. Düz bağırsaq və anusdakı damarların genişlənməsi, iltihablanması və düyün şəklində böyüməsidir. Daxili və xarici ola bilər. Qanaxma, ağrı, qaşınma, diskomfort hissi – bunlar əsas simptomlardır. Düyünlərin xaricə çıxması (prolaps) ilə vəziyyət daha da ağırlaşır. Hemorroy müalicəsi fərqli mərhələlərdə fərqli metodlarla aparılır. Erkən mərhələlərdə dərmanlarla, pəhrizlə, həyat tərzi dəyişiklikləri ilə, sonrakı mərhələlərdə isə minimal invaziv (az travmatik) üsullarla və ya cərrahi yolla müalicə edilir. Nə qədər tez müraciət etsəniz, müalicə bir o qədər asan və effektiv olar.
• Anal Fissura (Zədə): Anal kanalın selikli qişasında yaranan kiçik, lakin çox ağrılı çatlardır. Defekasiya zamanı (nəcis ifrazı) kəskin ağrı və kiçik qanaxma ilə özünü göstərir. Ağrı bəzən saatlarla davam edə bilər. Bu, sadəcə çat deyil, bu, sizin həyat keyfiyyətinizi məhv edən bir yaradır. Müalicə edilmədikdə xroniki formaya keçir və hətta sfinkter əzələlərinin spazmına səbəb olur ki, bu da vəziyyəti daha da pisləşdirir.
• Perianal Fistula (Anal Fistula): Anus ətrafında dəri səthində və düz bağırsağın içində bir-biri ilə birləşən anormal keçid, tuneldir. Adətən irinli iltihabın (absess) nəticəsində əmələ gəlir. Dəliklərdən irin, qan və ya bağırsaq möhtəviyyatı axa bilər. Daimi narahatlıq, ağrı və iltihab bu problemin əsas əlamətləridir. Cərrahi müdaxilə olmadan sağalma ehtimalı demək olar ki, yoxdur.
• Anal Poliplər: Düz bağırsaqda və ya anal kanalda əmələ gələn xoşxassəli şişlərdir. Çox vaxt simptomsuz olsalar da, böyüdükcə qanaxma, qəbizlik və ya bağırsaq hərəkətində dəyişikliklərə səbəb ola bilərlər. Ən əsası odur ki, bəzi poliplər zamanla bədxassəli şişlərə çevrilə bilər. Ona görə də onların erkən aşkarlanması və çıxarılması kritik əhəmiyyət kəsb edir.
• Qəbizlik və İshal: Bəli, proktoloq bu problemlərlə də məşğul olur. Çünki uzunmüddətli qəbizlik və ya ishal bir çox proktoloji xəstəliklərin yaranmasına səbəb ola bilər, ya da mövcud problemləri daha da ağırlaşdırar. Bu, yalnız həzm problemi deyil, bağırsaqların düzgün funksiyası ilə birbaşa əlaqəlidir.

Niyə Müraciət Etməlisiniz? Çünki Həyat Keyfiyyətiniz Dəyərlidir!

Gecikdirməyin fəsadları çoxşaxəlidir. Sadəcə fiziki ağrıdan danışmıram. Psixoloji olaraq da insanı yıxır. Utanc hissi, depressiya, sosial fəaliyyətlərdən uzaqlaşma, hətta cinsi həyatda problemlər – bunların hamısı birbaşa proktoloji problemlərdən qaynaqlana bilər. Sizin hər gün dözdüyünüz ağrı, hər gün hiss etdiyiniz diskomfort, hər gün çəkdiyiniz narahatlıq öz həyat keyfiyyətinizi ciddi şəkildə azaldır.

Mən illərlə görmüşəm ki, insanlar elə vaxt gəlirlər ki, artıq sadə həyat tərzi dəyişiklikləri və ya dərman müalicəsi yetərli olmur. Əməliyyat qaçılmaz olur. Və o zaman sual yaranır: niyə illərlə dözmüsünüz? Niyə bu qədər vaxt itirmisiniz?

Müayinə və Müalicə Necə Keçir? Qorxmayın!

İlk ağlınıza gələn budur ki, müayinə ağrılı və xoşagəlməz olacaq. Düzünü desək, heç kimin sevmədiyi bir prosedurdur. Amma müasir proktologiya bunu mümkün qədər rahat və ağrısız etməyə çalışır. Həkimlə ilk söhbət çox vacibdir. Özünüzü necə hiss etdiyinizi, nə vaxtdan bəri şikayətlərinizin olduğunu, qanaxma olub-olmadığını, bağırsaq hərəkətlərinizin necə olduğunu – hər şeyi açıq şəkildə danışmalısınız. Heç nəyi gizlətməyin. Həkimin qarşısında çılpaq olmaq bəlkə də utandırıcı gəlir, amma bu, sizin sağlamlığınız üçündür. Gizlətdiyiniz hər kiçik detal diaqnozu çətinləşdirə bilər, səhv müalicəyə yol aça bilər.

Müayinə adətən yoxlama (gözlə baxış), palpasiya (əl ilə yoxlama) və rektal müayinədən (barmaqla) ibarət olur. Bəzən lazım gələrsə, daha dərin müayinələr (anoskopiya, rektoskopiya, kolonoskopiya) təyin oluna bilər. Bu müayinələr qısa çəkir və əksər hallarda heç bir ağrıya səbəb olmur. Əgər ağrı hiss edirsinizsə, dərhal həkimə bildirin. Lazım gələrsə, lokal keyidici vasitələrdən istifadə olunur. Unutmayın, bu müayinələr həkimə düzgün diaqnoz qoymağa və sizə ən uyğun müalicə planını seçməyə kömək edir.

Hemorroy müalicəsi və digər proktoloji problemlər üçün müasir tibbdə çox sayda effektiv üsul mövcuddur. Dərman müalicəsi, minimal invaziv metodlar (lazer, liqasiya, skleroterapiya) və cərrahi əməliyyatlar. Hər biri sizin xəstəliyinizin mərhələsinə, ümumi sağlamlıq vəziyyətinizə və digər amillərə görə seçilir. Hər metodun öz üstünlükləri və çatışmazlıqları var. Məqsəd, ən az invaziv yolla ən yaxşı nəticəni əldə etməkdir.

Risk Faktorları və Profilaktika: Əvvəlcədən Qaşqın

Bəzi faktorlar proktoloji problemlərin yaranma riskini artırır. Bunları bilmək və aradan qaldırmağa çalışmaq vacibdir:

• Qəbizlik: Davamlı qəbizlik və defekasiya zamanı gücənmə hemorroy və anal çatların əsas səbəblərindəndir.
• Hərəkətsiz Həyat Tərzi: Oturaq iş və fiziki aktivliyin olmaması qan dövranını pisləşdirir.
• Düzgün Qidalanmama: Lifli qidaların azlığı, yağlı, qızardılmış və ədviyyatlı qidaların çoxluğu.
• Hamiləlik və Doğuş: Qarın içi təzyiqin artması və hormonal dəyişikliklər.
• Ağır Fiziki Yük: Ağır əşyaların qaldırılması.
• Artıq Çəki: Bağırsaqlara və damarlara əlavə təzyiq.
• Genetik Meyillilik: Ailədə proktoloji problemlərin olması riski artırır.

Profilaktika, əslində, çox sadədir. Daha çox su içmək, lifli qidalar (meyvə, tərəvəz, tam taxıllı məhsullar) qəbul etmək, müntəzəm fiziki aktivliklə məşğul olmaq, tualetə gedərkən gücənməmək. Bu sadə qaydalarla bir çox problemin qarşısını ala bilərsiniz. Və əlbəttə ki, narahatlıq hiss etdiyiniz ilk anda mütəxəssisə müraciət edin. Özünüzü illərlə əzab çəkməyə məhkum etməyin.

Son söz olaraq demək istəyirəm: Sağlamlığınız sizin əlinizdədir. Cinsiyyətiniz, yaşınız, sosial statusunuzdan asılı olmayaraq, hər kəs bu problemlərlə üzləşə bilər. Bu normaldır. Normal olmayan isə bu problemləri gizlətmək, onları müalicə etməməkdir. Dözmək güc deyil, bu, məsuliyyətsizlikdir. Özünüzə qarşı, sevdiklərinizə qarşı. Heç bir narahatlıq, heç bir sual cavabsız qalmamalıdır. Sağlamlıq, məğrurluqdan daha vacibdir.

Əgər şübhələriniz varsa, yaxşı olar ki, əvvəlcədən tədbir görün və suallarınızı verin.

Proktoloqa yazılın.