Hekim-az.com 
Diabet diaqnozu bir çoxları üçün cümlə kimi səslənir. Qorxu, çaşqınlıq, nə edəcəyini bilməmək… Bəlkə də qulağınıza “şəkər xəstəliyi varsa, şirin yemək olmaz” deyiblər. Bu, sadəcə səthin cızılmasıdır. Həqiqət budur ki,
diabet qidalanması
ətrafında o qədər çox mif və yanlış informasiya var ki, insanı başdan ayağa çaşdırmaq olar.
Mən illərdir bu xəstəliklə mübarizə aparan insanların hekayələrini eşitmişəm. Özlərini “az şəkər yeyirəm” deyib rahatlatmaq istəyənlər, “evdə hazırlanıbsa ziyansızdır” düşünənlər, ya da hətta “filan otu içdim, şəkərim düşdü” iddialarına inananlar. Bunlar xətadır. Diabet bir oyun deyil, bədəninizlə ciddi söhbətdir. Və bu söhbətdə qidalanma dili baş rolu oynayır.
Əgər ikinci tip diabetiniz varsa, unutmayın: bu, dünyanızın sonu deyil. Bu, yeni bir başlanğıcdır. Qidalanma vərdişlərinizi tamamilə yenidən düşünməlisiniz. Bu prosesdə peşəkar bir
dietoloq
ilə işləmək sizin ən yaxşı silahınızdır. Nəyin necə olduğunu başa düşməsəniz, atdığınız hər addım səhv ola bilər.
Diabet və Qidalanma: Mətbəxdəki Əsl Düşmənlər
Bədəniniz qanıdakı şəkəri (qlükozanı) idarə etməkdə çətinlik çəkir. Bu qlükozanın əsas mənbəyi isə yediyiniz qidalardır. Sadə karbohidratlar (şəkər, ağ un məhsulları) qanda şəkəri tez qaldırır. Bəs mürəkkəb karbohidratlar, zülallar, yağlar? Onların da rolu var. Hər şeyi qadağan etmək çıxış yolu deyil, bu, uzunmüddətli davam etməyən bir mübarizədir.
Ailə süfrələrimiz zəngindir. Plou, dolmanı, qutabı, ləvəngi sevirik. Və düzünü desək, bəziləri düşünür ki, “bir az yesəm nə olar ki?”. Olur. Hər kiçik “nə olar ki?” bədəninizdə böyük bir narahatlıq yaradır. Çünki diabet, sərhədlərini bilməyən, güzəşti sevməyən bir düşməndir.
Yeməklə bağlı Ən Böyük Yanlış Anlayışlar
- “Şirin çay içmirəmsə, şəkər yeməmiş sayılıram.” Bu, qat-qat yanlışdır. Çayınıza şəkər atmasanız belə, plovun düyüsü, çörək, kartof, makaron – bunların hamısı bədəndə şəkərə çevrilir. Nəticə eynidir: qan şəkəri yüksəlir.
- “Ac qalmaq daha yaxşıdır.” Qətiyyən. Uzun müddət ac qalmaq, sonra birdən-birə çox yemək, qan şəkərinin kəskin şəkildə qalxmasına və enməsinə səbəb olur ki, bu da bədən üçün stressdir. Həkimin dediyindən fərqli qidalanma planı tətbiq etmək ciddi fəsadlara yol açır.
- “Xalq təbabəti ilə sağalmaq olar.” Əfsuslar olsun ki, kənddə eşitdiyiniz nənə reseptləri, dost məsləhətləri və ya internetdə oxuduğunuz “möcüzəvi” qarışıqlar diabeti müalicə etmir. Onlar sizin qiymətli vaxtınızı alır və vəziyyətinizi daha da pisləşdirə bilər. Bu tip yanaşmalar, çox vaxt, xəstənin xəstəxanaya daha ağır vəziyyətdə gəlməsinə səbəb olur.
- “Dərmanımı içirəmsə, hər şeyi yeyə bilərəm.” Bu, özünüzə qarşı ən böyük xəyanətdir. Dərmanlar qidalanma planınızı tamamlayır, onu əvəz etmir. Dərmanınız müəyyən miqdar şəkərlə mübarizə aparmaq üçün nəzərdə tutulub. Siz isə ona daha çox yük yükləyirsiniz. Nəticədə ya dərmanın dozası artırılmalı olur, ya da fəsadlar yaranır.
Nə Yeməli, Nəyi Məhdudlaşdırmalı?
diabet qidalanması
qadağal siyahısı deyil, ağıllı seçimlər siyahısıdır. Burada əsas məqsəd qan şəkərini sabit saxlamaqdır. Mürəkkəb karbohidratlara, keyfiyyətli zülallara və sağlam yağlara üstünlük verməlisiniz.
Əsas Məhsullar:
- Tərəvəzlər: Rəngli tərəvəzlər (brokoli, ispanaq, xiyar, pomidor, bibər, kələm) qidanızın əsasını təşkil etməlidir. Onlar liflə zəngindir, toxluq hissi verir və qan şəkərini yavaş-yavaş artırır. Qızartmadan uzaq durun, buxarda bişirin, sobada bişirin, ya da çiy yeyin.
- Zülallar: Yağsız toyuq əti, balıq (xüsusilə somon, forel, sardina), yumurta, az yağlı süd məhsulları (pendir, qatıq) qidalanmanızın vacib hissəsidir. Zülallar toxluq verir və əzələ kütləsini qoruyur.
- Mürəkkəb Karbohidratlar: Tam buğda çörəyi, yulaf əzməsi, bulqur, qırmızı mərcimək, noxud kimi qidalar. Onları ölçü ilə yemək vacibdir. Məsələn, ağ çörək əvəzinə tam buğda çörəyinin kiçik bir dilimi. Plovu qəbul etməlisinizsə, düyünün miqdarını azaldın, bol ət və tərəvəz əlavə edin.
- Sağlam Yağlar: Zeytun yağı, avokado, qoz, fındıq, badam. Bunlar ürək sağlamlığı üçün faydalıdır, amma kaloriləri yüksək olduğu üçün miqdarına diqqət edin. Bir ovuc qoz və ya 1-2 çay qaşığı zeytun yağı kifayətdir.
- Meyvələr: Meyvələr vitaminlərlə zəngin olsa da, şəkər də ehtiva edir. Ona görə də miqdarına diqqət etmək lazımdır. Giləmeyvələr (çiyələk, moruq), alma, portağal daha yaxşı seçimlərdir. Şirələr yox, bütöv meyvələr yeyin, çünki şirələrdə lif yoxdur və qan şəkərini tez qaldırır.
Nələrdən Uzaq Durmalısınız?
Bu siyahı sizin düşməninizdir. Ciddi olun:
- Şəkərli İçkilər: Qazlı sular, şirələr, enerji içkiləri. Bunlar qan şəkərini ani olaraq zirvəyə qaldırır.
- Şirniyyatlar: Tortlar, piroqlar, şokoladlar, halva, paxlava – bunlarda həm şəkər, həm də çoxlu doymuş yağ var. Bayram süfrələrində belə, bu məhsullara qarşı mövqeyiniz sərt olmalıdır.
- Ağ Un Məhsulları: Ağ çörək, makaron, ağ düyü. Onlar şəkər kimidir.
- Fast Food və Hazır Yeməklər: Burgerlər, pizzalar, fri kartofu. Bunlar çox yağlıdır, çox duzludur və şəkərlə yüklüdür.
- Trans Yağlar: Hazır qənnadı məhsullarında, bəzi kremlərdə rast gəlinir. Ürək sağlamlığı üçün çox zərərlidir.
Porsiya Nəzarəti və Qidalanma Saatları: Hər Şeyin Açar Sözü
Nəyi yemək qədər, nə qədər və nə vaxt yemək də vacibdir. Diabetdə əsas məqsəd qan şəkərinin kəskin dəyişməsini qarşısını almaqdır. Bunun üçün:
- Kiçik porsiyalar: Boşqabınızın yarısı tərəvəz, dörddə biri zülal, dörddə biri isə mürəkkəb karbohidrat olmalıdır.
- Tez-tez qidalanma: Gündə 3 əsas, 2-3 ara öyün. Bu, qan şəkərini sabit saxlamağa kömək edir.
- Öyünləri atlamayın: Öyünləri atlamaq, sonra birdən-birə çox yeməyə səbəb olur ki, bu da qan şəkəri üçün yaxşı deyil.
Xüsusən də, bizim bölgədə axşam yeməyi adətən ağır olur. Plovlar, xəmir xörəkləri, salatlar – bunların hamısı birdən-birə. Bu vərdişi dəyişdirməsəniz, heç bir dərman kömək etməyəcək. Axşam yeməyinizi yüngül saxlayın, yuxudan ən az 2-3 saat əvvəl yeməyi dayandırın.
Su – Həyat Mənbəyi və Diabet Yoldaşı
Şirin içkilər əvəzinə suyu seçin. Su bədəniniz üçün çox vacibdir, maddələr mübadiləsini sürətləndirir və artıq şəkərin bədəndən xaric olmasına kömək edir. Gündə ən az 8 stəkan su içmək lazımdır.
Niyə Dietoloq Vacibdir?
Bəzən xəstələr deyirlər: “Mən internetdən oxudum, hər şeyi bilirəm.” Yaxşı, məlumat çoxdur. Bəs sizin bədəninizə nə düşür? Sizin yaşınız, çəkiniz, aktivlik səviyyəniz, digər xəstəlikləriniz, hətta ailə büdcəniz belə qidalanma planına təsir edir. Üstəlik, Azərbaycanda insanların qidalanma vərdişləri, əlçatan məhsullar fərqlidir. Məhz buna görə də peşəkar bir
dietoloq
ilə işləmək lazımdır. O, sizin üçün xüsusi
diabet qidalanması
planı hazırlayacaq, səhvlərinizi düzəldəcək və suallarınızı cavablandıracaq.
Çox vaxt insanlar reseptdəki dərmanları vicdanla qəbul edir, amma qidalanma ilə bağlı məsləhətləri “həkimin işidir də, deməli idi” deyib qulaqardına vururlar. Bu, təəssüf ki, real bir mənzərədir. Anlayın ki, həkimin sizə verdiyi hər məsləhət, sizin sağlamlığınız üçün. Dərmanı qidalanma dəstəkləmirsə, effekti çox azalır. Bəzən insanlar özbaşlarına qidalanma rejimi tətbiq edib sonra şikayət edirlər ki, “həkimin verdiyi dərman kömək etmir”. Problem dərmanda deyil, sizin özünüzə qarşı olan münasibətinizdədir.
Unutmayın, diabetlə yaşamaq, sadəcə sağ qalmaq deyil, keyfiyyətli yaşamaqdır. Bu, sizin seçiminizdir. Düzgün qidalanma, aktiv həyat tərzi və həkim nəzarəti ilə diabeti idarə etmək mümkündür. İndi qərar verməyin vaxtıdır: ya xəstəliyə tabe olacaqsınız, ya da onu idarə edəcəksiniz. Seçim sizinlədir.
Öz bədəninizə investisiya edin. Gecikməyin.
Qidalanma planı alın
.
Faydalı məlumat
Ayaqlarda damar ağrıları: laqeyd qalmayın
Ayaqlarınızda ağrı hiss edirsiniz? Düşünürsünüz ki, “yorğunluqdan olar”, “yaşın əlamətidir”, “keçib gedər”? Bu, çox yayılmış bir yanlış fikirdir, amma bəzən bu cür laqeydlik ucuz başa gəlmir. Bəzən bu ağrı adi yorğunluq deyil, damarlarınızın səssiz fəryadıdır. Həyat tempimiz sürətlidir, işimiz, qayğılarımız… Ağrıya fikir verməmək, onu ötəri saymaq asandır. Xüsusən də, əgər ağrı gəlib-gedirsə, güclü deyilsə. Amma […]
Hirudoterapiya: fayda və risklər
Xroniki xəstəliklər insanı yorur, əldən salır. Uzun müddət dərman içməkdən bezən, və ya bəzən ümidi kəsilən insanlar üçün hər yeni “təbii” müalicə üsulu bir çıxış yolu kimi görünə bilər. Bu yollar arasında hirudoterapiya, yəni xalq arasında desək, zəli ilə müalicə tez-tez yada düşür. Çoxları düşünür ki, zəli qoymaq təbiidir, zərərsizdir, bədənə yalnız fayda verə bilər. […]
Psixoloq emosional tükənmədə necə kömək edir
Bu günlərin bəlası – tükənmə. İşdə, evdə, həyatın hər anında özünü yorğun hiss etmək. Sadəcə fiziki deyil, mənəvi tükənmə. Səhər oyanmaq çətindir, işə başlamaq daha da çətin. Əvvəllər zövq aldığın şeylər indi mənasız gəlir. Enerjin sıfıra enib, sanki bütün şirəni çəkiblər səndən. Bu vəziyyət getdikcə daha çox insana tanış gəlir, xüsusən də çalışan böyüklərə. Həyatın […]
Travmalar və əzilmələr: nə vaxt travmatoloqa müraciət etməli
Yıxıldınız, nəsə vurdunuz, ayağınızı buraxdınız. İlk reaksiya nə olur? Çoxu əlini çırpır, tozanağını silkələyir və “heç nə olmaz” deyib keçir. Bəzən bu, həqiqətən də sadə bir əzilmə olur. Lakin çox vaxt, bu “heç nə olmaz” arxasında gələcəkdə ciddi problemlər yarada biləcək, hətta əlilliyə səbəb ola biləcək bir zədə gizlənir. Təsəvvür edin, adi bir büdrəmə, sonradan […]
Böyrək xəstəlikləri: ilk simptomlar
B枚yr蓹kl蓹r b蓹d蓹nimizin 蓹n s蓹ssiz q蓹hr蓹manlar谋d谋r. Onlar dayanmadan, 艧ikay蓹t etm蓹d蓹n i艧l蓹yir, qan谋 t蓹mizl蓹yir, z蓹r蓹rli madd蓹l蓹ri xaric edir, su-duz balans谋n谋 t蓹nziml蓹yir, t蓹zyiqi sabit saxlay谋r, h蓹tta qan yaranmas谋nda bel蓹 rol oynay谋r. 脟ox vaxt biz onlar谋n varl谋臒谋n谋 unuduruq, ta ki bir problem yaranana q蓹d蓹r. V蓹 o zaman i艧l蓹r m眉r蓹kk蓹bl蓹艧蓹 bil蓹r. B枚yr蓹k x蓹st蓹likl蓹ri sinsi inki艧af edir, b蓹z蓹n ill蓹rl蓹 枚z眉n眉 b眉ruz蓹 […]
Yeniyetmə üçün pediatr nə vaxt lazımdır
Çox valideynin fikrində pediatr – sadəcə kiçik yaşlı uşaqlar üçündür. Qızdırması qalxan körpə, qripə tutulan məktəbli… Amma uşaq on üç-on dörd yaşına çatanda, bəzən daha tez, valideynlər düşünür: “Artıq böyüyüb, özü baxa bilər” və ya “Yetkinlik yaşına çatır, terapevtə getməlidir”. Bu, böyük səhvdir. Pediatrın yeniyetmə üçün nə qədər vacib olduğunu bir çoxu anlamır. Yeniyetmə sağlamlığı […]
Yağlı hepatoz: geri dönəndirmi
Çoxları bunu yüngül qəbul edir. Bir gün həkim qəbulunda, bir təsadüfi ultrasəs müayinəsində “qaraciyərinizdə piylənmə var” cümləsini eşidəndə əksəriyyət çiyin silkəyir. “Kimdə yoxdur ki?” deyir. Yanlış düşüncədir. Bu, sadəcə kiçik bir problem deyil, qaraciyərinizin içində yanan zəif bir od parçasıdır, bəzən illərlə hiss edilməyən, lakin sonda ciddi fəsadlara səbəb ola bilən bir atəşdir. Ən çox […]
Varikozda hirudoterapiya
Ayağınızda mavi, qabarıq damarlar görürsünüz, ağrı, ağırlıq hiss edirsiniz. Bəzən bu damarların ətrafında kaşıntı da yaranır. Varikoz, yəni damar genişlənməsi, Azərbaycan cəmiyyətində çox yayılmış bir problemdir. Bir çox insan bu vəziyyətlə yaşayır, lakin hər kəs doğru müalicə yolunu tapmaqda çətinlik çəkir. İnternetdə və ya qohum-əqrəbada min cür məsləhət gəzir: filan ot, filan qarışım, filan alternativ […]
Narkozdan əvvəl hazırlıq: pasiyent nə bilməlidir
Əməliyyat qorxusu? Bəli, bu normaldır. Hər kəs əməliyyat masasına uzananda müəyyən bir həyəcan yaşayır. Amma inanın, əslində qorxmaqdan daha vacib bir şey var: narkoz hazırlığı. Düzgün hazırlıq olmasa, ən sadə əməliyyat belə böyük problemlərə çevrilə bilər. Burada “narkoz” deyəndə, sadəcə yuxuya getmək başa düşülür. Amma bu, elə deyil. Narkoz – sizin həyatınızın bir hissəsini həkimə […]
Tibb qardaşının pasiyentin bərpasındakı rolu
Xəstəxanadan evə qayıdanda çox vaxt ilk düşüncə belə olur: “Nəhayət, hər şey bitdi!” Amma işin əslində indən sonra daha həssas bir dövr başlayır. Siz düşünə bilərsiniz ki, əsas müalicə arxada qaldı, amma bərpa prosesi bəzən müalicənin özündən də çətin və məsuliyyətli olur. Və məhz bu mərhələdə bir çoxları ciddi səhvlərə yol verirlər, özlərini və ya […]
Psixi sağlamlıq: nə vaxt psixiatra getməli
Psixi sağlamlıq. Bu sözü eşidəndə çox adamın ağlına dərhal “dəli”, “xəstəxana”, “utanılacaq bir şey” gəlir. Bu, tamamilə səhvdir. Beyniniz bədəninizin bir hissəsi deyilmi? Əlbəttə ki, elədir. O zaman ürəyiniz ağrıyanda kardioloqa, mədəniz ağrıyanda qastroenteroloqa getdiyiniz kimi, beyninizdə narahatlıq hiss edəndə psixiatra müraciət etmək də normal və vacibdir. Psixi sağlamlıq – bu, sizin hissləriniz, düşüncələriniz və […]
Kişi xəstəlikləri: nə vaxt uroloqa getməli
Kişi olmaq çətindir. Çox vaxt hər şeyi özümüzə çəkirik, dözürük, çünki “kişiyik”. Ağrıya, narahatlığa əhəmiyyət verməmək, bunu güc əlaməti saymaq qədimdən qalma bir adətdir. Amma bu adət bəzən bizim öz sağlamlığımızın düşməninə çevrilir. Söhbət kişi sağlamlığından gedəndə, bu məsələ daha da kəskinləşir. Çünki burada təkcə fiziki deyil, həm də psixoloji bariyerlər var. Əksər kişilər uroloqa […]