Səyahətdən sonra infeksion xəstəliklər

Tətil bitdi, geri döndünüz. Hava limanının təlaşını arxada qoydunuz, evə çatdınız. Bəlkə biraz yorğunluq, bəlkə qısa müddətli yuxusuzluq. Fərq etməz, “yeni yerlər, fərqli yeməklər, təyyarə yolu” deyib üstündən keçirsiz. Amma bu sadə yorğunluq və ya uyğunlaşma deyil. Bəzən səyahətin özü ilə gətirdiyimiz görünməz qonaqlar olur. Hər il yüzlərlə insan məhz bu səbəbdən bizə müraciət edir. Səyahətdən sonra yaranan hər hansı bir narahatlıq, xüsusən də ekzotik ölkələrə səfərdən sonra, diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Məhz bu hallarda infeksionist həkimi əvəzolunmaz olur, çünki bu, sadə qrip deyil, bəlkə də tamamilə fərqli, potensial olaraq daha təhlükəli tropik infeksiyalar ola bilər. Gizlətməyin, gecikdirməyin, sadəcə oxuyun.

Səyahət və Sağlamlıq: Nəyi Bilməlisiniz?

Səyahət, macəra, yeni mədəniyyətlər – bunların hamısı əladır. Amma hər səyahət, xüsusən də inkişaf etməkdə olan ölkələrə və ya tropik iqlim zonalarına, müəyyən riskləri özü ilə gətirir. Bizim orqanizmimiz tanımadığı mühitlə, yeni patogenlərlə üzləşir. Bəzən bu patogenlər elə zəif əlamətlər verir ki, onları adi yorğunluq, iqlim dəyişikliyi və ya yemək intoksikasiyası ilə səhv salırıq. Bu, kritik bir səhvdir.

Təsəvvür edin: siz Afrikadan, Cənubi Amerikadan, ya da Cənub-Şərqi Asiyadan qayıdırsınız. Orada gördüyünüz hər şey möhtəşəm idi, amma bədəninizə gözə görünməyən bir “yol yoldaşı” qonaq gələ bilərdi. Semptomlar bəzən səyahətdən bir neçə gün, bəzən isə həftələr, hətta aylar sonra özünü göstərir. Məsələn, malyariya. Onun inkubasiya dövrü bəzən aylarla davam edə bilər. Bu isə o deməkdir ki, səyahətdən çox sonra başlayan qızdırma, titrəmə və yorğunluq malyariya əlaməti ola bilər. Bu ciddidir. Adi qrip dərmanıyla keçəcək bir şey deyil.

“Yorğunluqdur, keçər” – Ən Böyük Səhv

Azərbaycanda bizdə bəzən “bir az çay içim, keçər”, “bir az yatım, düzələr” kimi bir düşüncə tərzi var. Xüsusən də dövlət klinikalarındakı uzun növbələrdən və ya vaxt itkisindən qaçmaq üçün bəzən insanlar həkimə getməyi təxirə salır. Lakin bu, səyahətdən sonra yaranan infeksion xəstəliklərdə qəbuledilməzdir. Belə bir düşüncə tərzi ağır fəsadlara, hətta ölümə səbəb ola bilər. Çünki infeksiyalar inkişaf edir, orqanizmə daha çox zərər vurur və müalicəsi çətinləşir. Bir çox xəstəliklərin ilkin əlamətləri həqiqətən də yorğunluğa, baş ağrısına, iştahsızlığa bənzəyir. Amma bu gizlədilən təhlükədir.

Semptomlar aşağıdakı şəkildə özünü göstərə bilər:

• Qızdırma və titrəmə: Bu, ən çox rast gəlinən əlamətdir. Sadəcə qrip deyil, malyariya, denge qızdırması və ya digər virus infeksiyalarının da göstəricisi ola bilər.
• Diareya və qusma: Səyahət ishali çox yayılmışdır, lakin bəzən daha ciddi infeksiyaların, məsələn, vəba, tifo və ya giardiozun əlaməti ola bilər. Susuzlaşdırma riski çox yüksəkdir.
• Dəri səpgiləri: Tropik bölgələrdə müxtəlif həşərat dişləmələri və ya virus infeksiyaları dəridə səpgilərə səbəb ola bilər. Bu səpgilər qaşıntılı, ağrılı ola bilər və bəzən qanaxma ilə müşayiət oluna bilər.
• Əzələ və oynaq ağrıları: Hər hansı bir virus infeksiyası zamanı əzələ və oynaq ağrıları hiss edilə bilər. Chikungunya, zika kimi viruslar bu simptomları verir.
• Sarımtıl dəri və gözlər (sarılıq): Bu, qaraciyər infeksiyasının, məsələn, hepatit və ya sarı qızdırmanın əlaməti ola bilər. Təcili tibbi yardım tələb edir.
• Qeyri-adi yorğunluq və zəiflik: Uzun müddət davam edən yorğunluq və halsızlıq da infeksion xəstəliklərin əlaməti ola bilər.

Bu əlamətlərdən hər hansı birini özünüzdə hiss edirsinizsə, səyahət tarixçənizi nəzərə alaraq dərhal həkimə müraciət edin. Özünü sağaltmağa cəhd etmək yolverilməzdir.

Niyə Məhz İnfeksionist? Niyə Yox Ailə Həkimi?

Bu sual tez-tez verilir. Cavab sadədir: ailə həkimi geniş bilik dairəsinə malikdir, lakin infeksionistin ixtisası daha dardır və məhz bu sahədə, xüsusən də nadir və tropik infeksiyalarla bağlı dərin biliklərə və təcrübəyə sahibdir. Sizin ailə həkiminiz adi qrip, soyuqdəymə və ya mədə pozğunluğu ilə bağlı sizə kömək edə bilər, lakin ekzotik səfərdən sonra gələn qızdırmanın arxasında duran malyariya, denge, tifo və ya başqa bir tropik infeksiyalar ola bilər. Bu xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsi xüsusi yanaşma tələb edir. İnfeksionist hər şeydən əvvəl səyahət tarixçənizlə maraqlanacaq, hansı bölgədə olduğunuzu, hansı qidaları yediyinizi, hansı risklərlə üzləşdiyinizi dəqiqləşdirəcək. Bu məlumatlar, diaqnozun qoyulmasında açar rol oynayır. Hər bir xəstəliyin özünəməxsus inkubasiya dövrü və simptomları var ki, bunu yalnız sahənin mütəxəssisi bilə bilər. Düzgün diaqnoz gecikdirilərsə, müalicə daha çətinləşir və xəstəliyin gedişatı ağırlaşa bilər.

Unutmayın, vaxt itkisi sizin əleyhinizə işləyir. Hətta bir neçə gün fərq həyat və ölüm arasında xətt çəkə bilər. Xüsusilə malyariya kimi xəstəliklərdə erkən diaqnoz və müalicə həyati əhəmiyyət kəsb edir.

Nə etməlisiniz: Addım-addım Təlimat

Səyahətdən sonra özünüzdə hər hansı bir narahatlıq hiss edirsinizsə, aşağıdakıları etməlisiniz:

1. Panika etməyin, amma diqqətli olun. Semptomları müşahidə edin və yadda saxlayın.
2. Səyahət tarixçənizi toparlayın. Harada oldunuz? Nə vaxt döndünüz? Hansı ölkələr, hansı bölgələr? Orada nə yeyib-içdiniz? Həşərat dişləmələri olubmu? Hansı peyvəndləri etdirmisiniz? Bu məlumatlar çox vacibdir.
3. Öz-özünüzü müalicə etməyin. İnternetdən oxuduğunuz “məsləhətlərə” və ya qonşunun “mənə kömək etdi” dediyi dərmanlara etibar etməyin. Hər infeksiya fərqlidir və fərqli müalicə tələb edir.
4. Dərhal infeksionistə müraciət edin. Hətta simptomlar yüngül görünsə belə. İnfeksionistə getdiyiniz zaman səyahət tarixçənizi ətraflı şəkildə bildirin. Bu, diaqnoz qoyulmasında açar rol oynayacaq.
5. Hər hansı bir analiz təyin edilərsə, bunu gecikdirmədən edin. Qan analizləri, nəcis və ya sidik testləri kimi müayinələr, diaqnozun dəqiqləşdirilməsi üçün vacibdir.

Bunu unutmayın: Səyahət etmək məsuliyyət tələb edir. Və bu məsuliyyət yalnız baqajınızı yoxlamaqla bitmir, o, həm də sağlamlığınıza diqqət yetirməyi əhatə edir. Bəzən insanlar Azərbaycanda peyvəndlərin əhəmiyyətini tam anlamır, bəziləri dövlət xəstəxanalarında həkimə getməkdən çəkinir, bəziləri isə son ana qədər özünü “xalq təbabəti” ilə müalicə etməyə çalışır. Lakin infeksion xəstəliklər, xüsusən də tropik olanlar, heç bir “nənə resepti” ilə keçmir. Bu, elm və tibb tələb edir.

Sizin sağlamlığınız heç bir macəraya dəyməz, əgər bu macəra həyatınıza, və ya ciddi fəsadlara səbəb ola biləcək bir xəstəliklə nəticələnəcəksə. Səyahət sizin həyatınızın bir hissəsi ola bilər, amma səyahətdən sonra sağlam qalmaq da sizin prioritetiniz olmalıdır. Heç bir narahatlıq hiss etməsəniz belə, ekzotik bölgələrdən qayıdan hər kəs üçün bir infeksionistin qəbulunda olmaq vacibdir. Nə qədər tez diaqnoz qoyulsa, bir o qədər tez və effektiv müalicə başlanar.

Əgər şübhələriniz varsa, yaxşı olar ki, əvvəlcədən təminat alasınız və sualınızı verəsiniz. Bu sizin sağlamlığınızdır, risk etməyin.
İnfeksionistə müraciət edin.