Neyrocərrah konsultasiyası nə vaxt lazımdır

Baş ağrısı, əldə keyimə, görmədə bulanıqlıq – bunlar sadəcə yorğunluq əlamətləri deyil. Çox vaxt insanlar bu şikayətlərlə yaşamağa davam edir, “keçər” deyib özlərini sakitləşdirirlər. Amma bəzən hər bir şikayət ciddi bir problemin ilk siqnalı olur. Neyrocərrah qəbuluna getməkdən qorxmaq, vəziyyəti ağırlaşdırmaq deməkdir. Bu, sadəcə qorxu deyil, həm də məsuliyyətsizlikdir. Çünki vaxtında atılan bir addım, bəzən həyatla ölüm arasındakı incə xətti dəyişə bilər.

Azərbaycanda xalq arasında “el arasında” müalicə deyilən üsullara üstünlük verənlər, ənənəvi tibbə güvənib vaxt itirənlər çoxdur. Hətta bəzən xəstəxanaların qapısına yaxın düşməkdən belə çəkinənlər olur. Amma bilin ki, müasir tibb bu sahədə böyük irəliləyişlər əldə edib. Artıq baş beyin problemlərinin diaqnostikası və müalicəsi əvvəlki kimi qorxulu və qeyri-müəyyən deyil. Əsas odur ki, doğru vaxtda doğru qapını döyəsiniz.

Neyrocərrah konsultasiyası nə vaxt mütləq lazımdır?

Hər baş ağrısı neyrocərrahın işi deyil, bunu hamımız bilirik. Lakin bəzi əlamətlər var ki, onları qətiyyən yox saymaq olmaz. Bu əlamətlər beynin və ya onurğanın ciddi bir probleminə işarə edə bilər. Əgər sizdə aşağıdakılardan hər hansı biri varsa, tərəddüd etmədən mütəxəssisə müraciət edin. Gözləməyin, gecikməyin.

Şiddətli və davamlı baş ağrıları

Əgər baş ağrısı adi ağrıkəsicilərlə keçmirsə, şiddəti artırsa, ürəkbulanma, qusma, işığa həssaslıqla müşayiət olunursa, bu, ciddi bir siqnaldır. Xüsusilə də əgər belə bir ağrı həyatınızda ilk dəfə bu qədər şiddətli şəkildə yaranıbsa. Bu, bəzən beyin daxili qanaxma və ya şiş kimi təhlükəli halların əlaməti ola bilər. Adi miqrenlə bunu qarışdırmaq olmaz.

Görmə və ya eşitmədə dəyişikliklər

İkiqat görmə, bulanıq görmə, bir gözünüzdə görmə itkisi və ya eşitmədə qəfil pisləşmə – bu cür əlamətlər beyin şişlərinin, insultun və ya digər nevroloji xəstəliklərin göstəricisi ola bilər. Optik sinirin və ya eşitmə sinirinin sıxılması kimi vəziyyətlər dərhal müdaxilə tələb edir.

Əzələ zəifliyi, keyimə və ya hissiyyat itkisi

Bədənin bir tərəfində qol və ya ayaqda qəfil zəiflik, hərəkət etməkdə çətinlik, keyimə hissi, sanki “iynə batırılan” kimi hisslər, yaxud tam hissiyyat itkisi. Bu əlamətlər onurğa beyninin sıxılması, sinir zədələnməsi, insult və ya beyin şişləri ilə əlaqəli ola bilər. Dərin reflektor yoxlamalar və MRT ilə diaqnoz qoyulur.

Tənzimlənmə və balans pozğunluqları

Əgər gəzərkən tarazlığı saxlamaqda çətinlik çəkirsinizsə, tez-tez büdrəyirsinizsə, əşyaları tutmaqda çətinlik yaranırsa, bu, beyincik və ya digər beyin hissələrinin problemlərinə işarə edir. Bu, Parkinson xəstəliyi kimi nevroloji pozğunluqların ilk əlaməti də ola bilər, amma həm də təcili müdaxilə tələb edən digər səbəbləri də ola bilər.

Qəfləti huş itkisi və ya qıcolmalar

Əgər heç vaxt olmamış bir qıcolma keçirmisinizsə, yaxud qəflətən huşunuzu itirmisinizsə, bu, çox ciddi bir vəziyyətdir. Epilepsiya, beyin şişləri, infeksiyalar və ya başqa struktural problemlər belə hallara səbəb ola bilər. Bu halda təcili yardım çağırın, sonra isə neyrocərrah müayinəsi mütləqdir.

Onurğa ağrıları və radikulyar simptomlar

Bel və ya boyun nahiyəsində davamlı, kəskin ağrılar, ayaq və ya qollara yayılan keyimə, sızıltı, zəiflik hissləri. Bu, fəqərəarası disk yırtıqlarının, spinal stenozun və ya sinir köklərinin sıxılmasının əlaməti ola bilər. Vaxtında diaqnoz qoyulmazsa, bu, daha ciddi sinir zədələnmələrinə gətirib çıxara bilər. Bəzən hətta sidik və nəcis ifrazatına nəzarət itkisi də baş verə bilər – bu, təcili cərrahi müdaxilə tələb edən bir haldır.

Baş travmaları

Başınıza zərbə dəyibsə, huşunuzu itirmisinizsə, qusma, başgicəllənmə, yaddaş itkisi kimi simptomlar yaranıbsa, dərhal həkimə müraciət edin. Daxili qanaxma və ya beyin zədələnməsi riskini qiymətləndirmək vacibdir. Hətta kiçik görünən bir zərbə belə sonradan ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Gecikmək olmaz.

Diaqnostik tədqiqatların nəticələri

Əgər kompüter tomoqrafiyası (KT), maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) və ya anqioqrafiya kimi müayinələrdə beyin şişi, anevrizma, hidrosefaliya, spinal stenoz, böyük disk yırtığı və ya digər struktural patologiyalar aşkar olunubsa, bu görüntüləri mütləq neyrocərrah dəyərləndirməlidir. Bu tapıntılar neyrocərrahi müdaxilə tələb edə bilər.

Beyin əməliyyatı qorxulu mifdir, yoxsa reallıq?

Hər kəs “beyin əməliyyatı” sözünü eşidəndə ilk olaraq ən pisini düşünür. Bu normaldır. Amma müasir texnologiyalar və minimal invaziv metodlar bu sahədə inqilab edib. Artıq bir çox problemlər, o cümlədən beyin əməliyyatı, əvvəlki kimi riskli deyil. Mikrocərrahiyyə, endoskopik üsullar sayəsində kəsiklər kiçilir, bərpa dövrü qısalır, fəsad riski azalır. Hətta robotik cərrahiyyə də artıq gündəmdədir.

Əsas odur ki, prosesə necə yanaşılır. Doğru diaqnoz, dəqiq planlaşdırma və təcrübəli bir komanda ilə neyrocərrahi müdaxilə bir çox hallarda xəstənin həyat keyfiyyətini bərpa etmək üçün yeganə çıxış yoludur. Mütləq şəkildə bütün beyin problemləri əməliyyat tələb etmir. Bəziləri dərman müalicəsi və ya fizioterapiya ilə idarə oluna bilər. Amma neyrocərrahın dəyərləndirməsi nəyin lazım olduğunu göstərir.

Neyrocərrah konsultasiyasına gedərkən nə etməli?

Hazırlıqlı gedin. Bütün tibbi sənədlərinizi, o cümlədən son müayinələrinizi (MRT, KT diskləri və ya görüntüləri, əvvəlki həkim rəyləri, analiz nəticələri) özünüzlə aparın. Şikayətlərinizi dəqiq və ardıcıl şəkildə izah edin. Nə vaxt başladığını, necə inkişaf etdiyini, hansı faktorların yaxşılaşdırdığını və ya pisləşdirdiyini deyin. Aldığınız dərmanlar, keçirdiyiniz xəstəliklər haqqında məlumat verin. Həkim heç bir detalı yox saymaz.

Sual verməkdən çəkinməyin. Diaqnoz haqqında, müalicə variantları haqqında, əməliyyatın riskləri və faydaları haqqında, bərpa dövrü haqqında bilmək istədiyiniz hər şeyi soruşun. Anlamadığınız bir şey varsa, izah etməsini xahiş edin. Bu, sizin sağlamlığınızdır.

Heç bir diaqnozu gözardı etmək olmaz. Gecikmiş müdaxilə bəzən geridönməz fəsadlara yol açır. Bəzi xəstəliklər var ki, əvvəlcə yavaş inkişaf edir, lakin qəfildən kəskinləşir. Vaxtında diaqnoz qoyulmuş bir beyin şişi, məsələn, kiçik olduğu halda tamamilə çıxarılarsa, proqnoz daha yaxşı olar. Anevrizma vaxtında aşkar edilərsə, partlamadan əvvəl müdaxilə etmək mümkün olar.

Yadda saxlayın ki, neyrocərrah konsultasiyası hər zaman əməliyyat təklifi demək deyil. Bu, sadəcə vəziyyətin dəqiq qiymətləndirilməsi və sizin üçün ən optimal müalicə planının hazırlanması deməkdir. Bəlkə də heç əməliyyat lazım deyil, sadəcə dərman və ya müşahidə kifayətdir. Amma bunu yalnız mütəxəssis deyə bilər. Başqasının tövsiyələrinə qulaq asmayın, xalq arasında gəzən söz-söhbətlərə inanmayın.

Əgər aldığınız diaqnozla bağlı hər hansı bir şübhəniz varsa, təklif olunan müalicə planı sizə tam aydın deyilsə, yaxud alternativ variantları araşdırmaq istəyirsinizsə, tərəddüd etməyin.

İkinci rəy alın.