Narkozdan əvvəl hazırlıq: pasiyent nə bilməlidir

Əməliyyat qorxusu? Bəli, bu normaldır. Hər kəs əməliyyat masasına uzananda müəyyən bir həyəcan yaşayır. Amma inanın, əslində qorxmaqdan daha vacib bir şey var: narkoz hazırlığı. Düzgün hazırlıq olmasa, ən sadə əməliyyat belə böyük problemlərə çevrilə bilər. Burada “narkoz” deyəndə, sadəcə yuxuya getmək başa düşülür. Amma bu, elə deyil. Narkoz – sizin həyatınızın bir hissəsini həkimə etibar etmək deməkdir. Buna görə də, anestezioloq konsultasiyası mütləqdir, çünki bu görüş, sizin sağlamlığınızın əsas sütunudur. Bu danışıqlar masasında sizə hər şeyi izah edəcəyəm, açıq, gizlətmədən.

Burada, Azərbaycanda bizdə tez-tez belə bir fikir var: “Həkim hər şeyi bilir, mən niyə danışım ki?”. Və ya “Elə də ciddi bir şey deyil, özü keçər”. Təəssüf ki, bu düşüncə tərzinin acı nəticələrini hər gün görürük. Bəzən insanlar xroniki xəstəliklərini gizlədir, dərman qəbul etdiklərini demir, çünki narahat olmaq istəmirlər. Amma narkozdan əvvəl hazırlıq — formal bir prosedur deyil, bu, sizin həyatınızın təhlükəsizliyidir. Niyə? Çünki hər bir kiçik detalın əməliyyatın gedişinə və narkozun effektivliyinə təsiri var.

Narkozdan Əvvəl Hazırlıq: Sizin Həyatınızın Təhlükəsizliyi

Təsəvvür edin, maşın sürürsünüz. Təkərlər düzgün şişməyibsə, əyləc düzgün işləmirsə, sürət həddini aşsanız, nə olar? Qəza. Eyni şey orqanizminizə də aiddir. Əməliyyatdan əvvəl bədəniniz düzgün “ayarlanmasa”, risklər katlanacaq. Bu sadəcə qorxutmaq deyil, bu reallıqdır. Siz anestezioloqla görüşdə hər şeyi danışmalı, hər suala dürüst cavab verməlisiniz.

Bəzən pasiyentlər düşünürlər ki, “kiçik əməliyyatdır, nə fərqi var?”. Fərqi var. Kiçik əməliyyat belə, bədən üçün stressdir. Narkozun növündən asılı olmayaraq, ümumi, regional, lokal — hər birinin öz tələbləri, öz riskləri var. Sizin anestezioloqla danışığınız, bütün bu riskləri minimuma endirməyə kömək edəcək. Bu, sizin üçün bir yol xəritəsidir, əməliyyata gedən yolda.

Həkimə Nə Deməlisiniz? Bütün Həqiqəti!

Bu siyahı həm sadədir, həm də çox vacib. Əksəriyyət bu məqamları ya unutur, ya da əhəmiyyətsiz sayır. Unutmayın, bu, sizin canınızdır.

• Xroniki xəstəliklər: Şəkərli diabet, hipertoniya (yüksək qan təzyiqi), astma, ürək xəstəlikləri, böyrək və ya qaraciyər problemləri. Hər biri narkoz dərmanlarının dozasını, təsirini, bədəndən çıxarılma sürətini dəyişir. Gizlətsəniz, həkim doğru qərar verə bilməz.
• Qəbul etdiyiniz dərmanlar: Vitaminlər, bitki çayları, hətta “təbii” sayılan əlavələr belə, narkoz dərmanları ilə qarşılıqlı təsirə girə bilər. Qanı durulaşdıran dərmanlar (aspirin, varfarin) əməliyyat zamanı qanaxma riskini artırır. Bəzi otlar sedativ təsiri gücləndirə bilər. Hər şeyi deyin. Hətta bir gün əvvəl içdiyiniz qrip dərmanını da.
• Allergiyalar: Dərmanlara, qidalara, lateksə (əlcəklərdə olur) qarşı allergiya. Bu, çox ciddidir. Allergik reaksiya həyat üçün təhlükəlidir.
• Keçmiş əməliyyatlar və narkoz təcrübəsi: Əvvəllər hansı əməliyyatlarınız olub? Narkoza necə reaksiya vermisiniz? Ürək bulanması, qusma, uzun müddət oyanmamaq? Bu məlumat anestezioloqa gələcək narkozu planlaşdırmaqda kömək edəcək.
• Siqaret və Alkoqol: Bəziləri bunu “şəxsi məsələ” hesab edir. Yanlışdır. Siqaret ağciyərlərin fəaliyyətini pisləşdirir, əməliyyatdan sonra pnevmoniya riskini artırır. Alkoqol isə narkoz dərmanlarının təsirini dəyişir, qaraciyərə əlavə yük yaradır. Dürüst olun. Hər ikisini əməliyyatdan əvvəl dayandırmaq vacibdir. Narkozdan bir neçə həftə əvvəl siqareti tərgitmək ideal seçimdir.
• Hamiləlik: Əgər hamiləlik şübhəsi varsa, mütləq deyin. Bu, ana və uşaq üçün riskləri tamamilə dəyişir.
• Dişləriniz: Protezlər, taxma dişlər, boş dişlər – bunlar narkoz zamanı problem yarada bilər. Yuxarı tənəffüs yollarına müdaxilə zamanı qırılıb ağciyərlərə düşə bilər.

Anestezioloq Konsultasiyası: Sizin Ən Vacib Görüşünüz

Bu görüş, sadəcə bir kağız doldurmaqdan ibarət deyil. Bu, sizin həyatınıza verilən dəyərdir. Anestezioloq sizinlə təkbətək danışacaq, bütün suallarınızı cavablandıracaq, mümkün riskləri və narkozun növlərini izah edəcək. Bu görüş zamanı verilən hər bir məlumat, sizin üçün ən optimal və təhlükəsiz narkoz planını qurmağa kömək edir.

Bəzən Azərbaycanda anestezioloq konsultasiyası formal xarakter daşıyır, ya da pasiyentlər özləri buna laqeyd yanaşır. “Həkimə inanıram, o bilir” deyib susurlar. Amma burada söhbət inamdan getmir, burada söhbət məlumatdan, sizin fərdi vəziyyətinizdən gedir. Hər insanın orqanizmi fərqlidir. Birinə uyğun olan narkoz digərinə zərər verə bilər. Anestezioloq sizin bədəninizin “bioqrafiyasını” bilməlidir.

Siz anestezioloqa suallar verməlisiniz: “Mənim üçün hansı narkoz növü daha yaxşıdır?”, “Narkozdan sonra nə hiss edəcəyəm?”, “Mümkün fəsadlar hansılardır?”. Bu, sizin haqqınızdır. Həkimin də, sizin də məsuliyyəti var.

Əməliyyatdan əvvəl nə etmək olmaz? Ciddi qaydalar!

Burada kompromiss yoxdur. Bu qaydaları pozmaq, özünüzə zərər vermək deməkdir.

1. Əməliyyatdan əvvəl yemək və içmək: Bu, ən vacib qaydadır. Adətən, ümumi narkozdan ən azı 6-8 saat əvvəl yemək, 2-4 saat əvvəl isə su da qadağandır. Niyə? Mədədə yemək və ya su qalarsa, narkoz zamanı qusma baş verə bilər. Qusuntu nəfəs yollarına düşərsə, bu, ağır pnevmoniyaya və ya boğulmaya səbəb ola bilər. Bu, həyati təhlükədir. Hətta bir qurtum su belə, bu riski yaradır. Həkimin dediyi vaxta dəqiq əməl edin.
2. Dərmanları gizlətmək: Əvvəlki bölmədə də qeyd etdim. Hər bir dərman əhəmiyyətlidir. Gizlədilən məlumat, potensial bir problemdir.
3. Narkozdan əvvəl makiyaj, dırnaq boyası: Narkoz zamanı həkimlər sizin dərinizin rənginə, dırnaqlarınızın altında oksigen səviyyəsini ölçən cihazların işləməsinə baxırlar. Makiyaj və boyalı dırnaqlar bu prosesə mane olur. Hamısını təmizləyin.
4. Zərgərlik, kontakt linzalar, protezlər: Bütün metal əşyalar, saat, üzük, sırğa, boyunbağı əməliyyatdan əvvəl çıxarılmalıdır. Onlar elektrocərrahiyyə zamanı yanıqlara səbəb ola bilər. Kontakt linzalar gözlərinizi qıcıqlandıra bilər. Protezlər (dişlər, eşitmə aparatları) narkoz zamanı itə bilər və ya qırılıb tənəffüs yollarına düşə bilər.

Narkoz Haqqında Miflər və Reallıqlar

İnsanlar narkoz haqqında çox şey danışır, bəzən düzgün, bəzən isə tamamilə yanlış. Bəziləri narkozdan sonra saç töküləcəyini, yaddaş itkisi yaşanacağını düşünür. Bu miflər əsasən doğru deyil. Müasir narkoz dərmanları əvvəlki illərlə müqayisədə çox daha təhlükəsiz və nəzarətli istifadə edilir.

Bəli, narkozdan sonra müvəqqəti olaraq yuxululuq, ürək bulanması, boğaz ağrısı (intubasiya səbəbindən) hiss edə bilərsiniz. Bunlar normal və keçici hallardır. Yaddaş itkisi yalnız bəzi hallarda, xüsusən yaşlı pasiyentlərdə müşahidə oluna bilər və bu da adətən qısa müddətli olur.

Əsas odur ki, siz özünüzü etibarlı əllərdə hiss edəsiniz. Anestezioloqlar hər an sizin həyati göstəricilərinizə nəzarət edir. Onlar narkoz müddətində sizin bədəninizin “idarəçiləridir”. Onların işi, sizin əməliyyatdan sonra sağlam və təhlükəsiz şəkildə oyanmağınızı təmin etməkdir.

Unutmayın, əməliyyat yalnız cərrahın işi deyil. Bu, komanda işidir. Və bu komandanın ən vacib üzvlərindən biri anestezioloqdur. Onun hazırlığı, səyi və peşəkarlığı sizin sağlamlığınız üçün həlledicidir. Sizin narkoz hazırlığı müddətində məsuliyyətli olmağınız, bu komanda işinin vacib bir hissəsidir.

Əməliyyatdan əvvəl sakit olmaq, dincəlmək və həkimin bütün göstərişlərinə riayət etmək çox vacibdir. Əgər hər hansı bir narahatlığınız, sualınız yaranarsa, bunu özünüzdə saxlamayın. Vaxtında sual verin. Vaxtında məlumat verin. Bu sizin həyatınızdır. Özünüzə qarşı məsuliyyətli olun. Anestezioloq sizinlə danışmağa, sizi rahatlatmağa və hər şeyi izah etməyə hazırdır.

Şübhələriniz qalıbsa, və ya hər hansı bir məlumatı unudub-unutmadığınızdan əmin deyilsinizsə, bir dəfə də olsun, özünüzü sığortalayın və sualınızı əvvəlcədən verin. Anestezioloq konsultasiyası alın.