Böyüklərdə akne

Üzünüzdə, kürəyinizdə, sinənizdə yaranan səpkilər yeniyetməlik dövrü ilə arxada qaldı deyə düşünürsünüz? Yanılırsınız. Əslində, çoxumuzun düşündüyünün əksinə, yetkinlik dövründə akne ilə mübarizə aparanların sayı heç də az deyil. Bu, sadəcə kosmetik problem deyil, ciddi narahatlıq mənbəyidir. Əgər siz də 25 yaşdan sonra güzgüyə baxanda yenidən sızanaqları görürsünüzsə, tək deyilsiniz. Bu vəziyyətə çox rast gəlinir. Bəs niyə belə olur? Nə etmək lazımdır? Əsas məsələ – düzgün akne müalicəsi və vaxtında peşəkar dermatoloq yardımına müraciət etməkdir.

Yetkinlik Dövründə Akne: Niyə Mən?

Siz düşünə bilərsiniz ki, sızanaqlar artıq arxada qalıb. Amma yetkinlik dövründə akne tamamilə başqa bir hekayədir. Bu, sadəcə bir neçə tək səpgi deyil, daimi, ağrılı və bəzən iltihablı bir vəziyyət ola bilər. Niyə belə olur?

• Hormonal Dəyişikliklər: Qadınlarda adət tsikli, hamiləlik, menopauza, polikistik yumurtalıq sindromu (PCOS) kimi vəziyyətlər akne yaranmasına səbəb olan androgenlərin (kişi hormonları) səviyyəsini artıra bilər. Kişilərdə də hormonal disbalans mümkündür, lakin qadınlarda daha çox rast gəlinir.
• Stress: Həyat tərzimizdəki gərginliklər stress hormonlarının, xüsusilə kortizolun səviyyəsini yüksəldir. Bu da piy vəzilərini daha çox yağ istehsal etməyə təşviq edir, nəticədə məsamələr tıxanır və akne yaranır.
• Genetika: Əgər valideynlərinizdən birində yetkinlik dövründə akne olubsa, sizin də bu problemə meylli olmanız ehtimalı yüksəkdir. Genetik faktorları inkar etmək olmaz.
• Dərmanlar: Bəzi dərmanlar, məsələn, kortikosteroidlər, litium və ya bəzi epilepsiya dərmanları akne yaranmasına səbəb ola bilər.
• Qidalanma: Yüksək qlikemik indeksli qidalar (şəkər, ağ çörək, ağ düyü), süd məhsulları və bəzi tərkibində süd zülalı olan məhsullar bəzi insanlarda akneyə təsir edə bilər. Düzdür, bu mövzu hələ də mübahisəlidir, amma bəzi insanlarda qida ilə birbaşa əlaqə müşahidə olunur.
• Kosmetika və Dəri Baxımı: Komedogenik (məsamələri tıxayan) məhsullardan istifadə də akneyə səbəb ola bilər. Dərinizi düzgün təmizləməmək və ya həddindən artıq təmizləməklə onu qıcıqlandırmaq da vəziyyəti pisləşdirə bilər.

“Nənəmin reseptləri” və İnternet Məsləhətləri: Niyə Təhlükəlidir?

Bizim cəmiyyətdə həkimə getməzdən əvvəl hər şeyi sınaqdan keçirmək kimi bir adət var. Qonşu məsləhəti, internetdəki “hər şeyi bilən alimlərin” yazdıqları, evdə hazırlanan maskalar – hər biri bir ümid işığı kimi görünür. Amma bu yanaşma çox vaxt faydasız, bəzən isə təhlükəlidir. Dəriniz sizin ən böyük orqanınızdır və onunla ehtiyatlı davranmaq lazımdır.

Zərərsiz görünən, amma ciddi nəticələr verən səhvlər:

• Sızanaqları sıxmaq: Bu, ən böyük səhvdir. Sızanaqları sıxdıqda iltihabı daha da dərinə yayır, bakteriyaların yayılmasına səbəb olur və iz, çapıq yaranma riskini artırırsınız. Sonra bu izlərdən qurtulmaq daha çətin və bahalı olur.
• Həddindən artıq təmizləmə: Dərinizi gün ərzində dəfələrlə yumaq və ya aqressiv skrablar istifadə etmək dərinizin təbii qoruyucu baryerini zədələyir. Nəticədə dəri quruyur, qıcıqlanır və piy vəziləri daha çox yağ istehsal etməyə başlayır ki, bu da akneyi pisləşdirir.
• Yanlış məhsullar: Reklamlarda gördüyünüz hər məhsul sizin dərinizə uyğun deyil. Akne üçün nəzərdə tutulan bəzi məhsullar dərini həddindən artıq qurutmaqla qıcıqlandıra bilər. Yanlış tərkibli kosmetika məsamələri tıxaya bilər.
• Bitki mənşəli “möcüzə vasitələr”: Soğan, sarımsaq, limon suyu və ya digər “ev reseptləri” dərinizi yandıra, qıcıqlandıra və ya allergik reaksiyalara səbəb ola bilər. Bu maddələrin dəriyə necə təsir etdiyini bilmədən istifadə etmək risklidir.

Unutmayın, yetkinlik dövründə akne yeniyetməlik səpkilərindən fərqlənir. Onun səbəbləri və müalicəsi də fərqli olmalıdır. Kiminsə dostuna kömək edən bir müalicə sizin üçün işə yaramaya bilər, hətta vəziyyəti pisləşdirə bilər.

Dermatoloqa Nə Vaxt Getməli? Akne Müalicəsi Nədir?

Əgər yuxarıda sadaladığımız evdəki müalicə cəhdləri bir neçə həftə ərzində heç bir nəticə vermirsə, və ya akne ağrılı, iltihablıdırsa, dərinizdə izlər buraxmağa başlayırsa, o zaman dermatoloqa yazılın. Həkimə getməkdən qorxmayın. Düzgün diaqnoz və müalicə planı olmadan problemdən qurtulmaq demək olar ki, mümkün deyil.

Dermatoloq nə edir?

• Diaqnoz: Həkim sizin dərinizi müayinə edir, akne növünü (komedonal, papulopustulyoz, kistik), ağırlıq dərəcəsini və yaranma səbəblərini müəyyənləşdirməyə çalışır. Bəzən hormonal analizlər və ya digər qan testləri tələb oluna bilər.
• Fərdi müalicə planı: Akne müalicəsi hər kəs üçün fərdi şəkildə seçilir. Burada universal bir həll yoxdur. Yaşınız, dəri tipiniz, akne növü və səbəbləri nəzərə alınır.

Akne müalicəsi nəyi əhatə edə bilər?

1. Topikal (Yerli) Müalicələr:

• Retinoidlər: Dəri hüceyrələrinin yenilənməsini sürətləndirir, məsamələri açır və iltihabı azaldır. Retinol, adapalen, tretinoin kimi maddələr bu qrupa aiddir. Onlar dərini günəşə qarşı həssas edə bilər, ona görə də günəşdən qoruyucu vasitələrdən istifadə vacibdir.
• Benzoyl Peroksid: Bakteriyaları öldürür və dərinin soyulmasına kömək edir. Dərini quruda və ya qıcıqlandıra bilər, ona görə də aşağı konsentrasiyalı vasitələrdən başlamaq tövsiyə olunur.
• Salisil Turşusu: Məsamələri təmizləyir, dərinin üst qatını soyur. Daha yüngül akne formaları üçün effektivdir.
• Antibiotiklər (topikal): İltihabı azaldır və bakteriyaları öldürür. Adətən digər vasitələrlə birlikdə istifadə olunur ki, bakteriyaların müqaviməti yaranmasın.

2. Sistemli (Daxilə Qəbul Edilən) Müalicələr:

• Oral Antibiotiklər: Orta və ağır dərəcəli akne zamanı iltihabı azaltmaq və bakteriyaları öldürmək üçün istifadə olunur. Müəyyən müddətə təyin edilir və həkim nəzarəti altında qəbul olunmalıdır.
• Oral Kontraseptivlər: Qadınlarda hormonal akne zamanı istifadə edilə bilər. Hormonal balansı tənzimləyərək akne yaranmasının qarşısını alır. Bu müalicə seçimi üçün hərtərəfli müayinə vacibdir.
• İsotretinoin (Roaccutane analoqları): Ağır, kistik akne və ya digər müalicələrə cavab verməyən akne formaları üçün nəzərdə tutulmuş güclü bir dərmandır. Çox effektivdir, lakin bir sıra ciddi yan təsirləri var. Buna görə də yalnız dermatoloqun ciddi nəzarəti altında təyin edilir və qəbul olunur. Bu dərman qəbulu zamanı hamiləlik qəti qadağandır.

3. Prosedurlar:

• Kimyəvi pilinqlər: Dərinin üst qatını yeniləyir, məsamələri açır və izlərin görünüşünü yaxşılaşdırır.
• Lazer terapiyası: Akne izlərini azaltmaq və ya bəzi akne növlərini müalicə etmək üçün istifadə edilə bilər.
• İşığın spektral terapiyası (IPL, mavi işıq): Bakteriyaları məhv etmək və iltihabı azaltmaq üçün tətbiq olunur.

Unutmayın: Bu, Maratondur, Sprint Yox

Akne müalicəsi sürətli nəticələr verməyən bir prosesdir. Hər hansı bir dərman və ya müalicə planının təsirini görmək üçün adətən ən az 6-8 həftə, bəzən daha çox vaxt tələb olunur. Səbirli olun. Nəticələri görmədikcə müalicəni yarıda saxlamaq ən böyük səhvdir. Həkiminizlə mütəmadi əlaqə saxlayın, suallarınızı verin və müalicə planına əməl edin.

Müalicə zamanı və sonra dəri baxımı:

• Düzgün təmizləmə: Gündə iki dəfə (səhər və axşam) yumşaq, sulfatsız bir təmizləyici ilə dərinizi yuyun.
• Nəmləndirmə: Akne müalicəsində dərinin nəmləndirilməsi çox vacibdir, çünki bir çox dərman quruluğa səbəb olur. Komedogenik olmayan, yağsız nəmləndiricilərdən istifadə edin.
• Günəşdən qorunma: Günəş akne izlərini pisləşdirə bilər və bir çox akne dərmanı dərini günəşə qarşı daha həssas edir. Hər gün SPF 30 və ya daha yüksək olan günəşdən qoruyucu vasitə istifadə edin.
• Makiyaj: Yüngül, komedogenik olmayan makiyaj məhsullarından istifadə edin və yatmadan əvvəl mütləq təmizləyin.
• Qidalanma və Həyat Tərzi: Stressi idarə etməyi öyrənin. Balanslı qidalanmaya üstünlük verin, bol su için. Yuxu rejiminizə diqqət edin.

Akne ilə yaşamaq: Psixoloji Tərəfləri

Akne sadəcə fiziki bir problem deyil, həm də insanın psixologiyasına ciddi təsir göstərə bilər. Özünə inamın azalması, sosial fobiya, depressiya – bunlar akne ilə yaşayan insanların tez-tez qarşılaşdığı problemlərdir. Dərinizdəki səpkilər səbəbindən özünüzü pis hiss etmək normaldır, amma bu hisslərlə tək qalmayın. Əgər akne sizin gündəlik həyatınıza, münasibətlərinizə və əhval-ruhiyyənizə mənfi təsir edirsə, dermatoloqunuzla danışın. Bəzən psixoloji dəstək də müalicənin bir hissəsi ola bilər.

Akne müalicəsi mümkündür və əksər hallarda uğurludur. Əsas odur ki, düzgün yolu seçəsiniz və peşəkar yardımdan imtina etməyəsiniz. Bu, sizin sağlamlığınıza və özünüzə olan inamınıza yatırım deməkdir. Özünüzü qonşunun, internetin və ya dərmanxana işçisinin əlinə buraxmayın. Dərinizə qiymət verin.

Şübhələriniz varsa, yaxşı olar ki, əvvəlcədən suallarınızı verib, mütəxəssislə danışasınız. Dermatoloqa yazılın.