Kişi sonsuzluğu: səbəblər

Kişi sonsuzluğu. Bu sözü eşidəndə bəzən kişilər donub qalır, bəzən də sadəcə başını yelləyib mövzunu dəyişir. Sanki bu, haqqında danışmağa qadağa qoyulmuş bir problemdir. Ancaq problem var və o, susmaqla yox olmur, əksinə, dərinləşir.

Hər kəs düşünür ki, uşaq sahibi olmaq alınmırsa, problem qadındadır. Bu, köklü bir səhvdir. Statistika qadın və kişi faktorlarının təxminən eyni faizdə paylaşıldığını göstərir. Yəni, bir cütlüyün övladı yoxdursa, 50% ehtimalla səbəb kişidə ola bilər. Və bu, utanası bir şey deyil. Bu, tibbi bir məsələdir. Məhz buna görə də, müalicəyə başlamazdan əvvəl, ilk növbədə, səbəbləri tapmaq vacibdir.

Bəli, bəzən adamlar aylarla həkimə getməyi yubadır. Xüsusilə kişilər arasında “öz-özünə keçər”, “mənə heç nə olmaz” düşüncəsi çox yayılıb. Bəziləri də dərhal “xalq təbabəti” axtarışına çıxır, ya da tanış-bilişin məsləhəti ilə bilinməyən dərmanlar içir. Vaxt itkisi isə əlavə problemlər deməkdir. Bu sahədə ilk müraciət edəcəyiniz mütəxəssis androloq olmalıdır. Məhz androloq kişi sağlamlığının incəliklərini bilir və kişi sonsuzluğunun səbəblərini diaqnoz edib, müalicəni təyin edə bilər.

Kişi sonsuzluğu: Əsas səbəblər

Sonsuzluğun arxasında duran səbəblər çox müxtəlif ola bilər. Bəziləri aydın, bəziləri isə illərlə gizli qalan məsələlərdir. Gəlin, ən çox rast gəlinən səbəblərə nəzər salaq.

Varikosel: Damarların tələsi

Varikosel — xayanı qidalandıran damarların genişlənməsidir. Bu, ayaqda yaranan varikoz damarlarına bənzəyir, sadəcə fərqli bir yerdədir. Statistika göstərir ki, kişi sonsuzluğunun ən yayılmış səbəblərindən biridir. Niyə? Çünki genişlənmiş damarlar xayalıqda qan dövranını pozur və temperaturu artırır. Xaya isə normal sperm istehsalı üçün bədən temperaturundan 2-3 dərəcə aşağı mühitə ehtiyac duyur. Temperatur artımı spermanın keyfiyyətini, hərəkətliliyini və sayını ciddi şəkildə azaldır.

Əsas problem buradadır: varikosel çox vaxt heç bir əlamət vermir. Bəzən xayalarda yüngül ağrı, ağırlıq hissiyyatı ola bilər, ancaq bir çox kişi bunu hiss etmir. Həkim müayinəsi və USM vasitəsilə aşkarlanır. Əgər varikosel varsa və uşaq sahibi olmaqda çətinlik çəkirsinizsə, cərrahi müdaxilə bir çox hallarda effektiv həll yolu olur. Bunu yadda saxlayın. Yox, əməliyyatdan qaçsanız, problem öz-özünə yox olmayacaq.

Hormonal pozğunluqlar: Bədənin daxili orkestri

Bədənimiz mürəkkəb bir mexanizmdir və hormonlar bu mexanizmin dirijorudur. Kişilərdə reproduktiv funksiya üçün əsas hormon testosterondur. Həmçinin, hipofiz vəzi tərəfindən istehsal olunan FSH (folikul stimullaşdırıcı hormon) və LH (lüteinləşdirici hormon) da sperm istehsalında kritik rol oynayır. Bu hormonların səviyyəsindəki istənilən disbalans, ya az, ya da çox olması sperm yaranma prosesini pozur.

Testosteronun aşağı səviyyəsi cinsi istəyin azalmasına, əzələ kütləsinin itirilməsinə və, əlbəttə ki, sonsuzluğa səbəb ola bilər. Bəzi xəstəliklər (məsələn, hipofiz şişləri, tiroid problemləri) və ya həyat tərzi amilləri (piylənmə, stress) hormonal fonu dəyişə bilər. Qanda hormonların səviyyəsinin yoxlanılması diaqnozun vacib bir hissəsidir. Hər şeyi təxmin etməklə deyil, dəqiq analizlərlə hərəkət etmək lazımdır.

İnfeksiyalar və iltihabi xəstəliklər: Gizli düşmənlər

Bəzi infeksiyalar reproduktiv sistemə ciddi zərər verə bilər. Qonoreya, xlamidiya, mikoplazma kimi cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYOİ) və ya epididimit (xayanın əlavəsinin iltihabı), orxit (xayanın özünün iltihabı) kimi xəstəliklər sperm kanallarını bloklayaraq və ya spermanın keyfiyyətini pisləşdirərək sonsuzluğa səbəb ola bilər.

Bəzən kişilər bu tip infeksiyaların əlamətlərinə əhəmiyyət vermir, ya da öz-özünə müalicəyə cəhd edir. Bu, tamamilə yolverilməzdir. Müalicə edilməyən infeksiyalar sonsuzluğa aparan birbaşa yoldur. Cinsi yolla keçən xəstəliklərdə qorunmaq vacibdir. Əlamətlər varsa, dərhal həkimə müraciət edin. Öz sağlamlığınıza biganə yanaşmayın. Onlar həm sizin, həm də gələcək övladlarınızın həyatını təhdid edir.

Genetik faktorlar: Daxili proqramlaşdırma

Bəzən problem genlərimizdə yazılmış olur. Klinefelter sindromu (XXY xromosom dəsti), Y xromosomunun müəyyən hissələrinin silinməsi (AZF bölgəsi) və ya digər genetik anomaliyalar sperm istehsalına birbaşa təsir edə bilər. Bu hallarda xaya ya heç sperm istehsal etmir, ya da çox az miqdarda, keyfiyyətsiz sperm istehsal edir.

Bu, qədər deyil, ancaq diaqnoz qoyulduqda vəziyyəti anlamaq vacibdir. Genetik testlər bu tip problemləri aşkarlamağa kömək edir. Bəzi hallarda, hətta az sayda sperm tapılarsa, müasir tibb (ICSI kimi köməkçi reproduktiv texnologiyalar) vasitəsilə övlad sahibi olmaq mümkün ola bilər. Lakin bu hər zaman mümkün deyil.

Həyat tərzi və ətraf mühit amilləri: Gündəlik vərdişlərin qiyməti

İnanın, bəzən sonsuzluğun səbəbi axtardığımız yerdə deyil, bizim gündəlik həyatımızda, vərdişlərimizdə gizlənir.

• Siqaret və spirt: Siqaret spermanın hərəkətliliyini azaldır, formasını dəyişir və genetik materialına zərər verir. Spirt də eyni şəkildə təsir edir, üstəlik testosteron səviyyəsini aşağı salır. Bu, sadəcə bir xəbərdarlıq deyil, bu, bir faktdır. Buradan qaçmaq olmaz.
• Narkotiklər: Xüsusilə anabolik steroidlər və digər qeyri-qanuni maddələr testosteronun təbii istehsalını dayandırır, bu da xayanın kiçilməsinə və sperm istehsalının tamamilə dayanmasına səbəb olur. Özünüzü qoruyun.
• Artıq çəki (piylənmə): Artıq çəki hormonal balansı pozur, yağ toxuması testosteronu qadın hormonu olan estrogenə çevirə bilər. Bu da sperm istehsalına mənfi təsir göstərir.
• Stress: Daimi stress bədəndə hormonal dəyişikliklərə yol açır, bu da reproduktiv funksiyaya təsir edir. Gərgin iş qrafiki, ailə problemləri – bütün bunlar səssizcə bədənə zərər verir.
• İstilik: Sıkı alt paltarları, dizüstü kompüteri qucaqda saxlamaq, uzun müddət isti vannalar qəbul etmək, sauna, isti iqlimdə ağır fiziki iş – bütün bunlar xayalıqda temperaturu artırır. Xayanın normal işləməsi üçün sərin bir mühit lazımdır. Bu, sadə bir fizikadır.
• Ətraf mühit zərərləri: Bəzi peşələrdə (məsələn, pestisidlərlə işləyənlər, ağır metallarla təmasda olanlar) kimyəvi maddələr spermanın keyfiyyətini pisləşdirə bilər. Bu, sadəcə hava çirkliliyi deyil, bu, birbaşa orqanizmə daxil olan maddələrdir.

Eyakulyasiya və sperm daşınması problemləri: Yolların qapalı olması

Sperm istehsal oluna bilər, ancaq bədəndən kənara çıxmaqda çətinlik çəkə bilər. Buna səbəb kanalların tıxanması (məsələn, əvvəlki infeksiyalar, əməliyyatlar, doğuşdan gələn qüsurlar nəticəsində), retroqrad eyakulyasiya (spermanın sidik kisəsinə geri axması) və ya digər anatomik problemlər ola bilər.

Retroqrad eyakulyasiya bəzən diabet, bəzi əməliyyatlardan sonra (məsələn, prostat vəzi əməliyyatı) və ya bəzi dərmanların qəbulu nəticəsində baş verir. Əgər eyakulyatın həcmi çox azdırsa və ya ümumiyyətlə yoxdursa, bu tip problemlərdən şübhələnmək lazımdır. Yəni problem hər zaman spermanın özündə deyil, onun “yolunda” ola bilər.

Bəzi dərmanlar və tibbi müalicələr: Yan təsirlər

Bəzi dərmanlar və müalicələr sperma istehsalına mənfi təsir göstərə bilər. Kimyaterapiya və radioterapiya xərçəng müalicəsində istifadə olunur və sperm hüceyrələrinə böyük ziyan vurur. Bu halda, müalicəyə başlamazdan əvvəl spermanın dondurulması imkanı müzakirə edilməlidir. Digər dərmanlar, məsələn, bəzi təzyiq dərmanları, antidepresantlar və ya mədə xorası dərmanları da reproduktiv funksiyaya təsir edə bilər. Hətta adi bədən quruluşunu dəyişmək üçün istifadə olunan anabolik steroidlər də bəzən geri dönülməz problemlər yaradır. Hər hansı bir dərman qəbul etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşmək vacibdir.

Xaya travmaları və əməliyyatlar: Keçmişin izləri

Xayalara alınan zərbələr, bəzi əməliyyatlar (məsələn, yırtıq əməliyyatı, xayanın düşməməsi ilə bağlı əməliyyatlar) və ya kriptorxizm (xayaların xayalıqlara enməməsi) kimi doğuşdan gələn qüsurlar da sonsuzluğa səbəb ola bilər. Kriptorxizm uşaqlıq yaşlarında müalicə edilməzsə, xayada sperm istehsalı pisləşir və xərçəng riski də artır. Bu cür problemlər gecikmədən həll edilməlidir. Xüsusilə də uşaqlarda.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli?

Əgər bir il ərzində (qadın 35 yaşdan yuxarıdırsa, altı ay ərzində) müntəzəm, qorunmasız cinsi əlaqədə olmanıza baxmayaraq hamiləlik baş vermirsə, o zaman mütəxəssisə müraciət etməyin vaxtıdır. Əgər sizdə hər hansı bir risk faktoru (məsələn, keçmişdə CYOİ, xaya travması, bilinən hormonal problemlər) varsa, bu müddəti gözləmədən daha tez müraciət etmək daha yaxşıdır. Azərbaycanda bəzən insanlar həkimə getməkdən çəkinir, ya da özəl klinikaların baha olduğunu düşünərək dövlət klinikalarında uzun növbələrdə gözləməyə üstünlük verir. Ancaq bu cür həyati məsələlərdə vaxt itkisi daha böyük problemlərə yol açır. Sağlamlıq – bu, gözləməyi sevməyən bir investisiyadır.

Kişi sonsuzluğu diaqnozu qorxulu səslənsə də, unutmayın ki, bir çox hallarda müalicə mümkündür. Əsas odur ki, problemi inkar etməyəsiniz və zamanında doğru mütəxəssisə müraciət edəsiniz. Özünüzə hörmət edin. Sağlamlığınıza diqqət edin.

Şübhə edirsinizsə, tərəddüd etməyin. Bu, sizin gələcəyinizlə bağlıdır. Androloqa yazılın.