Eşitmə itkisi və tez-tez otit

Qulağınızda kəskin ağrı hiss edirsiniz. Bəlkə də uşağınız gecələr qulağının ağrısından yata bilmir. Və ya daha pisi, eşitməyiniz zəifləyir, səslər boğuq gəlir. “Yəqin soyuq olub”, “bir azdan keçər” deyib, üzərinə çox düşməyənlərdən birisinizsə, bu yazını sona qədər oxuyun. Çünki otitin tez-tez təkrarlanması sadəcə narahatlıq deyil, bu, eşitmə itkisinə doğru gedən ciddi bir yoldur. Və bu yolda hər dayanacaq sizi daha böyük problemlərə yaxınlaşdırır. LOR həkimi ilə vaxtında məsləhətləşmək və düzgün otit müalicəsi almaq – əsas məsələ budur. Heç düşünmüsünüzmü, niyə sizin otitiniz bitmir? Niyə hər mövsüm, hər soyuqlama ilə qulaqlarınız yenidən ağrıyır? Cavab sadə deyil, amma yolu var.

Otit nədir və niyə belə inadkardır?

Otit, yəni qulaq iltihabı, qulağın müxtəlif hissələrini əhatə edə bilən bir infeksiyadır. Xarici, orta və daxili otit var. Ən çox rast gəlinəni və tez-tez eşitmə itkisinə səbəb olanı isə orta qulaq otitidir. Uşaqlarda bu, xüsusilə yayğındır. Onların Eustaxi borusu (orta qulağı burun-udlaqla birləşdirən kanal) daha qısa və üfüqi olduğu üçün infeksiyaların burundan qulağa keçməsi asandır. Təsəvvür edin, yol kəsiləndə tıxac yaranır, su axmır, göllənir. Orta qulaqda da belədir. Eustaxi borusu şişdikdə və ya seliklə dolduqda, orta qulaqda maye toplanır. Bu, bakteriyalar üçün əla çoxalma yeridir. Və başlayır iltihab.

Böyüklərdə də otit seyrək deyil. Siqaret çəkmək, allergiya, burun tıxanıqlığı, qeyri-düzgün burun təmizlənməsi kimi faktorlar riski artırır. Bəziləri də düşünür ki, “soyuq su içdim, kondisionerin altında qaldım, ona görə qulağım ağrıyır”. Bəli, soyuqlama immuniteti zəiflədə bilər, amma əsas səbəb hər zaman orda olan bir problemdir – ya boru keçiriciliyində, ya da infeksiya mənbəyində.

Tez-tez təkrarlanan otitin gizli səbəbləri

• Adenoidlər və tonzillər (boğaz ətləri): Uşaqlarda böyümüş adenoidlər Eustaxi borusunun ağzını bağlayaraq otit riskini kəskin artırır. Bunlar sadəcə boğazda deyil, qulaq sağlamlığı üçün də kritikdir.
• Allergiyalar: Bəziləri üçün mövsümi və ya daimi allergiyalar burun boşluğunun şişməsinə, Eustaxi borusunun tıxanmasına gətirib çıxarır. Nəticə? Otit.
• Sinusitlər və rinitlər: Xroniki burun axıntısı, burun tıxanıqlığı Eustaxi borusuna infeksiyanın yolunu açır. Burunda problem varsa, qulaqda da problem olacaq.
• Siqaret çəkmək (aktiv və passiv): Siqaret tüstüsü qulağın daxili səthini qıcıqlandırır, iltihab riskini artırır. Uşağın yanında siqaret çəkirsinizsə, onun otitinə bilavasitə şərait yaradırsınız. Bu, valideyn məsuliyyətsizliyidir.
• Zəif immunitet: Təbii ki, zəif immunitet orqanizmin infeksiyalarla mübarizə qabiliyyətini azaldır.
• Qeyri-düzgün müalicə: Antibiotiklərin yarımçıq kəsilməsi, yanlış dərman seçimi iltihabın tam sağalmamasına və təkrarlanmasına səbəb olur.

Eşitmə itkisi: Niyə otiti ciddiyə almalıyıq?

Hər dəfə qulağınız iltihablananda, orta qulaq boşluğunda maye yığılır. Bu maye səs dalğalarının qulaq pərdəsindən daxili qulağa ötürülməsini çətinləşdirir. Nəticə? Müvəqqəti eşitmə zəifliyi. Normalda müalicə ilə bu maye sovrulur və eşitmə bərpa olunur. Amma problem orasıdır ki, tez-tez təkrarlanan otit bu mayenin xronikləşməsinə səbəb olur.

“Qulaqda su” dediyimiz vəziyyət – orta qulaqda qeyri-iltihabi maye yığılması (effuziyalı otit) – aylarla qala bilər. Uşaqlarda bu, bəzən valideynlər tərəfindən hiss olunmur, çünki uşaqların nitq inkişafı ləngiyə bilər və onlar bunu tam ifadə edə bilmirlər. Məktəbdə müəllimlər uşağın eşitdiyindən şübhələnəndə adətən, artıq gec olur.

Əgər müalicə olunmazsa, bu maye qatılaşır, yapışqan bir kütləyə çevrilir. Qulaq pərdəsi və eşitmə sümükləri sərtləşir, hərəkətliliyi itirir. Bu halda, səs dalğaları artıq lazımi effektivliklə ötürülə bilmir. Nəticə? Kalıcı eşitmə itkisi. Bəzi hallarda isə otit o qədər irəliləyir ki, qulaq pərdəsində deşik (perforasiya) əmələ gəlir, xroniki axıntı başlayır. Bu da həm infeksiya mənbəyi, həm də eşitmə üçün böyük problemdir.

Bu cür vəziyyət təkcə qulaqla bitmir. Eşitmə qabiliyyəti zəif olan uşaqların nitq inkişafı, məktəb performansı, sosial bacarıqları əziyyət çəkir. Böyüklərdə isə həyat keyfiyyəti aşağı düşür, ünsiyyət problemləri yaranır, depressiya və tənhalıq hissi arta bilər.

“Nənə dərmanları” və digər səhvlər: Azərbaycanda rast gəlinən tipik hallar

Bizim cəmiyyətdə tez-tez rast gəlinən bir mənzərə var: qulaq ağrıyanda dərhal həkimə qaçmaq yerinə, ilk növbədə “nənə dərmanları”na, qulağa yağ damcılamağa, kərə yağı tökməyə, istiotlu kompres qoymağa üstünlük verilir. Bəziləri isə özbaşına aptekdən antibiotik alır, ya da qonşunun “mənim qulağımı bu sağaltdı” dediyi dərmanı istifadə edir. Bu, sadəcə vaxt itkisi deyil, vəziyyəti daha da pisləşdirən bir yoldur. Qulaq pərdəsi deşildiyi halda qulağa damcı tökmək ciddi fəsadlara səbəb ola bilər, hətta eşitmə sinirini zədələyə bilər. Antibiotiklərin qeyri-düzgün istifadəsi isə mikrobların dərmana qarşı müqavimətini artırır, növbəti dəfə müalicəni daha çətinləşdirir.

Digər bir problem, həkimə müraciəti uzatmaqdır. “Keçər, görək”, “görüm özüm nə edə bilirəm” deyib, bir neçə gün, hətta həftə gözləyənlər var. Dövlət klinikalarında növbələrdən çəkinənlər, özəl klinikaların qiymətlərindən qorxanlar, ya da sadəcə “bir az qulağım ağrıdı, düzələcək” deyib diqqətsizlik edənlər. Unutmayın, qulaq infeksiyası beynə yaxın bir orqanla bağlıdır. Gecikmiş müalicə menenjit, beyin absesi kimi həyati təhlükəli fəsadlara yol aça bilər.

Nə vaxt LOR həkiminə müraciət etməlisiniz?

Hər qulaq ağrısı otit demək olmaya bilər, lakin hər qulaq ağrısı diqqət tələb edir. Bəzi əlamətlər var ki, onları görən kimi dərhal LOR həkiminə müraciət etməlisiniz:

• Qulaqda kəskin, dayanıqlı ağrı.
• Eşitmənin qəfil zəifləməsi.
• Qulaqdan axıntı gəlməsi (irin, qan, şəffaf maye).
• Yüksək hərarət (xüsusilə uşaqlarda).
• Baş ağrısı, huşun bulanması, boyun tutulması (ciddi fəsad əlaməti ola bilər).
• Uşaqlarda gecə narahatlığı, qulağını çəkmə, ağlama, iştahsızlıq.
• Daha əvvəl olmuş otitin təkrar əlamətləri.
• Bir neçə gündür davam edən qulaq tutulması, sanki qulağınızda su var.

Bu hallarda özbaşına müalicə etmək yolverilməzdir. Həkim infeksiyanın növünü, yayılma dərəcəsini müəyyən etməli və müvafiq otit müalicəsi təyin etməlidir.

LOR həkimi nə edir və niyə onun biliyi vacibdir?

LOR həkimi (Qulaq, Burun, Boğaz mütəxəssisi) sizin qulağınızı sadəcə ağrıya görə deyil, kompleks şəkildə dəyərləndirir. Müayinə zamanı endoskop və ya otoskop vasitəsilə qulaq pərdəsinin vəziyyəti, orta qulaqda mayenin olub-olmaması, iltihabın dərəcəsi qiymətləndirilir. Bununla yanaşı, burun boşluğu, udlaq, boğaz və adenoidlərin vəziyyəti də yoxlanılır, çünki bu orqanlar bir-biri ilə sıx bağlıdır və qulaq problemlərinin kökü məhz orada ola bilər.

Bəzən eşitmə testləri (audiometriya, timpanometriya) tələb olunur ki, eşitmə itkisinin dərəcəsi və növü dəqiq müəyyənləşdirilsin. Xüsusilə uşaqlarda, eşitmə itkisinin erkən aşkarlanması son dərəcə vacibdir. Müalicə isə yalnız simptomları aradan qaldırmaqdan ibarət deyil, problemin kökünü hədəfləyir. Bu, antibiotiklər, iltihabəleyhinə dərmanlar, antihistaminlər, burun damcıları ola bilər. Bəzi hallarda, məsələn, mayenin xronikləşdiyi və eşitmə itkisinin davam etdiyi hallarda, kiçik cərrahi müdaxilələr – qulaq pərdəsinə ventilyasiya borusu yerləşdirmək (timpanostomiya) lazım gələ bilər. Bu prosedur qulaq pərdəsindəki təzyiqi tənzimləyir və mayenin boşaldılmasına kömək edir.

Unutmayın, düzgün diaqnoz və individual otit müalicəsi həkimin təcrübəsi və biliyi ilə mümkündür. İnternetdə oxuduğunuz, dost-tanışdan eşitdiyiniz məlumatlar heç vaxt həkim müayinəsini əvəz edə bilməz. Hər orqanizm fərqlidir, hər infeksiya fərqlidir. Şərti protokollar var, amma tətbiq tərzi hər xəstə üçün dəyişir.

Otitin qarşısını almaq üçün nə edə bilərik?

• Soyuqlamadan qorunun: Mövsümi soyuqlamaların və qripin qarşısını almaq üçün gigiyena qaydalarına riayət edin, immunitetinizi gücləndirin.
• Burnunuzu təmiz saxlayın: Burun tənəffüsünün sərbəst olması qulaq sağlamlığı üçün vacibdir. Allergiya və ya xroniki rinitiniz varsa, müalicəsini gecikdirməyin.
• Siqaret tüstüsündən uzaq durun: Xüsusilə uşaqları siqaret tüstüsündən qoruyun.
• Süni qidalanmaya diqqət: Körpələrin südü yatarkən verilməsi orta qulağa südün keçmə riskini artırır.
• Tam peyvənd olun: Bəzi peyvəndlər (məsələn, pnevmokok infeksiyasına qarşı) otit riskini azalda bilər.
• Su idmanlarından sonra ehtiyatlı olun: Çimməkdən sonra qulaqlarınızı qurutmağa çalışın. Lakin qulaq pərdəsi deşik olan insanlar üçün suyun qulağa girməsi qəti qadağandır.

Sonda bir şeyi çox aydın başa düşün: qulaq ağrısı, eşitmənin zəifləməsi adi hal deyil. Bu, orqanizmin sizə verdiyi bir siqnaldır. Bu siqnalı görməzlikdən gəlmək, özbaşına müalicə etmək və ya vaxtında həkimə getməmək sizi geridönməz problemlərlə üz-üzə qoya bilər. Qulaq sağlamlığı həyat keyfiyyətinizin vacib bir hissəsidir. Sağlam eşitmə olmadan dünya boğuq, anlaşılmaz ola bilər. Əgər qulağınızla bağlı hər hansı bir narahatlığınız varsa, özünüzə bu yaxşılığı edin. Başqa fikirlər, başqa müalicə variantları barədə eşitdiklərinizi bir kənara qoyun və doğru addımı atın.

LOR həkiminə müraciət edin.