USM: nə göstərir və nə vaxt lazımdır

Çoxları USM-ə adi bir baxış kimi yanaşır: ağrın var – baxaq görək nə var. Sanki sadəcə içəri bir kamera salıb nələr olduğunu göstərirlər. Amma bu belə deyil. USM diaqnostikası bir görüntüdən daha artığını verir, bədənin içində baş verən hadisələrin dərindən anlaşılmasına imkan yaradır. Bu, sizə sadəcə qara-ağ şəkil deyil, həm də bəzən həyatınızı dəyişə biləcək vacib informasiya verir.

Bizdə adətən insanlar həkimə gedəndə, elə bilir ki, USM – hər dərdin dərmanıdır. Yaxud əksinə, ondan qorxur, heç bir şikayəti olmasa belə “yazıq gəlməsin” deyib çəkinir. Əksəriyyət qonşunun məsləhətinə, internetdə oxuduğu yazıya daha çox inanır, nəinki həkimə müraciət etməyə. Amma bəzən kiçik bir narahatlıq böyük problemin ilk siqnalı ola bilər. Vaxtında aparılan ultrasəs müayinəsi isə sizi bir çox bəladan xilas edə bilər.

USM nədir və nə üçün USM diaqnostikası vacibdir?

USM, yəni ultrasəs müayinəsi, səs dalğaları vasitəsilə bədənin daxili orqanlarının şəklini çəkən bir metoddur. Siz bunu eşitməzsiniz, hiss etməzsiniz, amma bu dalğalar bədəninizdə gəzərək toxumalardan qayıdır və kompüterə siqnal göndərir. Kompüter də bu siqnalları görüntü halına gətirir. Nə radiasiya, nə ağrı, nə də hər hansı bir invaziv müdaxilə yoxdur. Sadəcə, səssiz səs dalğaları. Bu, USM-i hamilə qadınlardan tutmuş uşaqlara qədər hər kəs üçün təhlükəsiz edir.

Bəs niyə bu müayinə bu qədər vacibdir? Çünki o, bədənin daxili hissəsində baş verən gizli prosesləri aşkar etməyə kömək edir. Məsələn, böyrəklərdə daş, qaraciyərdə dəyişikliklər, mədəaltı vəzin iltihabı, qadın orqanlarındakı kistalar, uşağın bətndaxili inkişafı – bütün bunları və daha çoxunu USM aydın şəkildə göstərir. Ən əsası da, o, simptomlar ciddi xarakter almadan əvvəl problemləri müəyyənləşdirməyə kömək edir. Bu, deməkdir ki, müalicəyə daha erkən başlamaq və daha yaxşı nəticələr əldə etmək mümkündür.

USM nə göstərir? Orqanlar və patologiyalar

USM müxtəlif orqanları müayinə etmək üçün istifadə olunur. Hər orqanın özünəməxsus xəstəlikləri var və USM bunların bir çoxunu görə bilir.

Qarın boşluğu orqanlarının USM-i:

• Qaraciyər: Yağlı hepatoz, iltihablar (hepatit), sirroz, kistalar, şişlər. Qaraciyərin vəziyyəti ümumi sağlamlıq üçün çox vacibdir, onun xəstəlikləri uzun müddət özünü biruzə verməyə bilər.
• Öd kisəsi və öd yolları: Daşlar, iltihab (xolesistit), poliplər, öd yollarının genişlənməsi. Kəskin öd sancıları zamanı USM ilk diaqnostika metodudur.
• Mədəaltı vəzi: İltihab (pankreatit), kistalar, şişlər. Mədəaltı vəzin problemləri adətən kəskin ağrı ilə başlayır, lakin xroniki formaları uzun müddət gizli qala bilər.
• Dalaq: Ölçüsünün dəyişməsi, zədələr, iltihablar.

Böyrəklərin və sidik yollarının USM-i:

• Böyrəklərdə daşlar, qum, kistalar, şişlər, iltihab (pielonefrit). Böyrək ağrıları, sidik ifrazının pozulması zamanı USM diaqnostikası əvəzolunmazdır.
• Sidik kisəsinin vəziyyəti, sidik axınının pozulmaları.

Kiçik çanaq orqanlarının USM-i (qadınlarda):

• Uşaqlıq və uşaqlıq artımları: Miomalar, kistalar (yumurtalıqlarda), iltihablar, endometrioz, şişlər. Aybaşı pozulmaları, qarın boşluğunda ağrı, hamilə qalmaqda çətinlik zamanı USM vacibdir.
• Hamiləlik: Hamiləliyin təsdiqi, bətndaxili inkişafın monitorinqi, uşağın sağlamlığı, plasentanın vəziyyəti. USM həm ananın, həm də dölün vəziyyətini izləmək üçün vacibdir.

Kiçik çanaq orqanlarının USM-i (kişilərdə):

• Prostata vəzi: Hiperplaziya (adenoma), iltihab (prostatit), şişlər. Sidik ifrazı ilə bağlı problemlər yaşananda USM diaqnostikası ilkin addımlardan biridir.
• Xayaların vəziyyəti.

Qalxanabənzər vəzinin USM-i:

• Zob, düyünlər, kistalar, iltihablar. Boyunda şişkinlik, udqunmada çətinlik, səsin dəyişməsi, yorğunluq, əhval-ruhiyyənin tez-tez dəyişməsi qalxanabənzər vəzinin probleminə işarə edə bilər.

Süd vəzilərinin USM-i:

• Kistalar, fibroadenomalar, digər şiş törəmələri. Hər bir qadın müntəzəm olaraq süd vəzilərinin USM-ni keçməlidir, xüsusən də 40 yaşdan sonra.

Ürəyin USM-i (Exokardioqrafiya):

• Ürək qüsurları, ürək kameralarının ölçüləri, qapaqların funksiyası, ürək əzələsinin yığılma qabiliyyəti. Nəfəs darlığı, sinədə ağrı, təzyiq problemləri zamanı bu müayinə vacibdir.

Bu siyahı sadəcə ən çox rast gəlinən hallardır. USM müayinəsi, əslində, bədəninizin bir çox hissəsindəki dəyişiklikləri aşkar etməyə qadirdir.

Nə vaxt ultrasəs müayinəsi lazımdır?

USM diaqnostikası, sadəcə ağrı hiss etdiyiniz zaman edilməli deyil. O, bir çox hallarda preventiv olaraq da istifadə olunur. Bəs nə zaman? Baxaq:

1. Şikayətlər olduqda:

• Qarın boşluğunda ağrılar: Kəskin, küt, epizodik ağrılar. Hər hansı bir narahatlıq hiss edirsinizsə, bunun səbəbini tapmaq lazımdır.
• Həzm sistemində problemlər: Mədə bulantısı, qusma, ishal, qəbizlik, iştahsızlıq.
• Sidik ifrazı ilə bağlı problemlər: Tez-tez sidiyə getmə, sidikdə qan, ağrı.
• Qadınlarda aybaşı pozulmaları: Uzun, qısa, ağrılı dövrlər, qanaxmalar.
• Boyunda şişkinlik, udqunmada çətinlik, səs dəyişikliyi.
• Sinədə ağrı, nəfəs darlığı, təzyiqin tez-tez qalxıb düşməsi.
• Açıqlanmayan arıqlama və ya kökəlmə.

2. Profilaktik məqsədlərlə:

• İllik check-up: Hər bir sağlam insan, xüsusən də 40 yaşdan sonra ildə bir dəfə qarın boşluğu orqanlarının, böyrəklərin, qalxanabənzər vəzinin USM-ni keçməlidir. Bu, xəstəlikləri erkən mərhələdə aşkar etməyə kömək edir.
• Ailədə irsi xəstəliklər: Əgər ailənizdə diabet, böyrək xəstəlikləri, onkoloji problemlər varsa, siz daha diqqətli olmalısınız.
• Hamiləliyin planlaşdırılması və gedişi: USM hamiləliyin sağlam inkişafını izləmək üçün əvəzolunmazdır.
• Müəyyən peşələrdə işləyənlər: Bəzi peşələr (məsələn, kimyəvi maddələrlə təmasda olanlar) müntəzəm tibbi müayinələr, o cümlədən USM tələb edir.

3. Digər tibbi müayinələrin nəticələrinə əsasən:

• Qan analizində dəyişikliklər, rentgen və ya KT müayinələrində şübhəli görüntülər aşkar edildikdə, USM daha dəqiq diaqnoz qoymağa kömək edə bilər.

Hazırlıq qaydaları: bu, sadəcə formal deyil

Bəzən pasiyentlər düşünür ki, həkimin “filan saatdan sonra yemə” deməsi, yaxud “su içmə” xəbərdarlığı sadəcə vaxt itkisidir. Amma əgər həkim USM-ə hazırlıqla bağlı nəsə deyibsə, deməli bu vacibdir. Bu qaydalara riayət etməmək, sadəcə, vaxtınıza və pulunuza yazığınız gəlməsinə səbəb olur. Müayinənin nəticələri qeyri-dəqiq olacaq, yenidən gəlməli olacaqsınız. Nəticədə vaxt itirir, pulunuz boşa gedir, ən əsası isə, doğru diaqnoz gecikir.

Məsələn:

• Qarın boşluğu USM-i üçün: Müayinədən 6-8 saat əvvəl yemək yeməyin, qaz əmələ gətirən qidalardan (çörək, paxlalılar, qazlı içkilər) çəkinin. Boş bağırsaq USM aparatının səs dalğalarının orqanlara daha yaxşı keçməsinə kömək edir.
• Kiçik çanaq orqanlarının USM-i üçün: Sidik kisəsinin dolu olması vacibdir, bu, orqanların daha aydın görünməsinə imkan verir. Müayinədən 1-2 saat əvvəl 1 litr su için.

Bu kiçik detallar, USM-in effektivliyini ən az 50% artırır. Həkimin dediyinə qulaq asın. Bu, sizin sağlamlığınız üçündür.

USM – təhlükəsizlik və etibarlılıq

Bəziləri USM-dən qorxur, guya şüalanma var, zərərlidir. Bu, tamamilə yalan bir fikirdir. USM rentgen kimi şüalanma ilə işləmir, səs dalğaları ilə işləyir. Bu səbəbdən o, tamamilə təhlükəsizdir və dəfələrlə təkrar oluna bilər, hətta hamiləlik dövründə də. USM-in istifadə edildiyi ən azı 60 ildən çox müddətdə onun insan sağlamlığına hər hansı bir ziyanı aşkar edilməyib.

Dəqiq diaqnoz sağlamlığın təməlidir. Heç bir narahatlığı göz ardı etməyin, özünüzü müalicə etməyə çalışmayın. Bizdə adətən insanlar ağrı kəskinləşəndə, artıq dözülməz olanda həkimə gedir. Amma çox vaxt o zaman artıq iş işdən keçmiş olur. Vaxtında edilmiş müayinə həm sizi, həm də ailənizi narahatlıqlardan xilas edə bilər. USM müayinəsi sadəcə xəstəliyi aşkar etmir, o, həm də həyatınızı qoruya bilər.

Əgər hər hansı bir şikayətiniz varsa və ya sadəcə profilaktik müayinədən keçmək istəyirsinizsə, tərəddüd etməyin. USM müayinəsinə yazılın.