Ürək ağrıları: təhlükəni qaçırmayın

Sinədə ağrı hiss edəndə ilk ağla gələn “yəqin ürəkdir” düşüncəsidir. Amma dərhal ardınca gələn “yox, yəqin əsəbdəndir”, “sadəcə soyuqlamışam” kimi fikirlər, bəzən həyatla ölüm arasındakı incə xətti itirir. Baxın, burası bizim, həkimlərin ən çox narahat olduğu məqamdır. İnsanlar, xüsusən də 40 yaşdan yuxarı olanlar sinədəki hər hansı bir narahatlığı özləri üçün məntiqli bir səbəblə izah etməyə çalışır, amma təhlükəni qaçırırlar.

Ürək ağrıları sadəcə bir simptom deyil, bədənimizin bizə göndərdiyi bir xəbərdarlıqdır. Bu, sizin üçün qırmızı işıqdır. Gəlin dürüst olaq: Azərbaycanda insanlar həkimə getməyi adətən axıra saxlayırlar. Qonşudan soruşmaq, evdə nənəmin müalicələrini sınamaq, “öz-özünə keçər” demək – bunlar çox yayılmış, amma təhlükəli vərdişlərdir. Xəstəxanalar, növbələr, vaxt itkisi düşüncəsi insanları geri çəkir. Amma ürək məsələlərində vaxt itirmək, həyat deməkdir. Vaxtında müraciət edən hər bir xəstənin gələcəyi tamamilə fərqli olur. Həkimə, yəni kardioloqa müraciət etməyin ilk addımı budur: sinədə ağrı varsa, özünüzə diaqnoz qoymağa çalışmayın.

Ürək ağrıları: nə zaman ciddi qəbul etməli?

Bəs ürək ağrısı nədir və onu digər ağrılardan necə ayırmaq olar? Unutmayın ki, sinədə ağrı verən tək şey ürək deyil. Qabırğaarası nevralgiya, mədə problemləri (reflyuks), sümük-əzələ ağrıları, hətta psixoloji gərginlik də sinədə diskomfort yarada bilər. Amma sizin işiniz diaqnoz qoymaq deyil, siqnalları düzgün qiymətləndirməkdir.

Əsl ürək ağrısı adətən belə təsvir edilir:

• Sıxıcı, yandırıcı, basdırıcı xarakterli ağrı: Sanki sinənizə ağır bir daş qoyulub, və ya sinə qəfəsinizi kəmərlə sıxırlar. Bəzən yanma hissiyyatı olur.
• Yayılma: Ağrı sol qola, sol çiyinə, kürəyə, boyuna, çənəyə və hətta dişlərə yayıla bilər. Sağ tərəfə yayılma daha az rast gəlinsə də, istisna deyil.
• Fiziki gərginliklə əlaqə: pilləkən qalxarkən, ağır şey qaldırarkən, sürətli yeriyərkən ağrı başlayır və istirahət etdikdə azalır və ya keçir. Bu, tipik stenokardiya əlamətidir.
• Nəfəs darlığı: Ağrı ilə yanaşı nəfəs almaqda çətinlik, boğulma hissi yaranır.
• Soyuq tər, zəiflik, ürəkbulanma: Bu əlamətlər ağrı ilə birlikdə müşahidə olunarsa, vəziyyət daha ciddi ola bilər.

Bu siyahı əhəmiyyətlidir. Əgər siz bu simptomların hər hansı birini hiss edirsinizsə, “yəqin soyuqlamışam” deyib keçə bilməzsiniz. Bu, riskdir. Hətta qısa müddətli bir ağrı olsa belə.

Bu zaman təcili həkimə müraciət edin!

Bəzi hallarda isə ağrı o qədər qəfil və şiddətli olur ki, vaxt itirmək mümkün deyil. Əgər:

• Ağrı güclüdür və 15-20 dəqiqədən çox davam edir.
• Ağrı istirahət etdikdə belə keçmir və ya daha da şiddətlənir.
• Ağrı ilə yanaşı huşun itirilməsi, güclü zəiflik, soyuq tər müşahidə olunur.
• Nəfəs darlığı kəskin şəkildə artır, boğulma hissi yaranır.
• Arterial təzyiqdə kəskin düşmə və ya yüksəlmə hiss edirsiniz.

Bu hallarda, təcili yardım çağırmaq lazımdır. Bu, heç bir “yəqin keçər” və ya “evdə yatım” söhbəti olmadan atılmalı olan addımdır. Həyatınızı riskə atmayın. Hətta bir dəfə belə bu əlamətləri hiss etmisinizsə, sonra ağrı keçsə belə, kardioloqun qəbuluna yazılın. Təcili kardioloqa yazılın, bir daha demək istəyirəm.

Nə üçün vaxtında kardioloqa getmək həyati əhəmiyyətlidir?

İnsanlar tez-tez deyirlər: “Həkimə gedəndə bir şey tapırlar”. Bəli, tapırlar! Çünki xəstəliklər gizli şəkildə inkişaf edə bilər. Ürək xəstəlikləri, xüsusilə də işemik ürək xəstəliyi, simptomlar ortaya çıxana qədər illərlə irəliləyə bilər. Siz o anı gözləyirsinizsə, səhv edirsiniz.

Kardioloqun işi təkcə ağrını müalicə etmək deyil, onun kök səbəbini tapmaq və gələcəkdə baş verə biləcək ciddi problemlərin qarşısını almaqdır. Bu, ürək infarktı və ya insult kimi vəziyyətlərin yaranmaması üçün kritik əhəmiyyətə malikdir.

Həkimə gəldiyinizdə ilk növbədə sizdən şikayətlərinizi, ailənizdə ürək xəstəliklərinin olub-olmadığını, həyat tərzinizi (siqaret, alkoqol, qidalanma, fiziki aktivlik) soruşacaqlar. Bu, sadəcə bir formal sual deyil, diaqnozun ilk addımıdır. Həkimə yalan danışmaq, gizlətmək – özünüzə zərər verməkdir. Həkim hər şeyi bilməlidir.

Daha sonra fiziki müayinə aparılacaq: qan təzyiqi ölçüləcək, ürək səslərinə qulaq asılacaq.

EKG: ürəyin “pasportu”

İlk və ən vacib müayinələrdən biri, əlbəttə ki, elektrokardioqrammadır (EKG). Bəziləri EKG-nin hər şeyi göstərdiyini düşünür. Bu, tamamilə doğru deyil. EKG ürəyin elektrik fəaliyyətini göstərir. O, ürəyin ritmini, keçiriciliyini və ürək əzələsinin qidalanmasında problemlərin olub-olmamasını aşkar edə bilər. Məsələn, EKG ürək infarktının olub-olmamasını, keçirilmiş infarktı və ya işemiyanın (ürəyin qanla pis təmin olunması) əlamətlərini göstərə bilər.

Ancaq EKG hər zaman mükəmməl deyil. Bəzən ürəyin vəziyyətini tam əks etdirməyə bilər, xüsusən də ağrı epizodlar arasında yoxdursa. Buna görə də, həkim tək EKG-yə əsaslanaraq qərar vermir. O, sizin şikayətlərinizi, digər müayinələrin nəticələrini və risk faktorlarınızı kompleks şəkildə dəyərləndirir.

• EKG normadırsa, rahat ola bilərsinizmi? Xeyr. Bəzi ürək problemləri, məsələn, stenokardiya hücumu zamanı EKG normal görünə bilər, amma gərginlik testləri (Holter monitorinqi, tredmil test) və ya exo-kardioqrafiya (ürəyin USM-i) problem aşkarlaya bilər.
• Niyə bəzi insanlar EKG-dən qorxur? Bəziləri EKG-nin ağrılı olduğunu düşünür. Bu, tamamilə yalan fikirdir. EKG ağrısızdır, cəmi bir neçə dəqiqə çəkir və heç bir radiasiya riski daşımır.

EKG sizin ürəyinizin “pasportudur”. O, həkimə ürəyinizi daha yaxşı anlamağa kömək edir. Onun nəticəsi hər zaman mükəmməl olmaya bilər, lakin hər hansı bir şübhə varsa, əlavə testlər təyin olunacaq.

Daha hansı müayinələr vacibdir?

Əgər EKG ürək ağrılarının səbəbini tam izah etmirsə, kardioloq digər müayinələrə müraciət edə bilər:

• Exo-kardioqrafiya (Ürəyin USM-i): Ürəyin kameralarının ölçüsünü, divarların qalınlığını, qapaqların funksiyasını və ürək əzələsinin yığılma qabiliyyətini göstərir. Bu, ürəyin anatomik quruluşu və işi haqqında çox ətraflı məlumat verir.
• Holter monitorinqi: 24 və ya 48 saat ərzində ürəyin elektrik fəaliyyətini qeydə alan portativ EKG cihazıdır. O, epizodik ritm pozğunluqlarını və ya ağrı ilə əlaqəli işemiya hallarını aşkar etməyə kömək edir ki, bunlar adi EKG-də görünməyə bilər.
• Stress testləri (Tredmil, Velotrenajor): Pasientin fiziki yük altında ürəyinin necə işlədiyini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Ürək ağrılarının fiziki gərginliklə əlaqəli olub-olmadığını dəqiqləşdirir.
• Qan analizləri: Xolesterin səviyyəsi, qan şəkəri, iltihab markerləri və ürək fermentləri (infarkt şübhəsi zamanı) yoxlanılır. Bu, risk faktorlarını və ya ürək əzələsinin zədələnməsini göstərə bilər.
• Koronar anqioqrafiya: Ən dəqiq müayinələrdən biridir. Ürəyi qanla təmin edən damarların vəziyyətini, daralmaları və ya tıxanmaları göstərir. Əgər ciddi işemiya şübhəsi varsa, bu müayinə təyin oluna bilər.

Bütün bu müayinələr bir-birini tamamlayır və həkimə doğru diaqnoz qoymağa, ən əsası isə effektiv müalicə planı hazırlamağa kömək edir. Həkim hər bir xəstəyə fərdi yanaşır. Hər kəsə eyni müayinə təyin olunmur.

“Mən sağlamam” düşüncəsi və risklər

Bəzən insan özünü yaxşı hiss etsə belə, ürək problemləri mövcud ola bilər. Təzyiqin yüksək olması, şəkərli diabet, yüksək xolesterin səviyyəsi – bunlar “sakit qatillərdir”. Onlar illərlə simptomsuz inkişaf edə bilər və nəticədə ürək və damarlara ciddi zərər verə bilər. Və ya ailənizdə ürək xəstəlikləri, infarkt halları olubsa, siz də risk altındasınız.

Risk faktorlarınız varsa, məsələn, siqaret çəkirsinizsə, artıq çəkiniz varsa, az hərəkətli həyat tərzi sürürsünüzsə, stress altındasınızsa – sizin ürəyiniz daha çox risk altındadır. Bu səbəbdən, 40 yaşdan sonra heç bir şikayətiniz olmasa belə, ildə bir dəfə profilaktik müayinədən keçmək vacibdir. Bu, sadəcə bir tövsiyə deyil, bu, sağlamlığa qarşı məsuliyyətli yanaşmadır.

Yadda saxlayın: hər bir ağrı, hər bir narahatlıq bir işarədir. Bədəniniz sizinlə danışır. Onu dinləyin. Özünüzü qonşudan, internetdən eşitdiklərinizlə müalicə etməyin. Bu, qeyri-peşəkarlıqdan da irəli gedir, bu, həyatınızla oynamaqdır.

Ürək ağrıları ciddidir. Onları yüngülə almaq olmaz. Əgər bu yazını oxuyarkən sinənizdəki ağrı və ya narahatlıq yadınıza düşdüsə, tərəddüd etməyin. Bu günün işini sabaha qoymayın.

Təcili kardioloqa yazılın.