Qarında ağrılar: nə vaxt qastroenteroloqa getməli

Qarnınız ağrıyır? Bir çox insan üçün bu, adi bir haldır. Yəqin ki, “birdən keçər” deyib, bir ağrıkəsici atıb, ya da nənəmin məsləhət gördüyü “kürək çayını” içib gözləyirsiniz. Hər ağrı eyni deyil, hər ağrı “öz-özünə keçmir”. Bəzən bir ağrı, ciddi bir problemin ilk siqnalı ola bilər. Təsəvvür edin ki, maşınınızın “check engine” işığı yanır. Siz onu görməzlikdən gəlib sürməyə davam edərsinizmi? Bədəniniz də belədir. Qarın ağrısı, köp, qıcqırma kimi mədə-bağırsaq əlamətləri sadə narahatlıq deyil, orqanizminizdən gələn xəbərdarlıq siqnallarıdır. Bu siqnalları eşitmək və doğru zamanda bir qastroenteroloqa müraciət etmək çox vacibdir.

Azərbaycanda bizdə belə bir adət var: sona qədər gözləmək. Ağrı dözülməz olana qədər həkimə getməmək, “bir az da dözüm, keçər” demək. Aptekə gedib tanışın məsləhət gördüyü dərmanı almaq. İnternetdə “simptomları axtarışa vermək”. Bütün bunlar vaxt itkisidir və əksər hallarda vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Vaxtında qoyulan diaqnoz həyat xilas edə bilər, amma gecikmə isə müalicəni çətinləşdirir, bəzən də mümkünsüz edir.

Qarın Ağrısı: Nəyi Bilməlisiniz?

Qarın boşluğu çox mürəkkəb bir sahədir. Burada mədə, bağırsaqlar, qaraciyər, öd kisəsi, pankreas, dalaq, böyrəklər kimi həyati vacib orqanlar yerləşir. Ağrı bu orqanlardan hər hansı birindən gələ bilər. Bəzən də ağrı qarın boşluğundan kənar bir yerdən, məsələn, ürək problemlərindən və ya ağciyər xəstəliklərindən irəli gələ bilər.

Ağrının yerləşdiyi yer, xarakteri (kəsici, yandırıcı, sıxıcı, küt), intensivliyi (zəif, orta, güclü) və digər simptomlarla birlikdə olması diaqnoz qoymaq üçün vacib ipuçlarıdır. Bu səbəbdən, ağrını diqqətlə izləmək və onu necə hiss etdiyinizi həkimə dəqiq izah etmək lazımdır. Həkim heç vaxt hər şeyi özü tapmayacaq, siz də ona kömək etməlisiniz.

Nə Vaxt Qastroenteroloqa Müraciət Etməli: Təcili və ya Təxirəsalınmaz hallar

Bəzi qarın ağrıları evdə oturub gözləmək üçün deyil. Onlar təcili tibbi müdaxilə tələb edir. Əgər aşağıdakı simptomlardan hər hansı biri sizdə varsa, dərhal həkimə müraciət edin və ya təcili yardım çağırın:

• Ani və kəskin qarın ağrısı: Əgər ağrı anidən başlayıb dözülməz dərəcəyə çatıbsa, bu, apendisit, öd kisəsinin iltihabı, mədə yarası deşilməsi və ya bağırsaq keçməməzliyi kimi təhlükəli halların əlaməti ola bilər.
• Qusma və ishalın şiddətli olması: Xüsusilə maye itkisinin əlamətləri (quruluq, zəiflik) varsa, ciddi infeksiya və ya zəhərlənmə riski var.
• Yüksək hərarət: Qarın ağrısı ilə birlikdə yüksək hərarət (38°C-dən yuxarı) iltihabi prosesin əlamətidir.
• Nəcisdə qan: Qara, qətran kimi nəcis (melena) üst həzm sistemində qanaxmaya, parlaq qırmızı qan isə alt həzm sistemində qanaxmaya işarə edir. Bu, dərhal müdaxilə tələb edir.
• Qanlı qusma: Qusuntu içində parlaq qırmızı qan və ya qəhvə çöküntüsünə bənzər kütlə olması mədə və ya qida borusunda ciddi qanaxmanın əlamətidir.
• Sarılıq: Dərinizdə və ya gözlərinizin ağında saralma varsa, bu qaraciyər və ya öd yollarının funksiyasının pozulması deməkdir.
• Ani və əhəmiyyətli çəki itkisi: Xüsusilə pəhriz saxlamadan və ya həyat tərzində dəyişiklik etmədən çəki itkisi, bəzi ciddi xəstəliklərin əlaməti ola bilər.
• Udma çətinliyi (disfagiya): Əgər yemək və ya içməkdə çətinlik çəkirsinizsə, bu qida borusu ilə bağlı bir problemə işarə edə bilər.

Bu simptomları görməzlikdən gəlmək canınıza təhlükə yaradır. “Öz-özünə keçər” deyib gözləməyin, bu, kritik vaxt itkisidir.

Adi Saydığımız Mədə-Bağırsaq Əlamətləri və Gizlənən Təhlükələr

Yuxarıda sadaladıqlarımız təcili müdaxilə tələb edən hallardır. Bəs daha “yumşaq” görünən, amma mütləq diqqət tələb edən mədə-bağırsaq əlamətləri hansılardır?

• Davamlı qıcqırma və ya mədə yanması: Həftədə iki dəfədən çox qıcqırma hiss edirsinizsə, bu Qastroezofageal Reflyuks Xəstəliyi (GERD) əlaməti ola bilər. Zamanla müalicə olunmazsa, bu, qida borusunda ciddi zədələrə səbəb ola bilər. Çoxları bunu “adi hal” hesab edir, “mənim anamda da vardı” deyir, amma bu, müalicə tələb edən bir problemdir.
• Mədə bölgəsində küt ağrı və ya narahatlıq: Yeməkdən sonra və ya acqarına hiss edilən davamlı küt ağrı, dispepsiya, qastrit və ya mədə yarası əlaməti ola bilər. Dərman içib ağrını yatırmaq müvəqqəti həll yoludur, əsas problemi aradan qaldırmır.
• Davamlı köp və qaz: Daimi köp və şişkinlik, bağırsaqlarda qaz yığılması qıcıqlanmış bağırsaq sindromu (İBS), qida intoleransı (laktoza, qlüten) və ya bağırsaq mikroflorasının pozulması əlaməti ola bilər.
• Nəcis ifrazatında dəyişikliklər: Əgər nəcis ifrazatınızın tezliyi, forması və ya konsistensiyası (qəbizlik və ya ishal) anidən və uzun müddətə dəyişibsə, bu bağırsaq funksiyalarının pozulması, iltihabi bağırsaq xəstəlikləri və ya hətta daha ciddi problemlərin göstəricisi ola bilər. Xüsusilə 50 yaşdan yuxarı insanlarda bu dəyişikliklərə daha diqqətli yanaşmaq lazımdır.
• Çəkinin səbəbsiz azalması: Əgər pəhriz saxlamadan və ya həyat tərzində hər hansı bir dəyişiklik etmədən çəki itirirsinizsə, bu, həzm sistemində ciddi bir xəstəliyin əlaməti ola bilər.
• Tez-tez ürəkbulanma və ya iştahsızlıq: Əgər yeməyə qarşı həvəssizlik, ürəkbulanma hissi davamlıdırsa, bu da həzm sistemində bir problemin göstəricisi ola bilər.
• Hər hansı bir qarın ağrısının təkrarlanması: Əgər ağrılar periodik olaraq, bir neçə həftə və ya ay ərzində təkrarlanırsa, bu artıq “təsadüfi” deyil, daimi bir problem olduğunu göstərir.

Bu əlamətlərdən hər hansı birini özünüzdə müşahidə edirsinizsə, “keçər” deyib gözləmək əvəzinə, peşəkar bir qastroenteroloq müayinəsindən keçməlisiniz. Bizdə çoxları “xalq təbabəti” deyib ot-bitki dəmləmələrinə, müəyyən pəhrizlərə üstünlük verir. Bəzən bu, müəyyən simptomları yüngülləşdirsə də, əsas problemi həll etmir və hətta diaqnozu çətinləşdirir.

Qastroenteroloq Nə Edir? Diaqnoz və Müalicənin Əhəmiyyəti

Qastroenteroloq mədə-bağırsaq sisteminin (qida borusu, mədə, nazik və yoğun bağırsaq, qaraciyər, öd kisəsi, pankreas) xəstəliklərinin diaqnostikası və müalicəsi ilə məşğul olan mütəxəssisdir. Həkimin vəzifəsi sadəcə ağrını kəsmək deyil, onun kök səbəbini tapmaqdır.

Qəbulda həkim ilk növbədə sizin şikayətlərinizi ətraflı dinləyəcək, anamnezi (tibbi tarixi) toplayacaq, fiziki müayinə aparacaq. Bundan sonra, zərurət olduqda, əlavə müayinələr təyin edəcək:

• Laboratoriya analizləri: qan analizi (iltihabi göstəricilər, qaraciyər fermentləri), nəcis analizi (gizli qan, parazitlər), nəfəs testləri (Helicobacter pylori üçün).
• Instrumental müayinələr: Ultrasəs müayinəsi (USM), qastroskopi (mədənin endoskopik müayinəsi), kolonoskopiya (yoğun bağırsağın endoskopik müayinəsi), KT (kompüter tomoqrafiyası) və MRT (maqnit-rezonans tomoqrafiya).

Doğru diaqnoz olmadan effektiv müalicə aparmaq mümkün deyil. Məsələn, sizdə mədə ağrısı var. Siz bunu “qastrit” hesab edirsiniz və dərman içirsiniz. Amma əslində bu, mədə yarasıdır və ya öd kisəsi ilə bağlı bir problemdir. Yanlış müalicə vaxtınızı və pulunuzu itirməklə yanaşı, vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər. Məhz buna görə də, özünüzə diaqnoz qoymaqdan və özbaşına müalicə etməkdən qaçınmalısınız.

Niyə Həkimə Getməkdən Çəkinirik? Bəhanələr və Faktlar

Həkimə getməmək üçün ən çox eşitdiyimiz bəhanələr bunlardır:

• “Vaxtım yoxdur”: İşləriniz, məişət qayğıları. Amma unutmayın, sağlamlığınız olmadan heç bir işiniz yolunda getməyəcək. Bir saat vaxt ayırmamaq, sonradan aylarla müalicəyə məcbur olmaq deməkdir.
• “Pulum yoxdur”: Həkim müayinəsi və müalicəsi xərc tələb edir, bəli. Amma xəstəliyin irəliləmiş mərhələdə müalicəsi, təcili əməliyyat, uzunmüddətli reabilitasiya daha baha başa gəlir. Erkən diaqnoz həm həyatınızı, həm də pulunuzu xilas edir.
• “Həkimlərə inamım yoxdur”: Bəli, bu da var. Amma bu, bütün həkimlərə aid deyil. Öz işinin peşəkarı olan həkimlərimiz çoxdur. Doğru həkimi tapmaq sizin öhdənizdədir. Araşdırın, soruşun, məlumat toplayın.
• “Qorxuram diaqnozdan”: Bir çox insan, xüsusilə ağır xəstəliklərdən qorxduğu üçün həkimə getməkdən çəkinir. Amma unutmayın ki, diaqnozu bilmək, onu bilməməkdən hər zaman daha yaxşıdır. Bilmək, mübarizəyə başlamaq, sağalmaq deməkdir.
• “Öz-özünə keçər”: Bu, ən təhlükəli bəhanədir. Çox vaxt keçmir, sadəcə simptomlar müvəqqəti azalır, xəstəlik isə irəliləyir.

Sağlamlığınız prioritet olmalıdır. Həkimlər, sizin dostunuzdur, düşməniniz deyil. Onların məqsədi sizi sağaltmaqdır. Özünüzü ələ alın və peşəkar kömək axtarın.

Unutmayın ki, orqanizm bir mexanizm kimidir. Hər hansı bir detalı xarab olanda, bütün sistemə təsir edir. Qarın ağrısı və ya digər mədə-bağırsaq əlamətləri sadəcə narahatlıq deyil, bu sizin daxili dünyanızın yardım çağırışıdır. Bu çağırışı gözardı etmək, sabahınızdan oğurlamaq deməkdir. Əgər şübhələriniz varsa, yaxşı olar ki, özünüzü sığortalayasınız və sualı əvvəlcədən verəsiniz. Vaxt itirmədən indi sağlamlığınız üçün addım atın. Qastroenteroloqun qəbuluna yazılın.