Pediatr və vaksinasiya

Valideynl蓹r. G蓹lin d眉r眉st olaq. U艧aqlar谋n sa臒laml谋臒谋 m枚vzusu g蓹l蓹nd蓹, h蓹r k蓹sin a臒l谋nda min bir sual olur. X眉susil蓹 d蓹 u艧aqlar谋n vaksinasiyas谋 haqq谋nda. 陌nternetd蓹 oxudu臒unuz h蓹r 艧eyi, qon艧u qad谋n谋n “m蓹nim u艧a臒谋ma bel蓹 oldu” hekay蓹l蓹rini bir k蓹nara qoyun. 陌ndi ciddi bir s枚hb蓹t ed蓹c蓹yik, bir h蓹kimin birba艧a s枚z眉 olaraq. H蓹r c眉r 艧眉bh蓹, h蓹r c眉r qorxu ba艧a d眉艧眉l蓹ndir, amma g蓹lin onlar谋 faktlarla aradan qald谋raq.

U艧aqlar谋n vaksinasiyas谋: Niy蓹 bu q蓹d蓹r vacibdir?

Peyv蓹nd n蓹dir? Sad蓹 dild蓹 des蓹k, bu, u艧a臒谋n谋z谋n b蓹d蓹nini qoruyan bir qalxand谋r. B蓹d蓹nin immunitet sistemini real x蓹st蓹likl蓹rl蓹 qar艧谋la艧madan 蓹vv蓹l onlara qar艧谋 m眉bariz蓹 aparma臒a “枚yr蓹dir”. T蓹s蓹vv眉r edin ki, u艧a臒谋n谋z谋 bir n枚v m蓹艧q蓹 g枚nd蓹rirsiniz. O, real d枚y眉艧蓹 haz谋rla艧谋r, amma d枚y眉艧 z蓹r蓹rsizdir. N蓹tic蓹d蓹, real t蓹hl眉k蓹 g蓹l蓹nd蓹, onun b蓹d蓹ni art谋q nec蓹 reaksiya ver蓹c蓹yini bilir v蓹 x蓹st蓹liyi ya he莽 tutmur, ya da 莽ox y眉ng眉l ke莽irir.

Bizim regionda, n蓹 q蓹d蓹r ac谋 da olsa, h蓹l蓹 d蓹 bir 莽ox valideyn peyv蓹ndl蓹r蓹 艧眉bh蓹 il蓹 yana艧谋r. B蓹z蓹n h蓹tta “u艧aqlar onsuz da x蓹st蓹l蓹nir, immunitet 枚z眉 yaran谋r” deyirl蓹r. Bu, t蓹hl眉k蓹li bir yana艧mad谋r. Tamamil蓹 yanl谋艧d谋r. Q谋z谋lca, poliomielit, difteriya, g枚y 枚sk眉r蓹k kimi x蓹st蓹likl蓹r y眉ng眉l soyuqd蓹ym蓹 deyil. Bunlar u艧a臒谋n h蓹yat谋n谋 ala bil蓹c蓹k, 枚m眉r boyu 蓹lilliy蓹 s蓹b蓹b ola bil蓹c蓹k ciddi d眉艧m蓹nl蓹rdir. Peyv蓹ndl蓹r say蓹sind蓹 bir 莽ox bu x蓹st蓹likl蓹ri dem蓹k olar ki, unutmu艧uq. Lakin unutdu臒umuz 眉莽眉n onlar yox olub dem蓹k deyil. Onlar h蓹l蓹 d蓹 var v蓹 peyv蓹ndl蓹nm蓹 s蓹viyy蓹si d眉艧d眉kc蓹 yenid蓹n ba艧 qald谋rma臒a haz谋rd谋rlar.

Pediatr m蓹sl蓹h蓹tl蓹ri: 艦眉bh蓹l蓹rd蓹n fakta do臒ru

M蓹n h蓹r g眉n valideynl蓹rl蓹 dan谋艧谋ram v蓹 onlar谋n a臒l谋nda olan 蓹sas suallar谋 bilir蓹m. G蓹lin 蓹n 莽ox veril蓹n suallara ayd谋nl谋q g蓹tir蓹k:

• “Peyv蓹nd u艧a臒谋n immunitetini z蓹ifl蓹dirmi?” Xeyr. 茝ksin蓹, onu g眉cl蓹ndirir. Bu, immunitet sistemin蓹 “m蓹艧q” etdirir. H蓹r g眉n u艧a臒谋n谋z minl蓹rl蓹 mikrobla t蓹masda olur v蓹 onun immunitet sistemi onlarla m眉bariz蓹 apar谋r. Peyv蓹ndl蓹r bunun yan谋nda 莽ox c眉zi bir “y眉kd眉r”, lakin effektivliy蓹 g蓹ldikd蓹 he莽 n蓹 onunla m眉qayis蓹 oluna bilm蓹z.
• “Peyv蓹nd autizm蓹 s蓹b蓹b olurmu?” Q蓹tiyy蓹n yox! Bu mif 莽oxdan t蓹kzib edilib v蓹 yay谋lan yalan m蓹lumatlara 蓹saslan谋r. Onillikl蓹r boyu apar谋lan says谋z-hesabs谋z ara艧d谋rmalar peyv蓹ndl蓹rl蓹 autizm aras谋nda he莽 bir 蓹laq蓹 olmad谋臒谋n谋 g枚st蓹rib. Bu c眉r iddialar谋 e艧id蓹nd蓹 unutmay谋n ki, m蓹qs蓹d sizin 艧眉bh蓹l蓹rinizi oyatmaqd谋r, sizin sa臒laml谋臒谋n谋z deyil.
• “Peyv蓹ndd蓹 civa var, bu t蓹hl眉k蓹lidirmi?” B蓹zi peyv蓹ndl蓹rin t蓹rkibind蓹 tiomersal adl谋 civ蓹 birl蓹艧m蓹si ola bil蓹rdi, lakin bu, art谋q 莽ox nadir hallarda istifad蓹 olunur v蓹 he莽 vaxt z蓹r蓹rli miqdarda olmam谋艧d谋r. Haz谋rda istifad蓹 olunan peyv蓹ndl蓹rd蓹 bu madd蓹 ya yoxdur, ya da minimal miqdardad谋r. Civ蓹nin z蓹h蓹rli formas谋 il蓹 qar谋艧d谋rmaq olmaz.
• “U艧a臒谋m 莽ox x蓹st蓹l蓹nir, ona peyv蓹nd etdirm蓹k olarm谋?” Bu sual谋 pediatra verin. Peyv蓹ndd蓹n 蓹vv蓹l u艧aq tam sa臒lam olmal谋d谋r. Y眉ng眉l soyuqd蓹ym蓹, burun axmas谋 ad蓹t蓹n problem deyil, amma h蓹rar蓹t, aktiv infeksiya varsa, peyv蓹nd t蓹xir蓹 sal谋nmal谋d谋r. Pediatra yaz谋l谋n, o, u艧a臒谋n谋z谋n v蓹ziyy蓹tini d蓹y蓹rl蓹ndir蓹c蓹k v蓹 do臒ru q蓹rar ver蓹c蓹k.

Unutmay谋n ki, peyv蓹ndd蓹n sonra y眉ng眉l h蓹rar蓹t, inyeksiya yerind蓹 a臒r谋 v蓹 ya q谋zart谋 normal reaksiya ola bil蓹r. Bu, b蓹d蓹nin immunitet sisteminin i艧l蓹m蓹y蓹 ba艧lad谋臒谋n谋 g枚st蓹rir. Bu reaksiyalar ad蓹t蓹n bir-iki g眉n蓹 ke莽ib gedir v蓹 ciddi f蓹sad deyil.

Peyv蓹nd c蓹dv蓹li: Niy蓹 ona 蓹m蓹l etm蓹k vacibdir?

H蓹r bir 枚lk蓹nin 枚z peyv蓹nd c蓹dv蓹li var. Az蓹rbaycanda da bu c蓹dv蓹l S蓹hiyy蓹 Nazirliyi t蓹r蓹find蓹n t蓹sdiql蓹nib v蓹 beyn蓹lxalq standartlara uy臒undur. Bu c蓹dv蓹l sad蓹c蓹 t蓹sad眉fi tarixl蓹r toplusu deyil. H蓹r bir peyv蓹ndin verilm蓹 vaxt谋 u艧a臒谋n ya艧谋n谋, x蓹st蓹liy蓹 yoluxma riskini v蓹 immunitet sisteminin x眉susiyy蓹tl蓹rini n蓹z蓹r蓹 alaraq ciddi elmi ara艧d谋rmalar n蓹tic蓹sind蓹 m眉蓹yy蓹n edilib. C蓹dv蓹ld蓹n k蓹nara 莽谋xmaq, peyv蓹ndl蓹ri t蓹xir蓹 salmaq v蓹 ya tamamil蓹 imtina etm蓹k u艧a臒谋n谋z谋 laz谋ms谋z riskl蓹r蓹 atmaq dem蓹kdir.

B蓹z蓹n valideynl蓹r deyir: “M蓹n h蓹r 艧eyi bird蓹n vurdurmaq ist蓹mir蓹m, u艧a臒a 莽ox a臒谋r g蓹l蓹r.” Bu da s蓹hv d眉艧眉nc蓹dir. M眉asir peyv蓹ndl蓹r kompleks 艧蓹kild蓹 verils蓹 bel蓹, u艧a臒谋n b蓹d蓹ni 眉莽眉n he莽 bir problem yaratm谋r. H蓹r bir peyv蓹ndin dozas谋 v蓹 t蓹rkibi diqq蓹tl蓹 t蓹nziml蓹nir. C蓹dv蓹l蓹 蓹m蓹l etm蓹k, u艧a臒谋n谋z谋n m眉xt蓹lif t蓹hl眉k蓹li x蓹st蓹likl蓹r蓹 qar艧谋 vaxt谋nda qorunmas谋n谋 t蓹min edir. H蓹r gecikm蓹, u艧a臒谋n m眉dafi蓹siz qald谋臒谋 bir vaxt p蓹nc蓹r蓹si yarad谋r. Bu d枚vrd蓹 infeksiyaya yoluxma riski k蓹skin 艧蓹kild蓹 art谋r. Risk蓹 getm蓹k olmaz.

Peyv蓹ndd蓹n 蓹vv蓹l v蓹 sonra: D眉zg眉n add谋mlar

Peyv蓹nd prosesi sad蓹 g枚r眉n蓹 bil蓹r, amma b蓹zi vacib m蓹qamlar var ki, valideynl蓹r onlar谋 bilm蓹li v蓹 蓹m蓹l etm蓹lidirl蓹r:

Peyv蓹ndd蓹n 蓹vv蓹l:

• Pediatrla m蓹sl蓹h蓹t: H蓹r 艧eyd蓹n 蓹vv蓹l, peyv蓹ndd蓹n 蓹vv蓹l u艧a臒谋n谋z谋 pediatr m眉ayin蓹 etm蓹lidir. Bu, peyv蓹nd olunacaq u艧a臒谋n sa臒lam oldu臒undan 蓹min olmaq 眉莽眉nd眉r. H蓹kim b眉t眉n suallar谋n谋z谋 cavabland谋racaq, m眉mk眉n 蓹ks-g枚st蓹ri艧l蓹ri yoxlayacaq.
• Sual verm蓹kd蓹n 莽蓹kinm蓹yin: N蓹 q蓹d蓹r sual谋n谋z varsa, ham谋s谋n谋 verin. H蓹kiml蓹 a莽谋q s枚hb蓹t etm蓹k vacibdir. He莽 bir sual axmaq deyil, x眉sus蓹n d蓹 u艧a臒谋n谋z谋n sa臒laml谋臒谋 il蓹 ba臒l谋d谋rsa.
• Haz谋rl谋q: X眉susi haz谋rl谋q t蓹l蓹b olunmur. B蓹z蓹n h蓹kiml蓹r profilaktik olaraq peyv蓹ndd蓹n 蓹vv蓹l antihistaminik d蓹rmanlar m蓹sl蓹h蓹t g枚r蓹 bil蓹rl蓹r, lakin bu, h蓹r u艧aq 眉莽眉n vacib deyil. H蓹kiminizin dedikl蓹rin蓹 蓹m蓹l edin.

Peyv蓹ndd蓹n sonra:

• H蓹kim n蓹zar蓹ti: Peyv蓹nd olunduqdan sonra klinikada bir m眉dd蓹t (15-30 d蓹qiq蓹) qalmaq t枚vsiy蓹 olunur. Bu, nadir hallarda ba艧 ver蓹n anafilaktik 艧ok kimi ani reaksiyalar谋 izl蓹m蓹k 眉莽眉nd眉r.
• Evd蓹 n蓹zar蓹t: Ev蓹 qay谋td谋qdan sonra u艧a臒谋 m眉艧ahid蓹 edin. Y眉ng眉l h蓹rar蓹t, hals谋zl谋q, inyeksiya yerind蓹 q谋zart谋 v蓹 ya 艧i艧kinlik normald谋r. Bu reaksiyalar谋 y眉ng眉ll蓹艧dirm蓹k 眉莽眉n h蓹rar蓹t d眉艧眉r眉c眉 d蓹rmanlar ver蓹 bil蓹rsiniz (pediatrla m蓹sl蓹h蓹tl蓹艧蓹r蓹k).
• Narahat ed蓹n 蓹lam蓹tl蓹r: 茝g蓹r u艧a臒谋n h蓹rar蓹ti 莽ox y眉ks蓹kdirs蓹, inyeksiya yerind蓹 g眉cl眉 a臒r谋 v蓹 ya irin yaran谋bsa, 艧idd蓹tli allergik reaksiya (n蓹f蓹s darl谋臒谋, d蓹rid蓹 s蓹pki) varsa, d蓹rhal h蓹kim蓹 m眉raci蓹t edin. Bel蓹 hallara laqeyd yana艧maq olmaz.
• Gigiyena: Peyv蓹nd yerini t蓹miz v蓹 quru saxlay谋n. Yuyulmaq olar, amma ovu艧durmaq olmaz.

B蓹z蓹n valideynl蓹r “pediatr m蓹sl蓹h蓹tl蓹ri almaq 莽蓹tindir, d枚vl蓹t poliklinikalar谋nda n枚vb蓹l蓹r olur, 枚z蓹l klinikalar is蓹 baha” deyirl蓹r. T蓹蓹ss眉f ki, bu reall谋qd谋r. Amma unutmay谋n ki, u艧a臒谋n谋z谋n sa臒laml谋臒谋 h蓹r 艧eyd蓹n 眉st眉nd眉r. B蓹z蓹n h蓹kim蓹 gedib suallara cavab almaq, sonra a臒谋r f蓹sadlarla m眉bariz蓹 aparmaqdan daha asan v蓹 daha ucuzdur.

Toplu immunitet: Niy蓹 u艧a臒谋n谋z谋n peyv蓹ndi b眉t眉n c蓹miyy蓹t蓹 faydal谋d谋r?

Peyv蓹nd yaln谋z sizin u艧a臒谋n谋z谋 qorumur. O, b眉t眉n c蓹miyy蓹ti qoruyur. Bu, “toplu immunitet” adlan谋r. Y蓹ni, 蓹halinin b枚y眉k bir hiss蓹si peyv蓹nd olunduqda, x蓹st蓹lik yay谋lmaq 眉莽眉n kifay蓹t q蓹d蓹r “da艧谋y谋c谋” tapa bilmir. Bu o dem蓹kdir ki, peyv蓹nd oluna bilm蓹y蓹n u艧aqlar (m蓹s蓹l蓹n, immuniteti z蓹if olanlar, ki莽ik ya艧l谋 k枚rp蓹l蓹r v蓹 ya m眉蓹yy蓹n x蓹st蓹likl蓹ri olanlar) da qorunur. Sizin u艧a臒谋n谋z谋 peyv蓹nd etdirm蓹yiniz, ba艧qa bir k枚rp蓹nin h蓹yat谋n谋 xilas ed蓹 bil蓹r.

Peyv蓹ndd蓹n imtina etm蓹k is蓹 yaln谋z 枚z u艧a臒谋n谋z谋 deyil, h蓹m d蓹 c蓹miyy蓹td蓹ki dig蓹r h蓹ssas insanlar谋 risk蓹 atmaq dem蓹kdir. Bu, h蓹r k蓹sin m蓹suliyy蓹tidir. Bu, sad蓹c蓹 bir injeksiya deyil, bu, sizin u艧a臒谋n谋z谋n v蓹 c蓹miyy蓹tin g蓹l蓹c蓹yin蓹 qoyulan bir investisiyad谋r.

H蓹r hans谋 bir 艧眉bh蓹niz varsa, h蓹r hans谋 bir sual谋n谋z varsa, internetd蓹 oxudu臒unuz 艧ayi蓹l蓹r蓹 deyil, h蓹kim蓹 g眉v蓹nin. M蓹nim t蓹cr眉b蓹m g枚st蓹rir ki, valideynl蓹rin 蓹ks蓹riyy蓹ti sad蓹c蓹 m蓹lumat 莽at谋艧mazl谋臒谋ndan v蓹 ya yanl谋艧 m蓹lumatlardan dolay谋 narahat olurlar. Do臒ru m蓹lumat 蓹ld蓹 ed蓹nd蓹, q蓹rar verm蓹k daha asan olur.

U艧a臒谋n谋z谋n sa臒lam g蓹l蓹c蓹yi 眉莽眉n ilk add谋m at谋n. Pediatra yaz谋l谋n.